Levenslessen

Madeleine Ingen Housz: Ik had heel lang geen houvast

Madeleine Ingen Housz Beeld Merlijn Doomernik

Vals zingen kan niet, volgens dirigent en stemexpressionist Madeleine Ingen Housz (66). Ze trekt volle zalen met haar meezingconcerten, oratoria en passionen. ‘Wie goed luistert, kan ook zingen.’

Les 1 - Als een kind niet huilt, slaat de pijn naar binnen

“Mijn vader is overleden toen ik acht was, een ongeluk. Ik was met mijn zussen en moeder ergens in de bergen in Italië, onvindbaar. Interpol is tien dagen bezig geweest om ons te vinden, de begrafenis is twee keer uitgesteld. Het hele gezin was door zijn dood blijvend ontwricht. Ik was de jongste en dacht steeds: zouden jullie niet eens stoppen met huilen? Jullie huilen wel heel lang. Ik besefte het niet.

Mijn moeder kon zich na de dood van mijn vader niet herpakken. Ze werd een soort natuurmens, zwervend in de bossen en op de velden. Ik kwam in de rol van man terecht, repareerde het prikkeldraad, regelde een nieuw dak. De handigheid die ik heb, stamt uit die tijd. Dat is praktisch prettig, maar het feit dat ik op die leeftijd al zo verantwoordelijk was, was niet gezond. Ik was zelfredzaam, maar te alleen.”

Les 2 - Persoonlijke crisis? Maak lawaai

“Toen ik ergens in de dertig was, begon ik de dood van mijn vader en alle gevolgen vandien pas echt te verwerken. Mijn familie en vrienden zeiden: ‘Je hebt inmiddels bij ons allemaal aangeklopt, volgens mij wordt het tijd voor een psycholoog.’ In die tijd ben ik volledig geflipt. Tegen het psychotische aan. Ik reed met mijn auto de polder in, ging in die auto liggen en schreeuwen, grommen, piepen, kwaken, alles. De psycholoog was geweldig. Hij was de enige die in die tijd zei: ‘Het gaat goed met je, dit is prima.’ Toen we verderop in het proces van verwerking zaten, vroeg hij me een fotootje mee te nemen van mijn vader. De foto zette hij terzijde. Hij zei: ‘Kijk er af en toe maar eens naar.’ Toen drong de dood van mijn vader pas echt tot me door. In die weken was ik lijkbleek, alsof hij net was overleden.”

Les 3 - Een succesvolle relatie vraagt een goed voorbeeld

“Mijn zussen en ik zijn niet goed in liefdesrelaties. Eén zus heeft een paar buitenechtelijke relaties gehad, we zijn allemaal diverse malen gescheiden en ik ben überhaupt nooit getrouwd. We willen wel, maar we kunnen het op een of andere manier niet. Ik ben vijf jaar samen geweest met Paul, de vader van mijn dochter. Dat liep spaak. Hij is nogal verslavingsgevoelig, het ging niet meer. We hebben nu een warme vriendschap.

Ik heb een relatie gehad met Klaas, toen ik eind twintig was tot ergens in de dertig. Dat was een relatie met uitzicht, jaren met een gouden randje. Maar ik verloor de aandacht, ging te veel op in mijn werk. Daardoor liep ook die relatie mis. Mijn zussen en ik hebben geen voorbeeld gehad van een man als partner, of van een huwelijk. Ons gevecht met liefdesrelaties heeft alles te maken met de dood van onze vader. We hebben geen houvast, we doen maar wat.”

Les 4 - Geef je kind vertrouwen mee

“Paul en ik kregen één dochter, Flora. Ze is nu begin twintig. Ze zei laatst: ‘Ik vind het zo leuk met jou.’ Ik kon dat alleen maar beamen. Onze band was nog nooit zo evenwichtig als nu. Dat is een proces geweest. Toen ze volwassen werd, kwam ze op een dag naar me toe en zei: ‘Mama, ik heb een appeltje met je te schillen, kan dat?’ Natuurlijk kon dat. Als je kind iets met je heeft uit te vechten, moet je daartoe bereid zijn. Je zegt ‘sorry’. Het punt was dat ik altijd druk was, ik gaf haar te weinig aandacht.

Maar ik was geen bange moeder. Angst vind ik niet goed in een opvoeding, het belemmert de ontwikkeling van vertrouwen. Het belangrijkste wat je een kind mee kunt geven, is vertrouwen. Vertrouwen in jezelf, in het leven, in de liefde. Door vertrouwen krijg je durf, door angst blijf je in het duister tasten. Flora staat vol vertrouwen in het leven. Ze studeert en vindt haar weg, is open en warm. Ik heb vaak gedacht: wat moet het verschrikkelijk voor haar zijn, een zingende moeder. Ik heb haar niets opgedrongen qua zang. Inmiddels zit ze op een goed koor, laatst had ze een concert en wat zong ze mooi! Ik ben zo trots op haar, hoewel ‘trots’ een misplaatst woord is. Het is niet mijn verdienste, ze doet het allemaal zelf.”

Les 5 - Neem de vrijheid om het anders te doen

“Ik zong in een klein barokkoor de Matthäuspassion in Naarden. Ik kreeg een ingeving, het was in de jaren negentig. Ik dacht: al die mensen die naar de concerten komen luisteren, willen vast ook graag zingen. Zo begon ik met de meezingprojecten, ik was er de eerste mee. De klassieke muziekwereld kreeg ik over me heen, want dat kon natuurlijk niet, ongeschoolde mensen de Matthäus laten zingen in één dag. Nu zijn er steeds meer meezingprojecten, want het kan dus wél. De kracht in de meezingprojecten zit ’m in plezier en vrijheid. De solisten zingen met hun gezicht naar het koor, ze vormen een grote kring. Ik neem de vrijheid om het anders te doen en dat levert prachtige muziek op.”

Les 6 - Alles wat er is, mag er zijn

“Veel mensen vragen na het zingen van de Matthäuspassion of ik in God geloof. Ik geloof zolang ik zing. Het lijdensverhaal grijpt me aan. Iedereen om Jezus heen veegt zijn bordje schoon en uiteindelijk resulteert dat in de afschuwelijke dood van een onschuldige. Dat zie je nog steeds gebeuren in de wereld. Ik leef vanuit inspiratiebronnen. Mijn moeder doolde door de bossen om daar vervulling te vinden. Kwam ik als student thuis uit Amsterdam, liepen er allerlei mensen naakt door het huis van mijn moeder. Doe toch normaal, dacht ik dan. Ik had daar niets mee.

Binnen haar familie, de Kohnstamms, was mijn moeder een geaccepteerde wildebras. Mijn tante Ernestiene zorgde veel voor ons, toen mijn vader gestorven was. Ze was overtuigd antroposoof. Dus toen ik les ging geven op de Geert Grooteschool, de Vrije School, kwam die antroposofie me prettig bekend voor. Het deed me denken aan tante Ernestiene met haar kruidenthee. Antroposofie is voor muziek een werkbare bron. De noodzakelijke samenhang van lichaam en geest raakt de kern van zang. Je stem is de weerslag van wat er in je ziel gebeurt en dat komt via je lichaam naar buiten.

Ik heb ook veel met zen, als inspiratiebron. Alles wat er is, mag er zijn. Laat alles wat er uit je ziel opwelt, maar horen. Zing! Het is sowieso bijzonder dat mensen een onderscheid kunnen maken tussen lawaai en muziek.”

Les 7 - Iedereen kan wijs houden

“Toondoofheid is onzin. Alsof er een soort zintuig is, waardoor je geen wijs kunt houden. Mensen die geen toon houden, zitten niet in hun lijf. Ze leggen geen verbinding tussen oor en stem. Mannen stoppen vaak met zingen als ze in de puberteit een stembreuk krijgen. Gaan ze na jaren weer zingen, dan kennen ze hun nieuwe stem niet. Jammer, want een mannenstem is heel ontwapenend. Soms zijn er andere dingen aan de hand.

Ik had een autistische vrouw op stemexpressie die graag, maar vals zong. Ik koos voor een gevoelsmatige benadering. Ze kon enorm doorzetten, dat is het voordeel van autisme. De aanpak heeft er uiteindelijk toe geleid dat ze nu zuiver zingt. Ze heeft zelfs een prachtige stem. Haar man kwam luisteren naar een les, hoorde haar zingen en de tranen liepen hem over de wangen. In geen jaren had hij zoveel gevoel bij haar gezien.

Of die Turkse zanger op stemtraining. Telkens als hij een toon inzette, luid en helder, ebde het volume in een paar tellen weg. Hij durfde zijn stem niet te laten horen. Dat had hij afgeleerd door zijn opvoeding en evengoed door onze samenleving, daar ben ik van overtuigd. Wij leggen zo veel druk op migranten, dat ze zich niet meer durven te laten horen. Ik zie bij stemtrainingen dat mensen die toondoof lijken te zijn, een andere belemmering hebben die te verhelpen is. Het komt doordat je niet uit je totaliteit zingt, maar dat kun je leren.”

Les 8 - Je lichaam is de klankkast van je ziel

“Vraag aan een willekeurig persoon: ‘Leg je hand eens op je stem?’ Geheid dat ze de hand dan op hun keel leggen, want de stembanden zijn je stem, is het idee. Niet waar. Je stemband is niet meer dan de snaar. Leg je hand op je lichaam als je zingt, en je voelt de trilling in je hele lijf. Je lichaam is de viool, je stembanden zijn de snaren. Zodra je niet in je lijf woont, voel je het aan je stem. Ik heb last van mijn keel, zeggen sommige leerlingen, ik word hees. ‘Laat je hese stem maar horen’, zeg ik dan. Want die hese stem is een uiting van niet goed in je lichaam zitten. Je benen en rug zijn zo belangrijk. Je moet stáán. Ik heb karate gedaan, daar leerde ik mijn zwaartelijn in het centrum te laten komen. Dat heeft bij mij veel gerepareerd, ook psychisch. Karate bracht letterlijk mijn ziel en lichaam in balans. Vroeger was ik fel en boos, maar niet gefocust. Ik schreeuwde maar wat in het rond. Met karate leerde ik mijn energie te focussen. Evenwicht is belangrijk, zang is een uiting van je ziel. Je lichaam is de klankkast van wat er uit je ziel opwelt.”

Les 9 - Stress is gezond

“Stress heeft tegenwoordig een negatieve betekenis. Terwijl stress in de natuur een groot cadeau is. Het maakt je lichaam klaar voor de aanval. Je kaak staat strak, je lichaam balt zich samen. In stress-situaties ben je in staat om dingen te doen die je anders nooit zou kunnen. Stress is noodzakelijk om tot prestaties te komen. Het stelt je in staat jezelf te overstijgen, of je nu wielrenner, zanger of wat dan ook bent. Het punt is dat je lichaam in een stress-situatie zegt: ‘Laat dat immuunsysteem maar even zitten. En voor honger en dorst heb ik ook geen tijd.’ Want alle energie heeft zich al gericht op die aanval. Het is dus zaak dat je lichaam die krachtenbundeling loslaat. Je moet de weg naar rust terugvinden. Dat heeft tijd nodig. Wees gestrest, als je daarna maar ontstrest.”

Madeleine Ingen Housz

Madeleine Ingen Housz (Ermelo, 1951) begon op haar twaalfde als sopraan in Jeugdkoor Soest. Ze studeerde blokfluit en solozang aan het conservatorium van Amsterdam. Naast dirigent en zangeres is Ingen Housz docent stemexpressie.

Ze richtte in de jaren negentig de ‘Passieprojecten’ op, waar iedereen na een stoomcursus mee kan zingen in oratoria en passionen. Ze maakte het liedboek ‘Over de stroom voor kinderen tussen de 9 en 90 jaar’, een verzameling liederen met achtergrondinformatie.

Ze geeft cursussen stemexpressie in Nederland, Rusland en Duitsland. Daarnaast verzorgt ze workshops en trainingen aan ngo’s en bedrijven.

In februari zijn de meezingconcerten Stabat Mater Pergolesi, voor moeders en dochters.

Meer info op passieprojecten.nl

Hier vindt u meer levenslessen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden