Maarschalk Khalifa Haftar begint grote slag op zijn oude dag

Khalifa Haftar salueert bij een militaire parade Beeld AFP

De Libische krijgsheer Khalifa Haftar staat aan de poorten van Tripoli. Zijn weg naar de macht is lang, maar de overwinning is onzeker. 

De Libische ‘maarschalk’ Khalifa Haftar begint op 75-jarige leeftijd – drie jaar hoger dan de gemiddelde levensverwachting van de bevolking – aan het grootste waagstuk van zijn leven: de verovering van heel Libië. De machtige krijgsheer, die net als wijlen kolonel Kadafi overdreven veel waarde hecht aan militaire titels en onderscheidingen, is begonnen aan de bestorming van hoofdstad Tripoli. Als hij daarin slaagt, dan wordt Libië voor het eerst sinds de val van Muammar ­Kadafi in 2011, weer geleid door een centraal gezag. En zoals dat bijna altijd gaat in de Arabische wereld wordt het centrale gezag geleid door één man.

Haftar is een controversieel figuur met een zeer bewogen leven. Hij werd geboren in 1943 in de oostelijke stad Ajdabiya, en diende als jongeman in het leger. Die carrière bracht hem snel naar het centrum van de macht: hij behoorde tot de kliek officieren die in 1969 koning Idris uit het zadel hielp. De leider van die coup was kolonel Kadafi, de man die Libië tot 2011 zou regeren.

Complotten

In de eerste jaren van Kadafi’s heerschappij waren de twee bondgenoten. Haftar nam deel aan de Jom Kippoer Oorlog tegen Israël in 1973, en later aan de oorlog met buurland Tsjaad. Die oorlog liep uit op een Libische nederlaag, en vooral voor Haftar. Hij werd in 1987 als een van de hoogste militairen door de vijand gevangengenomen, waarna Kadafi hem liet vallen. Bij zijn vrijlating, drie jaar ­later, vertrok hij verbitterd naar de Verenigde Staten.

De Libiër werd Amerikaan en bewoner van Langley, de stad waar de CIA haar hoofdkwartier heeft. Hij zette zijn strijd tegen Kadafi vanuit Amerika voort, en beraamde – met weinig succes – complotten tegen de kolonel.

In 2011 komt voor Haftar een gouden kans. De opstand tegen Kadafi is begonnen, en met steun van westerse landen werpen rebellen het regime omver. Het centrum van de opstand wordt tevens de nieuwe vestigingsplek van Haftar: de oostelijke stad Benghazi. Libië verkeert al snel in chaos, en het land telt in 2014 maar liefst drie regeringen en een veelvoud aan milities, waaronder terreurbewegingen als Islamitische Staat en ­Al-Qaida.

Het is in deze staat van anarchie waarin Haftars macht groeit. Hij werpt zichzelf in 2014 op televisie op als de redder des vaderlands en roept Libiërs op het door de Moslimbroederschap gedomineerde parlement in Tripoli omver te werpen.

Hij bindt met zijn trouwe volgelingen de strijd aan tegen Al-Qaida in Oost-Libië, en boekt tegen alle verwachtingen in grote successen. In vrijwel alle gebieden en steden in Oost-Libië worden de jihadisten met veel geweld verjaagd.

Sterke man

Met het succes groeien ook de ­ambities, en met het vertrek van de ­jihadisten en de komst van stabiliteit, groeit ook de steun voor Haftar. Hij wordt door het parlement dat in Oost-Libië zetelt in 2015 benoemd tot ‘maarschalk’ van de Libische Nationale Leger (LNA).

Haftar ontpopt zich tot de sterke man van Libië, en knoopt ondertussen banden aan meer buitenlandse mogendheden, waaronder Egypte en de Verenigde Arabische Emiraten. De laatste landen delen Haftars afkeer van de Moslimbroederschap, en helpen hem met materieel en met luchtsteun. Ook de Russen en Fransen zien Haftar zitten, hoewel ze officieel ­alleen de door de internationale ­gemeenschap erkende regering in Tripoli erkennen.

Maar de internatonale steun aan Haftar staat nu mogelijk op het spel. Zoals Kadafi in 2011 aan de poorten van Benghazi stond, zo staat Haftar nu aan de poorten van Tripoli. Egypte en de Emiraten blijven Haftar steunen, maar Frankrijk staat onder druk om zijn steun op te geven aan Haftar. Ook de Amerikanen en de VN willen niet dat de ‘maarschalk’ doorstoot naar Tripoli.

Mogelijk overspeelt Haftar zijn hand. Het is onzeker of zijn leger sterk genoeg is om de regering in Tripoli omver te werpen. Bij een patstelling dreigt er nieuwe anarchie en ­geweld. Er zijn in de laatste dagen al minstens 47 doden gevallen. Ook IS liet gisteren weer van zich horen. In de zuidelijke stad Fuqaha vermoordde IS drie mensen en ontvoerde nog een ander

Lees ook: 

Bloedige strijd rond Tripoli, inwoners hamsteren voedsel en water.

Het Noord-Afrikaanse Libië dreigt af te stevenen op een grootscheepse bloedige strijd om de hoofdstad Tripoli. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden