Madurodam van de wereld

In het boek 'De zwijgende portieken van de Haagse Schilderswijk' dat deze week uitkomt, beschrijft Trouw-redacteur Eildert Mulder hoe op een paar vierkante kilometer met ruim dertigduizend inwoners een totaal nieuwe samenleving tot stand is gekomen met wel vijftig verschillende etnische groepen. Het ingewikkelde mozaïek, dat men pleegt aan te duiden met multicultuur, is in werkelijkheid een heel cluster van multiculturen, dat ook nog eens sterk aan verandering onderhevig is. Een voorpublicatie.

In de zomer lijdt de Schilderswijk aan bloedarmoede, als vooral Turken en Marokkanen op vakantie gaan. Zelfs het straatvoetbal kwijnt dan. Onder de overzomeraars die in de Schilderswijk achterblijven, zijn ook ongezeglijke jongeren die bang zijn dat hun ouders hen in Marokko op een internaat willen plaatsen of hun op een andere manier mores willen leren. Ze lopen op tijd weg, voordat de familie vertrekt naar de vakantiebestemming.

De reusachtige manifestatie Haschiba, meestal in de laatste week van augustus, wekt de wijk uit haar lethargie. Muziekbands vullen de lucht met hun geluid, en overal geuren de meest uiteenlopende gerechten. Op die manifestatie komen zo'n honderdvijftigduizend mensen af. Ze stond de afgelopen twee jaar in het teken van het schilderij Victory Boogie Woogie van Piet Mondriaan, dat in al zijn abstractie toch overtuigende associaties oproept met deze wijk. Je kunt het zien als een stratenplan, waarbij de verschillende kleuren een uitbeelding kunnen zijn van de etnische diversiteit. De organisatie nodigde mensen uit lakens in de kleuren van dat schilderij uit het raam te hangen, maar daarvan kwam niets terecht.

Twee Nederlandse kranten benutten dit festival voor het vergroten van de naamsbekendheid. Beide hadden in 1999 een stand op de Hoefkade, maar er was een verschil. Het Algemeen Dagblad zocht nieuwe lezers, terwijl de Haagsche Courant bezorgers wierf. In de Schilderswijk zelf zijn die tegenwoordig nauwelijks nog nodig, zo weinig abonnees heeft de krant daar. Vroeger las bijna iedereen in de wijk de Haagsche Courant. Waarschijnlijk hebben de Turkse dagbladen in de Schilderswijk nu meer lezers dan de Nederlandse.

Mensen vinden het niet prettig om te horen, maar ook bij dit bruisende festival, dat ver buiten Den Haag bekend is, heeft de verkokering toegeslagen. Bij Turkse bands luisteren Turken, Afrikanen moedigen hun bands aan, Koerden en Hollanders doen bij de hunne hetzelfde en zo gaat het door. Vorig jaar waren de stands van de Koerden en de Turken zover mogelijk uit elkaar gezet. Het Jacob van Campenplein was geheel Marokkaans. Je kon daar, liggend in het gras, heerlijke groene mintthee drinken en naar prachtige muziek luisteren. Maar na afloop roofden jongeren de kas van de band die daar de hele dag had opgetreden en afscheid had genomen met bislama (tot ziens) en 'tot volgend jaar'.

Dennis, die opmaker is bij het weekblad De nieuwe Schilderswijker ('Nieuws uit de meest besproken wijk in Nederland'), verwoordt kernachtig de verkokering in de nieuwe Schilderswijk. ,,Als er vroeger een steekpartij was in de Vaillantlaan'', zegt hij, ,,dan kwam de hele wijk erop af, nu alleen de etnische groep waartoe de vechters behoren.'' Er zijn natuurlijk ook steden waar helemaal niemand naar een steekpartij komt kijken, laat staan dat er iemand tussenbeide komt. Hetzelfde zie je trouwens bij betogingen in Den Haag, ook die zijn momenteel meestal totaal gesegregeerd, al doet er nog wel eens een zonderling fossiel uit de jaren zestig van de vorige eeuw mee, dat het aloude 'hun strijd, onze strijd, internationale solidariteit!' roept.

Dennis heeft zijn hele leven in deze buurt gewoond. Bitter is hij over de stadsvernieuwing, waaraan hij de dood van zijn moeder wijt. ,,In de nieuwe wijk was ze ineens al haar vaste punten kwijt, de winkeltjes, de buren, alles. Ze raakte totaal in de war.'' Volgens hem is dat bij veel oude mensen gebeurd. Anderen kunnen de hoge huren van de nieuwe huizen niet opbrengen, maar zijn bereid honger te lijden zolang ze de auto maar niet hoeven weg te doen. ,,Dat is hun laatste houvast, als je al dat stigma hebt van de Schilderswijk en je vertelt ook nog eens dat je geen auto hebt, dan krijg je nooit een baan.''

Maar toch wil hij voor geen goud weg uit deze buurt. Hij is eraan verslingerd geraakt, ook na de veranderingen. ,,En als ik toch wegga, dan heel ver, naar Australië of zo'', voegt hij eraan toe.

De bevlogenheid is wel begrijpelijk, want de verscheidenheid is indrukwekkend. Dat hele Ottomaanse Rijk, dat de zakenman Alkilic zo inspireert, maakt zijn opwachting in de wijk, legaal of illegaal. Sinds enige tijd lopen er veel Armeniërs rond en het aantal Irakezen neemt sterk toe. Een bijzondere groep vormen de Bulgaarse Turken, die voortreffelijke tegelzetters zijn.

De Schilderswijk is het tweede Madurodam van Den Haag, alleen is het geen miniatuur van Nederland, maar van de wereld. Eén keer per jaar wordt er in de Schilderswijk een 'wereldreis' georganiseerd, waarin je kennis kunt maken met alle verschillende culturen. Er komen ook veel mensen van buiten de buurt op af. Het programma leidt je langs allerlei culturele verenigingen, waar je muziek kunt horen, kunt eten en wat kunt kletsen. Verder krijg je winkels en gebedshuizen te zien. Niet alle mensen in de wijk zijn er blij mee, sommigen vinden dat de bezoekers aapjes komen kijken. Maar zo kun je elke poging om mensen met elkaar in contact te brengen wel de grond in trappen. Een groter probleem is het koude Noordzeeklimaat, dat de geloofwaardigheid van die 'wereldreis' ondermijnt. Met koud weer oogt de Schilderswijk even kil en afstandelijk als de rest van Nederland.

Een goed voorbeeld van de diversiteit is het Johan de Witt College dat onder zijn leerlingen vijftig nationaliteiten telt. Raadslid Bert van Alphen is verbonden aan de Internationale Schakelklassen binnen die scholengemeenschap. Daarin belanden zogeheten neveninstromers. Ze zijn tussen twaalf en zestien jaar oud, niet langer dan twee jaar en meestal korter dan een halfjaar in Nederland. Veel van de leerlingen zijn hier vanwege gezinshereniging, maar er zijn ook kinderen van asielzoekers bij, ongehuwde tienermoeders en zelfs voormalige Afrikaanse kindsoldaten. Allemaal moeten ze op de een of andere manier worden ingepast in het Nederlandse schoolsysteem.

De benadering is praktisch. De leerlingen geven aan wat ze later willen worden en de school stemt het leerprogramma daarop af. Ze hoeven niet alle zegeningen en kwellingen van het normale onderwijs te ondergaan, want dan zou het nooit iets worden. De school heeft het lieve aantal van zevenhonderd van die jongeren onder haar hoede. Bij die kindsoldaten onderscheidt Van Alphen twee groepen. Sommigen moet je zeer volwassen behandelen, anderen moet je precies zeggen wat ze moeten doen, want die zijn de te vroege, in krankzinnige situaties opgedrongen volwassenheid beu en willen eindelijk wel eens onbezorgd kind zijn. Maar allemaal weten ze meer van het leven af dan de meeste volwassenen. ,,En dan te bedenken dat sommigen van hun leraren nog bij hun ouders thuis wonen'', grinnikt Van Alphen.

Het beeld van de Schilderswijk wordt nog ingewikkelder als je die vele tientallen nationaliteiten één voor één tegen het licht houdt. Het theaterstuk De koopman had drie hoofdrollen, die Turken uitbeeldden. Van de drie spelers was er één een Turk, de anderen waren een Turkse Koerd en een uit Turkije afkomstige etnisch Griekse vrouw. Dat is nog maar een flauwe afspiegeling van het bonte palet van de Turkse gemeenschap in de Schilderswijk, met haar vele etnische, politieke en godsdienstige verschillen. Ze telt behalve Turken ook Koerden en Azeri-Turken. Dan is er het onderscheid tussen de vrijzinnige alevieten en de orthodoxe moslims, en onder die laatsten heb je weer de fundamentalisten. Huwelijken tussen alevieten en orthodoxen komen voor, maar soms gaat daar wel een schaking aan vooraf.

Aan de Stationsweg staat het kantoor van de Koerdische guerrilla-organisatie PKK, in de Schalk Burgerstraat in Transvaal huizen de sterk nationalistische Turkse Grijze Wolven. Er is ook nog ergens een kantoortje van de ultra-linkse organisatie DHKP/C, waar lange tijd een poster hing die een spectaculaire moord op een zakenman in Turkije bejubelde. Binnen al die groepen heb je ook nog eens machtige 'godfathers' met hun aanhangers, die fel tegenover elkaar kunnen staan, maar soms verrassend goed zakelijk kunnen samenwerken met hun evenknieën uit andere 'zuilen'.

Hoe gecompliceerd het kan liggen ondervond Akif Kara, voorzitter van de moskee aan de Wagenstraat. Hij keek eens naar een tv-programma uit Kazachstan en merkte dat de mensen daar dezelfde variant van het Turks spraken als hijzelf vroeger thuis. Hij had altijd gedacht dat zijn grootvader gevlucht was uit de Krim en van de sultan een stuk grond had gekregen, niet zover van Ankara. De huistaal had hij aangezien voor het dialect van de Krim-Tataren, maar nu bleken zijn roots nog oostelijker te liggen.

Dit hele mozaïek is terug te vinden op een paar vierkante kilometer vernieuwd Den Haag. Ook andere etnische groepen die je er tegenkomt, kennen indrukwekkende onderverdelingen. De Somaliërs hebben hun uit de burgeroorlog beruchte clans meegenomen. Marokkanen hebben hun Arabieren en Berbers, die elkaar bij ruzie respectievelijk domheid en arrogantie verwijten. De Berbers zijn opgedeeld in stammen, die elk hun voorkeuren hebben voor bepaalde moskeeën. Bij de Surinamers heb je Creolen, Hindostanen, Javanen, Indianen en Chinezen.

Ghanezen reageren geroerd als Surinaamse Creolen bij een begroeting dezelfde uitdrukking gebruiken als zij. Onder de Hindostanen worden hindoes en moslims nerveus als India en Pakistan het met elkaar aan de stok krijgen. En bij de Creolen keken Stadscreolen vroeger diep neer op Bosnegers, en sommigen doen dat nog. Inderdaad, al die mensen juichen niet altijd allemaal bij dezelfde voetbaltriomf, bemoeien zich niet allemaal met dezelfde steekpartij en vinden niet alle eten van de anderen even lekker. Dennis wordt bijvoorbeeld beroerd van alle multiculturele feesten en eet alleen Hollands voedsel - met als belangrijkste bestanddeel de aardappel, die lang geleden uit Zuid-Amerika is ingevoerd.

VERVOLG OP PAGINA 21

Madurodam van de wereld

VERVOLG VAN PAGINA 17

Bij het woord integratie denken autochtone Nederlanders vaak aan de aanpassing van buitenlanders aan de Nederlandse samenleving. Maar in buurten als de Schilderswijk is er nog een andere integratie, namelijk de aanpassing van al die verschillende migrantengroepen aan elkaar.

Marielle Vogels zit middenin dat proces. Ze geeft les op de basisschool 't Palet, aan de Vaillantlaan. Ze komt uit Limburg, kreeg op de pabo wel iets te horen over multicultureel onderwijs, maar dat had betrekking op een klas met één of twee migrantenkinderen. In de Schilderswijk zitten er in een klas vaak maar een of twee autochtone kinderen. Veel heeft ze met vallen en opstaan moeten leren. ,,Ik maakte een keer de fout dat ik alle kinderen een tekening liet maken van de hindoegod Vishnu'', vertelt ze. ,,De volgende dag bleek een moslimjongetje zijn werkstuk te hebben verscheurd. 'Als ik daarmee thuiskom krijg ik straf', zei hij. Eieren verven met Pasen leverde soortgelijke problemen op, nu omdat moslimouders bezwaar hadden tegen het spelen met voedsel.'' Ze laat met Pasen voortaan haar moslimkinderen een tekening maken, terwijl de anderen eieren verven.

Als we haar treffen praat ze na met een jongetje dat na de lessen nog even een tekening maakt. Ze vangen op 't Palet vaker na schooltijd kinderen op die veel op straat rondhangen. Ze houdt hun tekeningen of knutselwerkjes op school. ,,Ouders zijn meestal erg geïnteresseerd in de prestaties van de kinderen, maar niet in hun creatieve ontwikkeling'', legt ze uit. ,,Tekeningen vind ik vaak de volgende dag op straat terug.''

Daarentegen vragen ouders van kleuters soms al een maand na de zomervakantie of het geen tijd wordt hun spruiten huiswerk op te geven. Ze is voorzichtig met straf. Als een kind op school straf krijgt, moet het soms thuis nog zwaarder boeten. Als ze hoort van zware straffen, dan bespreekt ze eerst met het kind hoe het die in het vervolg kan voorkomen. ,,Het gezag van de ouders wil ik niet ondermijnen'' zegt ze. Aan de school is een maatschappelijk werkster verbonden. Vogels schat dat een kwart van de kinderen echte probleemgevallen zijn. Het contact met hun ouders, die het financieel meestal niet breed hebben, verloopt moeizaam.

Gaby van Duin deelt de allergie van Dennis voor het woord 'multicultureel'. Ze noemt nog een rijtje tot holle clichés versleten woorden op, die ze rangschikt onder de categorie 'vloeken': respect, waarden, normen. Smalend vertelt ze over een opbouwwerker, die in de kinderboerderij een aparte afdeling voor vrouwen wilde. Jarenlang was ze actief in een bewonersorganisatie, maar de lol is er een beetje af. Ook omdat de gemeente plannen heeft om die organisaties op te heffen. ,,Het is een dom plan'', vindt Gaby. ,,Ze vergeten wel dat het liefdewerk oud papier is.'' Samen met haar man heeft ze een stukadoorsbedrijf. Als ze over een paar jaar ophouden met werken willen ze de wijk uit en een woonboot aanschaffen.

Haar huis staat vrij en is tot de nok met klimop begroeid. Zwaluwen hebben in nissen nesten gebouwd. We zitten buiten. Door de bomen en struiken zie je nauwelijks huizen van buren. De zon schijnt fel. In de tuin staat een paard en Gaby en haar man houden ganzen en kippen. Je bent hier in de Schilderswijk, maar je zou er een eed op zweren dat je zojuist op je vakantieadres in Frankrijk bent gearriveerd. De 29 jaar oude merrie Margriet is een kleindochter van de vermaarde Drentse hengst Amor. Als ze de tuin in wil, trapt ze tegen de halve deur van haar stal. De manege ried lang geleden Gaby aan dit dressuurpaard, toen haar been in het gips moest, dood te laten maken, want 'het was toch maar een paard' en dan kon zij de verzekeringspenningen innen. De hoefijzers bleken een maat te klein, dat was alles.

Toen hun Antilliaanse overbuurman, die hun stille stukje straat goed in de gaten hield, vertrok, volgde een reeks inbraken. In het portiek hebben ze een zware metalen deur gezet, zonder ambtelijke toestemming, want als ze daarop hadden gewacht, dan zou hun huis alweer ettelijke malen zijn leeggestolen en hadden ze nooit meer bij een verzekering terechtgekund. In hun tuin volgden ze het voorbeeld van de oude Romeinen, die het Capitool lieten bewaken door ganzen. Die vogels bespeuren sneller dan honden onraad en maken dan een hels kabaal.

Gaby noemt nog een 'vloekwoord': gedogen. ,,Daardoor mag wat niet mag'', zegt ze. ,,En dat maakt de wijk kapot.'' Ze vertelt over een familie die met vakantie naar Marokko vertrok en stinkende vuilniszakken achterliet op het balkon. De benedenburen lieten de troep door Stadsbeheer verwijderen. De Marokkanen waren niet blij met de rekening van 1200 gulden en hebben de buren weggepest.

De contacten met migranten verlopen vaak moeizaam - of er is nauwelijks contact, of het slaat naar de andere kant door. Zoals bij hun nieuwe Marokkaanse overbuurman. Die vertelde dat hij zijn auto een keer had uitgeleend, zo goed ging hij met mensen om. Gaby: ,,Ik wil best voor jou 112 bellen, en ik doe nog een hoop meer, maar we moeten niet in elkaars auto's gaan rijden.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden