Machtig, productief en versplinterd was de Tweede Kamer onder Rutte II

SP-nestor Harry van Bommel stopt na negentien jaar als Kamerlid. Beeld WERRY CRONE

Tientallen leden van de Tweede Kamer nemen vandaag afscheid van het Binnenhof. Morgen komen de nieuwe Kamerleden. De oude Kamer zal om verschillende redenen herinnerd worden. 

Een Tweede Kamer met een ongekend machtige oppositie

Ze leverden nog net geen ministers, maar de invloed van de oppositie op het kabinetsbeleid was de afgelopen jaren ongekend groot. VVD en PvdA moesten, na in 2012 vol gas te zijn begonnen aan hun kabinet, al snel concluderen dat ze zonder hulp van de oppositie de eindstreep niet zouden halen.

Om ook in de Eerste Kamer op een meerderheid te kunnen steunen, ontstond een bijzondere politieke vriendschap met D66, ChristenUnie en SGP, de zogeheten Constructieve Drie. Deze C3 sloten akkoord na akkoord met het kabinet en konden zo hun stempel drukken op het regeringsbeleid.

Het kwam de drie partijen op verwijten te staan (PVV-leider Geert Wilders repte van een 'nep-oppositie'), maar ChristenUnie-voorman Arie Slob verweet de 'hangmatoppositie' op zijn beurt achterover te leunen in economisch zware tijden.

Hoezeer het kabinet bouwde op de oppositie, bleek eind vorig jaar toen premier Mark Rutte steun zocht voor zijn oplossing voor het Oekraïne-referendum. "Ik doe in het landsbelang een beroep op de redelijke krachten in dit land", zei hij in de richting van de oppositiepartijen.

De akkoorden hebben tot een 'krachtiger Kamer' geleid, concludeert SGP-voorman Kees van der Staaij. "De Kamer had nu meer in te brengen dan wanneer twee sterke regeringspartijen in beide Kamers een meerderheid hadden gehad."

CDA-Kamerlid Michel Rog beaamt dat. "De voorliefde van Rutte voor feitelijke minderheidskabinetten maakte het parlementaire werk razend interessant."

Een zeer productieve Kamer met gedenkwaardige initiatiefwetten

Met meer dan zeventig initiatiefwetsvoorstellen op de teller heeft deze Tweede Kamer zich bijzonder productief getoond. "Het laat zien dat er in de Kamer veel ideeën leven, dat de Kamer haar eigen agenda wilde bepalen en niet alleen wilde afwachten waar het kabinet mee kwam", zegt GroenLinks-Kamerlid Linda Voortman, die zelf vijf voorstellen indiende. "Ik vind het een van de mooiste middelen die je hebt als parlementariër. Je reageert dan niet op het kabinet, maar je doet het zelf."

Via wetsvoorstellen regelde de Kamer de totstandkoming van een Huis voor Klokkenluiders en het raadgevend referendum met een opkomstdrempel van 30 procent, maar gaf ze ook de eerste aanzet voor actieve donorregistratie en gereguleerde wietteelt. Over die laatste twee voorstellen moet de senaat zich nog buigen. Vooral in het laatste half jaar probeerden Kamerleden extra vaart achter hun voorstellen te zetten om ze nog voor de verkiezingen over de streep te trekken. Al kwam 15 maart te vroeg voor de klimaat- en asielwetten van PvdA en GroenLinks.

Het laatste initiatiefwetsvoorstel van deze Kamer komt waarschijnlijk op naam te staan van PvdA-Kamerlid Duco Hoogland, die gisteren op de valreep zijn 'Wet nuchter op weg' inleverde.

Zijn collega's Judith Swinkels (D66) en Jeroen Recourt (PvdA) probeerden gisteravond in de laatste uren van hun Kamerlidmaatschap de Eerste Kamer te overtuigen van hun initiatiefwet die huwen in gemeenschap van goederen moet beperken. "Een zelfbewuste en actieve Kamer", vat SGP'er Van der Staaij samen.

Tekst loopt door onder afbeelding

Rudmer Heerma, nummer 40 op de VVD-lijst, moet zijn kamer leeghalen. Beeld WERRY CRONE

Zeventien fracties, dat gebeurde in de laatste 70 jaar nooit eerder

"In deze turbulente Kamer", zegt Kees van der Staaij, "ziet bijna geen fractie er meer zo uit als aan het begin." Van der Staaij heeft het niet over zijn eigen fractie, de SGP, waarvan de drie leden die in 2012 begonnen precies dezelfden waren als die in 2017 eindigden. "Het was volgens mij voor het eerst dat Kamerleden vaststelden dat het werk niets voor hen was", zegt Harry van Bommel. Hij noemt het 'uniek' dat de PvdA-Kamerleden Désiree Bonis en Myrthe Hilkens vrij snel na de start van Rutte-II hun zetel opgaven.

Later verloor de PvdA-fractie nog meer Kamerleden: Tunahan Kuzu en Selcuk Özturk, die ruzie kregen met PvdA-minister Lodewijk Asscher over de integratiekoers, en Jacques Monasch, die vlak voor zijn afscheiding nog PvdA-lijsttrekker had willen worden. 

Ook regeringspartij VVD verloor onderweg de nodige Kamerleden: Johan Houwers was na een klein jaar de eerste. Tegen hem was aangifte gedaan wegens hypotheekfraude. Daarna verdwenen nog zes VVD'ers: ook Matthijs Huizing, Mark Verheijen en René Leegte moesten vertrekken vanwege een misstap. Drie anderen vonden elders een baan. Houwers bleef niet weg. Toen er in 2015 een VVD-zetel openviel, keerde hij op eigen titel terug in de Kamer. Hij volgde daarmee een trend die was ingezet door PVV-Kamerlid Louis Bontes, in oktober 2013 uit de fractie gezet. 

Na Bontes traden ook Ronald van Vliet en Joram van Klaveren uit de PVV. Van Vliet begon een eigen fractie, Van Klaveren vormde er een met Bontes.

Ook Norbert Klein van 50Plus begon voor zichzelf. Het bracht het aantal fracties op een recordaantal van zeventien, nog nooit gebeurd in de afgelopen zeventig jaar.

Een ruw debatterende Kamer geleid door twee voorzitters

CDA-Kamerlid Michel Rog ziet het als 'een detail', Linda Voortman van GroenLinks noemt het 'heel lang geleden', maar het tussentijdse vertrek van Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg was wel degelijk beeldbepalend voor deze Kamerperiode.

Van Miltenburg (VVD) wilde graag een vrolijke, strenge en rechtvaardige Kamervoorzitter zijn. "Ik zal erop toezien dat emoties de ruimte krijgen, maar nooit de overhand", stond er in haar sollicitatiebrief.

Dat van die emoties heeft Nederland geweten: "De historie zal het uitwijzen, maar er is een aanmerkelijke kans dat Nederland de afgelopen Kamerperiode vooral zal herinneren aan de uitdrukkingen 'pleur op' en 'doe zelf normaal", voorspelt Kees van der Staaij. "Het waren opvallende uitspraken, die blijven langer hangen dan de finesses van de Wet werk en zekerheid."

Helaas begon de kritiek, die al snel op het functioneren van Van Miltenburg rees, ook met emoties: haar eigen. Al na vier maanden verweet CDA-leider Buma haar 'sturend optreden', een opmerking die haar zichtbaar raakte. Later buitelde incident over incident, tot een in de papiervernietiger verloren gegane brief van een klokkenluider haar de kop kostte.

Gisteren pakte ze haar koffers. Van Miltenburgs toekomst is nog ongewis, maar vorige maand gaf ze in Zaltbommel een spetterend optreden als zangeres van een coverband. Misschien was dat een aanwijzing.

Ook opvolger Khadija Arib (PvdA) zal de geschiedenisboeken halen: zij is de eerste Kamervoorzitter van Marokkaanse komaf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden