Machtsstrijd in Peking om zetels in Politburo

Sterke man die directieven uitvaardigt ontbreekt dit keer

"Handhaaf de eenheid, negeer geruchten!" Het Dagblad voor het Volksbevrijdingsleger durft de 'grootste politieke crisis sinds 1989' niet hardop te benoemen, maar de spanning druipt van de instructie voor de strijdkrachten. "Staal je voor ideologische strijd en laat je niet meeslepen in onderstromen."

Daar loert het gevaar, in de vorm van geruchten. Bijvoorbeeld over schotenwisselingen bij het Chinese Kremlin, Zhongnanhai. Op internet verandert een scheet op het Plein van de Hemelse Vrede zo in een staatsgreep. Bij de twitterdiensten wordt de commentaar- en doorstuurfunctie nu strenger gecontroleerd. Twee linkse websites zijn gesloten, nadat ze opkwamen voor Bo Xilai, de ambitieuze politicus uit Chongqing en lang getipt als kroonprins, die onlangs viel in een zuivering.

Bo's ontslag was het hoogtepunt van de politieke achtbaan die twee maanden geleden in beweging kwam. De oproepen tot eenheid zijn een ingelaste pauze voor de volgende scherpe bocht. Want afgelopen is het pas als China in september een nieuw Politburo heeft.

Deze machtsoverdracht voltrekt zich eens in de acht jaar. De verdeling van negen zetels van het Permanent Comité in het Politburo dreunt straks door in benoemingen in het leger, bij provincies, gemeenten en andere staatsorganen. Immense belangen staan op het spel voor ontelbare leidinggevenden, maar er is een probleem. Voor het eerst in de geschiedenis van de Volksrepubliek is er geen directief van een sterke man. In de vorige eeuw wezen partijleiders op bijna keizerlijke wijze opvolgers aan. Deng Xiaoping besloot, in conclaaf met andere bejaarde revolutionairen, in 1992 al dat ene Hu Jintao geschikt was. Tien jaar later werd Hu inderdaad partijvoorzitter.

Het uitsterven van de oude revolutionaire garde noopt nu tot onderhandeling tussen verschillende politieke kampen. Over nummer een en twee is al enkele jaren overeenstemming. Xi Jinping komt uit de 'prinsenfactie': genetisch voorbestemd om te leiden, omdat hun ouders revolutionairen waren. Vice-premier Li Keqiang vertegenwoordigt de factie van technocraten, afkomstig uit gewone milieus. Zij zijn opgeklommen door hard werken en onvoorwaardelijke loyaliteit aan hun mentoren.

China heeft geen openbaar debat, geen verkiezingen of andere mechanismen om de kolkingen van tegenstrijdige politieke stromingen te kanaliseren. Achter de coulissen in Zhongnanhai zijn er geen regels; alleen een groep die de overhand heeft - of grijpt - en bepaalt dat het genoeg is. In dit geval was het genoeg voor Bo Xilai, maar wie is de volgende?

Oude vijanden en hun vetes: de Chinese politiek heeft er daarvan genoeg. Dertig jaar lang is een diepe ideologische kloof geforceerd afgedekt met eensgezindheid over de wijsheid van economische hervormingen en het machtsmonopolie van de Communistische Partij.

Nu dit model door corruptie en inkomensongelijkheid haarscheurtjes vertoont, komt de oude richtingenstrijd boven. China kan naar rechts, richting het ideaal van een liberale, democratische staatsvorm. Of naar de linkse droom van eerlijke welvaartsverdeling onder staatsgeleid socialisme.

Bij dit ideologische titanengevecht vielen eerder slachtoffers. Tijdens de Culturele Revolutie - ruk naar links - sloegen miljoenen elkaar met behulp van het Rode Boekje jarenlang de hersens in. '1989' - rechts ging te ver door steun aan de studentenprotesten - bracht iets minder volk op de been, maar eindigde evengoed met geweld. De val van de linkse prins Bo Xilai is online amusement voor 300 miljoen internetgebruikers. Zolang die achter hun veilige schermpje van hun laptop blijven, kost het steekspel in Zhongnanhai geen levens.

Vissen naar aanwijzingen in het troebele water van de onderstroom is het vermaak van de dag. Bijvoorbeeld in het Volksdagblad: lof voor havenstad Shanghai. Dus is de partijleider daar - 'prinsenfactie' - ineens kanshebber voor een zetel. Voor nu, want niets is zeker.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden