Maffiosi en naïeve goedgelovigheid

In 'Het Verjaardagsfeest' ('The Birtday Party', 1958) van Harold Pinter drijft het echtpaar Meg en Petey een klein pension met al een jaar lang als enige gast de wat indolente ex-pianist Stanley. Tot op een dag twee nieuwe gasten, Goldberg en MacCann, de gezapigheid komen verstoren, Stanley onderwerpen aan een ongemakkelijk verhoor en een vernederend verjaardagsfeestje, en hem ten slotte als een wrak wegvoeren.

Het lijkt een simpele afrekening, maar zo eenvoudig ligt het bij Pinter nooit. Vanzelfsprekende vragen als wie die mannen zijn, in opdracht van wie of wat zij handelen, wat hun relatie tot Stanley is en waarom dit moest gebeuren blijven levensgroot in de lucht hangen. Het drama zit 'm niet in de gebeurtenissen zelf, maar in de ongrijpbaarheid ervan. Vandaar dat het stuk, zoals ander werk van Pinter, al op talloze manieren is geïnterpreteerd en door de absurde logica van een verstoorde werkelijkheid zelfs tegelijk een komedie en een tragedie kan heten.

Hoe reëel klinkend ook, de tekst heeft lagen die eerder gevoelsmatig, dan rationeel te vatten zijn. Jeroen van den Berg, die het stuk bij Theater van het Oosten regisseert, houdt zich vrij nauwkeurig aan het origineel maar voegt er nog één extra laag aan toe. In de opningsscène ligt iemand (Stanley?) in een met burgerlijke kitsch volgepropte kamer naar tv-beelden van tot in het oneindige voortschietende treinrails te kijken. Daarna gaat het doek dicht, wordt een liedje als entr'acte gezongen en blijft vervolgens het huiskamerdecor grotendeels verborgen achter een blankhouten schrootjeswand met schuifdeuren als de omlijsting van een onpersoonlijke ontbijtruimte (toneelbeeld: Catharina Scholten). Het is of Van den Berg een toneel-werkelijkheid voor die eerste heeft geschoven als om aan te geven, dat wat echt lijkt in wezen een nachtmerrie is. Heeft bijvoorbeeld niet Meg gedroomd van een auto met een kruiwagen erin - zo een die nu Goldberg en MacCann bij zich hebben - en zou niet Stanley qua leeftijd de zoon kunnen zijn die zij zich altijd gewenst maar nooit gekregen heeft?

De voorstelling houdt het mysterie intact en zet de verbeelding aan het werk. In de nieuwe vertaling van dramaturge Maaike Bleeker is het ogenschijnlijk gewone van de dialogen in een mooi alledaagse praatstijl verwoord, wat vaak komisch werkt. Spannend is dit 'Verjaardagsfeest' echter niet. De dreiging die er bijna ongemerkt insluipt als de twee indringers al lang en breed hun intrek hebben genomen, wordt hier misschien wel te nadrukkelijk geïntroduceerd.

In hun zwarte kostuums zien Goldberg en McCann er hier al bij de eerste aanblik uit als een stel maffiosi. Die uiterlijkheid trekt de aandacht weg van de intrigerend irreële gedachtesprongen in de tekst. Ook het feit dat Stanley in het blindemansspel opeens een potentiële verkrachter lijkt van het jonge buurmeisje, gaat voorbij aan de krenkende intentie.

Dit 'Verjaardagsfeest' is vooral het drama van Meg, die in haar argeloosheid het spel meespeelt dat haar berooft van haar vertrouwde situatie. In de vertolking van Sacha Bulthuis is haar naïeve goedgelovigheid fenomenaal en van een ontroerende lachwekkendheid. Naast het vrij vlakke dan wel voorspelbare spel van de anderen (een alleen maar onbeduidende Stanley van Mathieu Gütschmidt, een Kees Coolen die als Goldberg weer helemaal z'n oude Haagse Comedietoontje terugheeft) is Bulthuis' Meg werkelijk, zoals haar laatste woorden luiden 'het koninginnetje' van de avond.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden