Maatschappelijke rol van banken blijft mistig

De commissie-Maas wil dat de banken de klant weer koning maken. Maar hoe?

Bert Scholtens bijzonder hoogleraar duurzaamheid en financiële instellingen bij de Rijksuniversiteit Groningen

De kern van ’Naar herstel van vertrouwen’ van de commissie-Maas voor de bankiersvereniging over wat we aan moeten met het bankwezen, is dat het primaat weer bij het belang van de klant moet komen te liggen. De analyse en suggesties snijden hout, zoals over de samenstelling van de Raad van Commissarissen op basis van deskundigheid in plaats van het old boys network, een transparante beloningsstructuur, aanscherping van het toezicht, internationalisering van het toezicht en het terugtrekken van de staat uit het bankwezen.

Drie zaken zijn problematisch. Ten eerste zijn de 73 aanbevelingen vrijblijvend: alles geschiedt op basis van vrijwilligheid. Maar mag je anders verwachten van een bankiersvereniging? Ten tweede suggereert men dat alle klanten dezelfde belangen hebben. Dat is niet het geval. Een bank moet schipperen tussen partijen die geld aan haar toevertrouwen en partijen waarbij ze het geld uitzet. Vanouds zijn dat tegenpolen.

Ten derde ontbreekt de maatschappelijke verantwoordelijkheid. Van de 19 aanbevelingen over deze rol van banken gaan er dertien over het inkomen van bankiers en zes over aandeelhouders. Bij de aanbevelingen over het bestuur van de bank vinden we nog twee aanbevelingen waarin een maatschappelijk aspect naar voren komt: de Raad van Bestuur moet rekening houden met de belangen van spaarders, klanten, aandeelhouders, werknemers en de samenleving. Onvermeld blijft hoe precies. En bankbestuurders mogen een moreel-ethische verklaring ondertekenen. Daar blijft het bij.

Kortom, wat de commissie zelf als rode draad van het stuk ziet wordt niet uitgewerkt. Hoe kan het bestuur van een bank een evenwichtige afweging maken tussen verschillende belangen? In plaats van op de wensen van de aandeelhouder – wat nu bij veel banken het geval is – of de klant – wat volgens de commissie Maas moet gebeuren – te koersen, is het cruciaal om de functie van de bank voor de samenleving voorop te stellen. In de samenleving twijfelt men immers aan het bankwezen.

Het primaat leggen bij de samenleving houdt in de eerste plaats in toegang tot financiële dienstverlening. Iedereen moet kunnen bankieren. Betalingsverkeer, spaarfaciliteiten en kredietverlening zijn diensten met een groot maatschappelijk nut. Daarnaast moeten de banken de maatschappelijke ontwikkeling ondersteunen in plaats van ondermijnen. Bijvoorbeeld door middelen beschikbaar te stellen voor maatregelen om de klimaatveranderingen te voorkomen en te beheersen. Of kwalitatief goede woningen toegankelijk maken voor iedereen op huur- of koopbasis. Op kleine schaal hebben de banken bewezen dit in het kader van de Regeling Groenprojecten uitstekend te kunnen. Maatschappelijk verantwoord bankieren verankert de banken duurzaam in de samenleving. Dan houdt de samenleving vertrouwen in de banken.

Concluderend, de commissie-Maas heeft de problemen goed in kaart gebracht. Maar haar aanbevelingen zijn niet toereikend. Vooral ontbreekt een kompas waarop de bankiers kunnen koersen. Het is essentieel maatschappelijk verantwoord te bankieren. Daarmee streven banken doelen na die het eigenbelang van klanten, aandeelhouders, werknemers en henzelf te boven gaan, maar die deze groepen wel kunnen binden. Het lijkt de enige manier om in de toekomst te bankieren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden