Magnum opus van een doen-denker

De schrijver


Henk Oosterling (1952) is universitair hoofddocent filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Naast zijn academische werk houdt hij zich bezig met cultuur-educatieve projecten, zoals Rotterdam Vakmanstad. Hij ontving verschillende prijzen en onderscheidingen, zoals de Laurenspenning van de stad Rotterdam.


Zijn thematiek


Hoe ver liggen het oosterse en het westerse denken uit elkaar? In het Westen staat het individu centraal, autonomie en kritische zin worden van jongs af aan gestimuleerd. In het Oosten staat de groep centraal en bestaat er een sterke gerichtheid op de ervaring van eenheid en harmonie. In het boeddhisme dient het ego te worden uitgeschakeld om verlichting te bereiken, terwijl de westerse verlichting juist gecentreerd is rond het 'denkende ik'.


Het lijkt alsof deze tegenstellingen onoverbrugbaar zijn, maar Oosterling laat zien dat dit allerminst het geval is. Er is altijd beïnvloeding geweest tussen beide denksferen. Zo lieten de grote namen van het Franse differentiedenken (Foucault, Derrida, Lyotard, Deleuze, Guattari) zich inspireren door Japanse filosofie en cultuur. Ze concludeerden volgens Oosterling mede daardoor dat 'het redeneren in oppositionele schema's als vriend-vijand en goed-kwaad niet meer toereikend is' om greep te krijgen op deze snel veranderende wereld. De westerse neiging om 'te scheiden' en zwart-wit te denken moet worden overwonnen. Ook onze neiging om onze wil, of liever gezegd ons ego, op de voorgrond te plaatsen, zouden we met behulp van de oosterse stromingen kunnen afremmen. En dat heeft de planeet hard nodig, stelt Oosterling.


Zijn methode


Bij Oosterling zijn denken en doen, het verwerven en het toepassen van kennis, altijd innig met elkaar verbonden geweest. Hij verbleef meermalen in Japan om zich in zen te verdiepen en om zich te bekwamen in kendo, een traditionele zwaardsport waarin hij in 1983 Nederlands kampioen werd. Voor hem is de poging om de wil uit te schakelen geen abstracte notie, maar rechtstreeks verbonden met ervaringen op de mat. Prachtig beschrijft hij hoe hij als jongeman in de kracht van zijn leven in een paar minuten totaal wordt afgebeuld door een niet-bezwete leermeester van zeventig plus. Uiteindelijk weet Oosterlings uitgeputte lichaam enkel nog met reflexen te reageren. En juist dan krijgt de verliezer tot zijn eigen verbazing een compliment. Zijn machteloosheid bracht hem in de buurt bij het loslaten van zijn intenties.


Typerende zin


Na een stukje theorie schrijft Oosterling: 'Deze intrigerende inzichten ten spijt, vragen alledaagse dilemma's en reële verschillen tussen mensen en groepen om een daadwerkelijke aanpak waarin vuile handen en schone ziel niet samengaan.'


Met andere woorden: handen uit de mouwen! Of het nu gaat om het oprichten van een (vecht)sportschool of het ontwikkelen van onderwijs voor kansarme jongeren, Oosterling is zelf steeds degene die ermee aan de slag gaat. Met een opmerkelijke soepelheid van geest; hij combineert protesteren tegen kernenergie met het geven van een filosofische cursus aan ME'ers en politiechefs.


Reden om dit boek niet te lezen


Af en toe raakt de grote lijn wat uit het zicht en schiet de auteur wel erg makkelijk op en neer in de tijd. De Japanse termen vliegen je daarbij om de oren en de zinnen zijn niet altijd even helder opgebouwd. Iets meer bondigheid en strengere redactie hadden het boek goedgedaan.


Reden om dit boek wel te lezen


Niet vaak lees je een boek van een Nederlandse filosoof waarvan de toon zo persoonlijk is en de inhoud zo relevant voor deze tijd, waarin de verdeeldheid en het denken in tegenstellingen enkel lijken te groeien. Oosterlings taal is recht uit het hart en recht voor z'n raap Rotterdams, maar zonder grote woorden of abstracties te schuwen. Behalve een intrigerende studie is dit ook het magnum opus van een arbeiderszoon die zich een leven lang met een activistische, tomeloze en intellectuele energie met de wereld verbonden heeft. De filosofische autobiografie van een oorspronkelijke doen-denker.


Waar geen wil is, is een weg. Doendenken tussen Europa en Japan


Henk Oosterling


Boom


464 blz. euro 24,90


***

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden