Madrid zit nog vol met Franco-symboliek

ALEX TIELEMAN

Slenteren door het centrum van Madrid is een duik nemen in het verleden. Het zeventiende-eeuwse Retiropark en de 'Letterenbuurt', waar 's lands beroemdste schrijvers zoals Cerventas hebben gewoond, herinneren aan de hoogtijdagen van Spanje. Maar ook het donkere verleden van het land, de Franco-dictatuur (1939-1975) is nog niet uit het straatbeeld verdwenen.

Toen ik net in Madrid was komen wonen, maakte ik eens een opmerking tegen Miguel, een nieuwe Madrileense vriend, over het traditionele interieur in een oude bar waar wij een biertje dronken. "Wat een schitterende tent", of iets in de trant, zei ik, om hem maar te laten weten dat ik het allemaal prachtig vond in zijn stad en mij snel thuis zou voelen.

"Hmmm", gromde hij afkeurend. "Misschien wel mooi, maar wel een beetje facha." Facha bleek omgangstaal te zijn voor fascistisch, maar het kostte mij grote moeite om het fascisme tussen de luid pratende en liederlijk bier drinkende dertigers te ontwaren. Eerder hedonisme, wilde ik nog zeggen.

Nee, ik moest even goed kijken. Ergens in een hoekje van het café was een ornament van een streng kijkende adelaar te ontwaren. Dit was volgens Miguel het bewijs dat wij hier mogelijk te maken hadden met een kroeg waar men vroeger Francisco Franco (1892-1975) in hoog aanzien had staan. Of misschien nog steeds wel?

De ontdekking van de adelaar zou je nog kunnen interpreteren als spijkers op laag water zoeken. Maar buiten de hoofdstad ligt hij monumentaal begraven op de bombastische begraafplaats de Vallei van de Gevallenen. En in de Spaanse enclave Melilla bij Marokko staat zelfs nog een heus beeld van de dictator.

In Madrid zelf zijn het meest in het oog springend de maar liefst 167 straatnamen die verwijzen naar militaire divisies en omstreden generaals uit de Franco-tijd. Zoals de vermeende oorlogsmisdadiger generaal Yagüe en minister van defensie Varela.

De straatnaam Franco is stilaan verdwenen uit de hoofdstad, en in 2004 gingen er stemmen op om nu dan ook alle straatnamen die een smet dragen te veranderen. Maar de conservatieve Partido Popular - waarvan hardliners ook nog best enige sympathie voor Franco koesteren - stak daar een stokje voor. Een paar jaar later nam de sociaaldemocratische regering een wet aan die voorzag in de erkenning van de slachtoffers van de dictatuur. Toch bleven de straatnaambordjes.

Sinds vorige maand zwaait de activistische oud-rechter Manuela Carmena (71) als burgemeester de scepter over Madrid. Zij heeft toegezegd nu eindelijk werk te gaan maken van de bordjes.

Niet iedereen zal daar blij mee zijn. Ook al is Franco dit jaar precies veertig jaar dood, zijn gedachtengoed smeult nog. Zo dook vorige maand een gezellig uitziende groepsfoto op van leden van de Guardia Civil in Melilla: Breed lachend poseerden zij rond het laatste overeind staande standbeeld van de 'Generalissimo'.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden