Interview

Maarten van der Weijden: ‘Ik heb mijn steentje bijgedragen’

Maarten van der WeijdenBeeld Patrick Post

Maarten van der Weijden deed dit jaar een poging de Elfstedentocht te zwemmen. Hij haalde met zijn actie ruim 5 miljoen euro op voor kankeronderzoek. Hoe blikt de sporter terug op de tocht die onverwacht een nationale hype werd?

Een poster achter het raam onthult wie er in het monumentale pand, een voormalige leerlooierij in Waspik, woont. Op het papier staat een steunbetuiging vanuit de gemeente voor de inmiddels beroemde ‘elfstedentochtzwemmer’. De man waar het om gaat, Maarten van der Weijden, komt net het erf op rijden. Natte haren onthullen waar hij zojuist is geweest.

Het zwembad, waar anders. Zo’n tien minuten later, als zijn vrouw Daisy koffie heeft gezet, zegt Van der Weijden dat het helemaal niet meer zo vanzelfsprekend is om hem te treffen na een zwemtraining. “Ik had zoveel gezwommen dat het wel even klaar was. In vier maanden tijd heb ik maar een keer of zes gezwommen.” En, voegt hij toe: “Je weet dat ik zwemmen an sich niet zo heel erg leuk vind. Ik vind het lastig om voor mijn lol te zwemmen. Bij mij is het op een manische manier alles of niets. Heel erg veel, of bijna nooit.”

In de zithoek herinnert een ingelijste landkaart met route aan zijn poging de Friese Elf Steden zwemmend te doorkruisen. Op 18 augustus 2018 sprong de 37-jarige olympisch kampioen van Peking (2008) vroeg in de ochtend in Leeuwarden de gracht in voor een poging tot het zwemmen van de bijna 200 kilometer lange route.

Van der Weijden, die daarmee ruim 5 miljoen euro ophaalde voor kankeronderzoek, was dag en nacht via een liveverbinding te volgen. Hij werd een nationale hype. Mensen trommelden elkaar op om hem te helpen. Boeren schenen ‘s nachts licht bij met hun tractoren. Duizenden toeschouwers stonden tot tranen geroerd op de kant om de lijdensweg van Van der Weijden te aanschouwen. Het gevoel van de Elfstedentocht was voor heel even terug.

Hij wordt nog elke dag aan de tocht herinnerd door mensen die hem aanspreken op straat. "De meeste opmerkingen kreeg ik over mijn handen", vertelt hij. Toen hij na 163 kilometer bij Birdaard (8 kilometer voor Dokkum) stopte omdat hij ziek was geworden, was er van zijn handen en voeten weinig meer over. Ze zagen er volledig verschrompeld uit en hadden een groen-wit-gelige kleur. "Heel Nederland had het daarover, maar ze waren binnen een dag weer normaal. Het zag er natuurlijk ook heel dramatisch uit dat ik op een brancard naar het ziekenhuis werd gebracht. De spierpijn trok na vier dagen weg. Ik had er het meeste last van dat ik twee nachten niet of nauwelijks had geslapen. Ik ben nog maanden vermoeid geweest."

Van der Weijden heeft er geen blijvende schade aan overgehouden, een paar littekens van schuurplekken uitgezonderd. Bij zijn ellebogen zitten witte strepen die hem herinneren aan het stugge materiaal dat gedurende 55 uur langs zijn huid streek. “Dit is geen logische plek voor schuurplekken. Normaal heb je dat hier of hier”, wijzend naar zijn oksels en nek. “Ik denk dat het kwam omdat mijn pak nieuw was. Op de oranje strook stonden een paar kleine sponsornamen. Dat materiaal zat strakker en ging daardoor schuren.”

Naar een antwoord op de grote vraag, waarom het niet lukte, is Van der Weijden niet op zoek gegaan. Het interesseert hem niet. Hij heeft de medische gegevens thuis liggen. Hoeveel koolhydraten hij heeft ingenomen, wat hij heeft verbrand. Het is allemaal bijgehouden.

Topsporters willen toch altijd weten waarom iets mislukt?

“Natuurlijk komt de topsporter in mij nog weleens naar boven. Die denkt: aaah, het is niet gelukt. Maar dat ik het niet gehaald heb, is voor mij geen groot ding geweest. Het grotere doel was geld ophalen voor kankeronderzoek, dat doel is geslaagd. Het is ook niet zo relevant om te weten waarom het niet lukte, omdat ik niet van plan ben om het ooit nog een keer te proberen. Ik heb natuurlijk wel een idee waarom het niet is geslaagd. Ik verwacht dat ik veel minder heb ingenomen dan dat ik verbrand heb. Ik heb iets van 30.000 calorieën verbrand tijdens de hele tocht. Ik kan zien hoeveel ik heb gegeten, dus dan zou ik het kunnen uitrekenen. Maar aan dat rekensommetje ben ik nog niet toegekomen.”

Er hadden meer pizza's moeten komen?

“Ik weet niet of het dan wel was gelukt. Ik denk dat er een soort maximale verwerking in je lichaam zit van wat je kunt opnemen. Na een tijdje kun je gewoon niet meer eten. Dat kan je maag niet aan. Dat je dan misselijk wordt, is vrij logisch. Met eerdere lange tochten heb ik ook wel ervaren dat je slechter gaat eten. Dat kon ik die andere keren nog wel uitzingen, maar nu niet. Na een tijdje loopt het vast.”

Was het gevaarlijk?

“Ik had vooraf met de arts heel duidelijke afspraken gemaakt. Ik wilde alles geven. Ik wilde geen grenzen overgaan die blijvend schadelijk zijn, maar ik vertrouw er niet op dat ik die grens zelf kan trekken. Dat moest hij doen. Dat werkte goed. Door die constructie was ik niet bang dat het echt gevaarlijk zou worden. Buiten het feit dat drie dagen achter elkaar zwemmen natuurlijk nooit gezond kan zijn. De spierpijn werd wel heel heftig. Het ongemak was groot. Ik had echt heel veel pijn. Overal. Je maag is geïrriteerd omdat je voornamelijk gelletjes en repen eet. Je hoofd en hersenen zijn moe. Al je spieren worden stijf. Het is een algehele malaise die je voelt.”

Hoe snel was dat voorbij?

“Toen ik stopte met zwemmen, ging het snel beter. Ik heb in het ziekenhuis alweer iets vettigs gegeten, een saucijzenbroodje of iets dergelijks. Ik wilde perse naar de live-uitzending van de NOS die avond om acht uur om alle mensen te bedanken, dus ik probeerde af en toe vanuit mijn ziekenhuisbed rechtop te staan. Mijn evenwichtsorgaan was verstoord na drie dagen zwemmen. Ik stonk ook heel erg. Je plast de hele tijd in dat wetsuit, en dat laagje blijft natuurlijk hangen. Daisy heeft er altijd een enorme hekel aan als ik zo'n lange tocht doe, omdat ik dan vreselijk naar urine ruik. Van ontlasting heb ik gelukkig geen last gehad. We hadden een rits in het pak laten maken zodat ik eventueel iets kon laten gaan, maar mijn darmen stopten gewoon helemaal.”

Is het een groter succes geworden omdat de finish niet gehaald werd?

“Ik denk het wel. Als patiënt wil je ook heel graag herstellen, maar dat lukt niet altijd. Dat ik niet de hele tocht kon volbrengen, is symbolisch voor hoe het leven is. Het hielp ook dat het zo goed in beeld was gebracht, dat er zoveel media-aandacht was. Mensen zagen dat ik het moeilijk had. Dat ik er zondagochtend echt mee wilde stoppen. Ze zagen dat ik er geen geloof meer in had, maar toch doorging omdat ik alles wilde geven. Dat hielp de geloofwaardigheid van de actie. Ik denk ook dat dit alleen in Friesland mogelijk was geweest. Als je het Kanaal over wil zwemmen, heb je niet zo'n goede verbinding. Wil je de Mount Everest beklimmen, dan kun je een foto sturen als je op de top bent. Maar het echt meebeleven gaat niet. Dat kon hier wel. Iedereen zag mij zwemmen. Op een gegeven moment waren er meer kijkers op de livestream dan bij een grote voetbalwedstrijd.”

Maarten van der Weijden na zijn zwemtochtBeeld ANP

Welke bijdrage heeft het merk van de Elfstedentocht geleverd?

“Bij een van de eerste bruggetjes waar ik onderdoor zwom, nog midden in de nacht, stonden al mensen die de buurt hadden opgetrommeld. Dat is niet iets wat wij als organisatie hebben geregeld. Dat ontstond vanzelf. Friesland is heel chauvinistisch. Je kunt niet voorspellen of iets aanslaat. Of Friesland erin meegaat. Het moet goed vallen. De Friezen houden niet zo van dingen die van bovenaf zijn opgelegd. Ik denk dat mijn verhaal en de reden waarom ik het deed, iets ‘echts’ had. Het doel sprak aan. Iedereen kent wel iemand die kanker heeft gehad. De Friezen willen graag laten zien dat zo'n spontaan volksfeest alleen daar kan ontstaan. Ik denk ook dat we, na het missen van het WK voetbal, het gevoel van nationale saamhorigheid hadden gemist. Friesland snakte naar de tocht. Er waren zoveel facetten die samenvielen dat het dubbeltje precies de goede kant op viel en Friesland er massaal achter is gaan staan.”

Er waren ook critici die zeiden: 'Maarten, doe toch eens normaal'.

“Weet je: mensen moeten vooral enthousiast in dingen meegaan als ze daar zin in hebben. In de huidige tijdgeest is meegaan in een hype niet altijd tof. Je wil onderscheidend zijn. Als de massa links gaat, ga jij rechts. Ik kan me wel voorstellen dat er een groep is die het dan stom vindt wat ik doe. Er was dusdanig veel media-aandacht, dat je er ineens een mening over moest hebben. We zitten in een tijd dat je niet meningloos over nieuws mag zijn. Je mag niet meer je schouders ophalen over Zwarte Piet. Je bent voor, of tegen.”

Waarom zoeken mensen dit soort extreme uitdagingen op?

“Ik denk dat het een luxeprobleem is. Er is hier geen oorlog, dus er is geen enorme urgentie voor een strijd. Dan gaan mensen zich dingen afvragen. Wat heeft het leven voor nut? Waarom ben ik hier? Hoe wil ik mijn tijd besteden? Als je in een periode van oorlog zit, gaat niemand naar Nepal reizen om daar een berg te beklimmen. Mensen willen zichzelf uitdagen. Zich onderscheiden en afzetten tegen grote groepen. Je kunt ook een marathon lopen, maar dan zit je nog steeds in een grote groep die dat heeft gedaan. Het is een andere manier van het verkennen van nieuwe wegen.”

Waarom doe jij de dingen die je doet?

“Ik voel me schuldig tegenover de mensen die kanker niet overleven. Die overlevingsschuld kun je nooit inlossen, ook niet met 5 miljoen euro. Ik haalde in 2004 een keer 30.000 euro op toen ik het IJsselmeer over zwom. Het voelde niet helemaal eerlijk dat het daar bij zou blijven. Het moest echt wel veel meer worden. Het is nu veel meer. Het voelt alsof ik echt mijn steentje heb bijgedragen. Maar het hoort erbij dat je je af en toe nog steeds schuldig voelt. Ik wil een groot gedeelte van mijn tijd besteden aan het helpen van de mensen die wat minder geluk hebben. Ik voel me heel dankbaar dat ik het geluk had om te herstellen van kanker. Ik ben dankbaar dat ik twee prachtige dochters heb gekregen, terwijl dokters eigenlijk dachten dat ik geen vader kon worden. Ik ben dankbaar dat ik een prachtig leven heb, en ben me heel bewust dat mijn leven niet zo is enkel en alleen omdat ik mijn stinkende best doe. Er zijn veel mensen die net zo hard werken, maar dit niet hebben. Die niet herstellen van kanker. Die geen gouden medaille winnen op de Olympische Spelen. Die keihard werken voor een fondsenwervende actie, maar geen 5 miljoen euro verzamelen.”

Beeld Patrick Post

Wat wordt het volgende doel?

“Dat weet ik niet.”

Ja, ja ...

(Lacht). “Er zitten echt wel dingen in mijn hoofd. Weet je, die elfstedenzwemtocht heeft drie jaar in mijn hoofd gezeten. Het werkt niet als ik nu zeg dat ik iets ga doen als ik het later toch niet ga doen. Soms wil ik helemaal niets meer doen. Dan wil ik alleen maar meer tijd met mijn vrouw en dochters besteden. En op andere dagen denk ik: ja, die tocht was toch echt wel heel erg gaaf.”

Lees ook:

Na 163 kilometer was het lichaam van zwemmer Van der Weijden op

Die handen. Spierwit, gerimpeld, helemaal vervormd. Het lijken geen mensenhanden meer, de handen van Maarten van der Weijden. Alsof het een soort vinnen zijn geworden in de neopreen handschoenendie hij drie dagen lang in het water aan had.

Hoe de zwemtocht van Maarten van der Weijden bijna een religieuze missie werd

Was het opoffering, de zwemtocht van Maarten van der Weijden, en sprak het ons daarom zo aan? Of was er iets anders aan de hand, vraagt het Filosofisch Elftal zich af.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden