Macht blijft een droom voor Klaver

Jesse Klaver komt aan bij de Tweede kamer. Beeld ANP

Jesse Klaver kan zichzelf nu bijschrijven op de lijst van mislukte GroenLinks-onderhandelaars. Hij heeft geleerd van de ervaringen van zijn voorgangers, maar die lessen leiden niet meteen tot regeren.

Bij het blauwe pak had hij gekozen voor een beige stropdas met witte stippen. Jesse Klaver wilde Nederland niet alleen vertellen dat hij grote ambities had, maar ook dat hij – jong weliswaar, maar energiek – in staat zou zijn om de plannen te volbrengen. Een mannelijke politicus zegt zoiets met een das. De woorden die hij op dat moment sprak, achter die microfoon in het lullige zaaltje van Perscentrum Nieuwspoort, had hij zorgvuldig uitgedacht. Er waren adviseurs geweest die hem afraadden het zo te zeggen, maar hij deed het toch. Uit zijn hoofd: ‘We gaan Nederland veranderen. Je moet je nooit laten vertellen dat iets onmogelijk is’.

Het was al zijn leven lang zijn motto, vertelde hij later. In zijn schooltijd had hij die les meegekregen van zijn moeder, die eraan had toegevoegd ‘het enige dat tussen jou en je dromen staat is de angst om te falen’. Later had hij er in de woorden van zijn idool John F. Kennedy bevestiging van gevonden. ‘No problem of human destiny is beyond human beings’. Ze hadden hem, zei hij, in de armen van GroenLinks gedreven: die partij droomt net als hij grote dromen.

De dag met de beige stropdas werd Jesse Klaver partijleider. Het was 12 mei 2015. Hij was 29 jaar. Twee jaar later zou hij tijdens een bijzonder succesvolle verkiezingscampagne zeggen dat hij premier wil worden.

Nu GroenLinks is afgehaakt bij de onderhandelingen over een nieuwe regeringscoalitie, moet het haast wel dat veel mensen in de partij aan Klavers woorden van toen terugdenken. Aan die grote woorden en zijn onstilbare haast en ambitie. De man die Nederland zou veranderen, is het niet gelukt om twee maanden aan tafel te blijven zitten.

‘Hand overspeeld’ was de openingskop van De Telegraaf vanochtend. Klaver was een eind gekomen, maar volgens die krant was het zware eisenpakket van Klaver zelfs D66 te gortig geweest. Anderen hadden al gewaarschuwd: dat Klaver op een partijbijeenkomst na de verkiezingen zijn onderhandelingsinzet had geopenbaard.

Zo noemde Wouter Bos, als oud-PvdA-leider gepokt en gemazeld in het spel, het tien dagen geleden ‘riskant’ dat Klaver had gezegd dat hij niet wilde regeren om het ‘minder rechts te maken’, maar alleen als er ook daadwerkelijk een andere koers gevaren zou worden op klimaat, eerlijke inkomensverdeling en vluchtelingenbeleid. Bos: “Ik heb al meerdere VVD’ers horen zeggen: Als hij alledrie wil, kunnen we net zo goed meteen ophouden met onderhandelen.”

De mogelijkheid dat Klaver inderdaad teveel noten op zijn zang had, wordt bij GroenLinks ontkend. Maar hoe dan ook is het een feit dat GroenLinks alleen in theorie weet hoe je een coalitie-onderhandeling het best tot een succesvol einde brengt: nooit lukte het de partij om door te dringen tot de Trêveszaal, hoe graag ze ook wil.

Tekst loopt door onder afbeelding

Jesse Kalver spreekt de pers toe na het stuklopen van de formatie. Beeld ANP

Lessen van Halsema

Beroemd is bijvoorbeeld hoe een voorganger van Klaver, Femke Halsema, zichzelf tijdens de formatie van 2006 buitenspel zette. Ze beschreef het onlangs zelf in haar politieke biografie ‘Pluche’. Halsema noemde haar partij dat jaar ‘een ideeënpartij op zoek naar macht’ en zette meer dan ooit in op deelname aan een regering. De verkiezingsposter van dat jaar toonde Halsema, geleund tegen het Torentje. Maar toen ze eenmaal de kans kreeg, wist ze die goed te verprutsen.

Op een moment dat er voor de onderhandelende partijen CDA en PvdA de vraag open lag of er verder werd gepraat met ChristenUnie en GroenLinks, schreef Halsema de onderhandelaars dat zij vond dat GroenLinks ‘op dit moment’ niet aan tafel moet schuiven. Zelf hoopte Halsema dat de onderhandelaars uit haar woorden zouden destilleren dat ze ‘een volgend moment’ wel mee zou willen praten, maar dat volgende moment bleef uit. CDA en PvdA wisten met ChristenUnie een coalitie te smeden. “Ik heb mezelf en GroenLinks beschadigd”, zei ze er tien jaar later over.

De mislukte formatie-ervaring van Halsema heeft ook Jesse Klaver getekend. Juist op het moment dat het plaatsvond, was hij voorzitter van Dwars, de jongerenorganisatie van GroenLinks. Hij maakte mee dat de koers van Halsema in de partij tot de grond werd afgebrand. Er moest een interne partijcommissie aan te pas komen om de neuzen weer één kant op te krijgen.

Saillant is dat drie van de huidige getrouwen van Klaver destijds in die commissie zaten: Linda Voortman, met wie hij in 2010 tegelijk de Kamer in kwam, Kathalijne Buitenweg en Bram van Ojik. Nu zijn zij Klavers politiek adviseurs, al heeft geen van hen ooit uitgevonden hoe je aan de macht kunt komen. Of het mede dankzij hun adviezen is geweest dat GroenLinks dit keer meteen aanschoof is onbekend, maar het ligt zeker voor de hand.

Toen Halsema in 2010, dus vier jaar later, nog eens een poging waagde, was Jesse Klaver als kersvers Kamerlid nauw betrokken bij het mislukken ervan. Lang werd er onderhandeld met PvdA, VVD, D66 en GroenLinks, maar uiteindelijk bleek de voorkeur van VVD-leider Mark Rutte bij een rechts kabinet te liggen. Met die ervaring in zijn achterhoofd is het logisch dat Klaver scepsis is blijven houden.

Tekst loopt door onder afbeelding

Jesse Klaver. Beeld ANP

Achterkamertjespolitiek

Ook een derde poging van GroenLinks om met de macht te heulen was van grote betekenis voor de politieke ontwikkeling van Klaver. Toen hij een jaar Kamerlid was, zegde de opvolger van Halsema, Jolande Sap, haar steun toe aan Rutte om een missie van politietrainers naar de Afghaanse provincie Kunduz te sturen. Die deal werd razendsnel binnenskamers gemaakt en leidde binnen de partij tot zoveel weerstand dat Saps leiderschap werd ondergraven.

De les hier was dat achterkamertjespolitiek tot gedonder leidt. Sindsdien poogt Klaver juist open, eerlijk en voorspelbaar te zijn over zijn politieke inzet. Dat heeft misschien tot gevolg dat regeren voor GroenLinks toch een tijdje een droom blijft. Anderzijds zijn er alweer snel nieuwe verkiezingen, waar op lokaal niveau een wereld te winnen is. Op dat lokale niveau heeft GroenLinks al lang bewezen dat het macht aan kan.

Morgenavond legt Klaver verantwoording af aan zijn kiezers, op een ‘Meetup’ in Den Haag. Ongetwijfeld heeft hij al bedacht wat hij daar zal zeggen. Hij heeft het eerder gezegd: “We moeten durven te dromen en groot denken, we moeten durven te falen en opnieuw te beginnen.”

Hij zal geen stropdas dragen en zijn gehoor zal juichen. Want hoe spijtig het ook is dat het niet lukte, de kiezers van GroenLinks wisten dat het misschien wel té moeilijk zou zijn. Het kan ze niks schelen. Ze gaan Nederland veranderen, maar wanneer, dat weten ze nog niet.

Jesse Klaver kreeg tijdens de campagne meerdere poptempels vol met zijn Meet-ups. Hoe reageren de veelal jonge bezoekers op het vastlopen van de onderhandelingen?

Anna Heeres (19)

Student voeding en diëtetiek, stemde GroenLinks

“Ik vind het echt heel erg jammer dat de onderhandelingen zijn stukgelopen want een groen kabinet is zo noodzakelijk. Ik snap wel dat het is misgegaan op migratie. GroenLinks bestaat uit idealistische mensen, die willen dat vluchtelingen gewoon goed worden opgevangen. Als dat niet kan, snap ik dat de stekker uit de onderhandelingen getrokken wordt. Als je daar als partij in meegaat, is GroenLinks GroenLinks niet meer. Voor mij zijn klimaat- en vluchtelingenbeleid de belangrijkste thema’s. Daar gaan nog zoveel dingen niet goed. Ik vind het heel kwalijk dat we als land zo veel mensen in de steek laten. Wat een nieuw kabinet gaat missen zonder GroenLinks? De vleestaks, dat vond ik echt een goed idee. Maar een nieuw kabinet met de ChristenUnie vind ik ook best een goede optie. Dat is toch een soort christelijk GroenLinks, wat betreft vluchtelingen en klimaat. Als dat zou lukken, zou ik ook blij zijn.”  

Gjalt Annega (27)

Projectmedewerker bij een NGO, stemde GroenLinks

“Het is jammer dat de onderhandelingen zijn stukgelopen. Ik had gehoopt dat ze er samen uit zouden komen. Ik ben groot voorstander van compromissen sluiten maar niet tegen elke prijs. Toen ik las dat er een VVD-voorstel op tafel lag om niemand meer asiel te laten aanvragen in Nederland, werd ik best boos. Als dat echt de bedoeling was, kan ik me goed voorstellen dat ze hebben gezegd: sommige dingen gaan te ver. Ik zou geschrokken zijn als GroenLinks daarmee had ingestemd, ook Nederland heeft internationale vluchtelingverdragen ondertekend. Ik vind dat je moet proberen je idealen in de praktijk te brengen. Maar er moet een grens zijn, want anders sta je als partij nergens meer voor. Ik hoop dat het klimaat de komende maanden genoeg aandacht krijgt, GroenLinks was toch de groene motor. En een enigszins redelijk beleid voor vluchtelingen, daar vrees ik ook voor.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden