Maar wat is dan een sonate?

'Staat vol fouten, spaghettizinnen en overbodige informatie. Laat Maarten 't Hart dit maar eens beter over doen'

In mijn puberjaren las ik ze stuk: boeken die de klassieke muziek verklaarden voor beginners. Mijn ouders waren vooral van de lichte muze, en populariserende werkjes van onder meer de destijds roemruchte Telegraaf-recensent Leo Riemens openden voor mij een wereld vol heerlijke, maar niet altijd onmiddellijk te bevatten muziekstukken.

Zulke overzichtsboeken over klassieke muziek, toegankelijk en toch gedegen, zijn nu zeldzamer. Jammer, maar niet onbegrijpelijk. Ook op dit gebied is veel informatie inmiddels op internet te vinden. Nadeel daarvan is dat de nieuwsgierige leek het moet doen met talloze bronnen van sterk uiteenlopend en soms ongewis niveau.

Het is daarom - net als bij geschiedenis, de beeldende kunsten, de kookkunst - nog steeds beter als een deskundige je die wereld binnenleidt. Iemand met grondige kennis van de lange geschiedenis, de ontwikkeling en de vele verschijningsvormen van de klassieke muziek. Iemand die daarover meeslepend en helder, en zonder platvloerse simplificaties kan vertellen.

Ik was daarom blij te vernemen dat André Klukhuhn, gelauwerd scheikundige en filosoof, een boek had geschreven waarin hij, zo was de belofte, "de filosofie en de oorsprong van de westerse muziek op een toegankelijke manier blootlegt".

Die filosofie blijkt er in drie aparte hoofdstukjes een beetjes losjes tegenaan geplakt. Maar ook verder draagt het boek de sporen van haastwerk. Talloze zinnen lopen net niet. Zo vertelt Klukhuhn over de veertiende-eeuwse componist Landini: "als kind getroffen door de waterpokken en blind geworden, wat hem, vergelijkbaar met (sic!) Homerus, niet van een glanzende carrière heeft kunnen afhouden." Over Descartes merkt de schrijver in een oncartesiaanse spaghettizin op: "Hoezeer de kosmische harmonie deel uitmaakt van het gehele wereldbeeld wordt nog duidelijker als blijkt dat zelfs de Franse verlichtingsdenker bij uitstek, René Descartes, in 1618/19 (...) een verhandeling over muziek schreef (...)" Dus als dat niet zou blijken, wordt het niet duidelijker? Het is maar een zeer beperkte greep uit tientallen onbeholpenheden en stilistische ontsporingen.

Erger is dat er veel feitelijke onjuistheden in het boek staan. Wie 'Tosca' als Puccini's enige veristische opera bestempelt, kent 'Il tabarro' niet. Tallis' prachtige 'Spem in alium' is niet een motet voor veertig stemmen, maar een veertigstemmig motet. Dat is iets anders. Schönbergs 'Verklärte Nacht' is geen strijkkwartet maar een strijksextet. Misschien geen dramatische fouten, maar wel storend voor wie hoopt op een betrouwbare bron.

Een ander bezwaar is dat het boek veel niet erg nuttige anekdotes en informatie bevat. Zo wordt van elke overleden componist met hypochondrische aanhoudendheid de doodsoorzaak genoemd. De lezer ziet daardoor weliswaar hoe syfilis als voorname oorzaak van sterfte onder componisten geleidelijk het veld moet ruimen voor kanker, maar tot muziekbegrip draagt die kennis weinig bij.

Zoiets belangrijks als de sonatevorm wordt daarentegen niet uitgelegd. Dat is alsof je in een handboek voor poëzie voorbijgaat aan de structuur van het sonnet.

Ook een essentiële ontwikkeling als de overgang van de uit afzonderlijke zangnummers opgebouwde opera naar het doorgecomponeerde muziekdrama, die een enorme psychologische uitdieping van de personages mogelijk maakte, komt er bekaaid af.

Jammer dat er zo weinig feestelijks valt te zeggen over dit met onmiskenbare liefde geschreven, en ook nog eens prachtig uitgegeven boek. Het had in een leemte kunnen voorzien.

Misschien dat Maarten 't Hart ¿ die dezelfde didactische gedrevenheid heeft als André Klukhuhn, maar die zowel het onderwerp als de Nederlandse taal beter beheerst, en die bovendien een rasverteller is ¿ het er eens op zou kunnen wagen?

André Klukhuhn: Ongehoorde symfonie. Een overzicht van de geschiedenis van de klassieke muziek. Bert Bakker, Amsterdam; 389 blz. € 27,50

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden