Maar stel dat ze doodgaat?

Jeugdarts Margot Pelders werkt in een gebied met mazelen, waar ouders hun kind niet willen laten vaccineren. 'Accepteren is belangrijk.'

INTERVIEW JEANNINE JULEN

Al vijf jaar is jeugdarts Margot Pelders werkzaam in de Noord-Brabantse streek Land van Heusden en Altena. Een maand geleden brak er in een van de dorpen in de streek, Wijk en Aalburg, een mazelenepidemie uit, die zich nog steeds lijkt te verspreiden. Pelders licht toe hoe ze met de situatie omgaat en ouders benadert die om religieuze overtuigingen hun kinderen niet laten inenten.

De vijf weken oude Anna ligt gewikkeld in een kleurrijke omslagdeken dicht tegen de borst van haar moeder aan. Het is haar eerste bezoek aan het consultatiebureau, maar nu al staat vast dat ze net als haar drie broers nooit een prikje zal krijgen. "Dat doe ik haar niet aan", begint haar reformatorische moeder stellig.

"Stel dat ze doodgaat? Dat kan. Toen mijn zes jaar oude zoon baby was, stierf er een kindje van zijn leeftijd. Als gevolg van de vaccinatie. Daar hoor je nooit wat van in de media. Ik heb dan wel geen televisie, maar ik weet wel wat er gaande is. In plaats daarvan roepen ze dat reformatorische mensen barbaren zijn, dat we niet goed voor onze kinderen zorgen. De keerzijde wordt nooit belicht."

Consultatiebureauarts Margot Pelders knikt begripvol. "Heeft u al wel nagedacht over de mazelenepidemie die onlangs in dit gebied is uitgebroken? Hoe gaat u daarmee om", probeert ze kalm. Maar de mening van de moeder staat vast. "Ik weet wat me te doen staat. Mocht een van mijn andere kinderen ziek worden, dan houd ik ze thuis en leg ze in bed. Prikken doen we zeker niet."

Het idee dat haar dochter een ziekte ingespoten krijgt, boezemt de jonge vrouw niet alleen angst in, het wekt ook een groot schuldgevoel op. "Ik kan niet leven met de gedachte dat ze door mijn schuld ziek wordt of misschien wel sterft."

Op het consultatiebureau in het streng gereformeerde Werkendam waar de 51-jarige Pelders vandaag dienst heeft, komen geregeld gezinnen over de vloer die er precies zo over denken. Een dilemma, want nabij het Noord-Brabantse dorp brak bijna een maand geleden de kinderziekte mazelen uit. Met een vaccinatiegraad van 83 procent - onder het gewenste percentage van 95 - kan het virus zich op feestjes, scholen, in zwembaden en kerken ongestoord verspreiden. Een simpele nies of wat gehoest is voldoende. Inmiddels hebben huisartsen al 161 ziektegevallen gemeld bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.

Maar het aantal ligt veel hoger, weet Pelders uit ervaring. Niet bij iedereen zijn de ziekteverschijnselen van koorts, vlekken op de huid en verkoudheid direct zichtbaar. Daardoor worden lang niet alle gevallen bij de dokter en GGD gemeld. En dan is er nog een heikel punt. Pelders: "Een gereformeerd gezin met acht kinderen loopt de deur bij de huisarts heus niet plat. Sterker, een deel van de families is niet eens verzekerd. Dat is het lot tarten dat de Heer voor ze heeft beschikt. Daar beginnen ze niet aan. Doordat ze zich niet altijd bij de daarvoor bedoelde instanties melden, is moeilijk in te schatten hoeveel zieken er precies zijn."

Het is vanwege die onderschatting van ziektecijfers dat de arts vorige week maandag ijsberend door haar kantoor liep. Een vorm van frustratie waar je de donkerblonde, licht grijzende Pelders tijdens haar consulten bijna niet toe in staat acht. Met een kalme stem, vriendelijke, bruingroene ogen en een hartelijke glimlach spreekt ze ouders bedachtzaam toe. Maar toen had ze het even niet meer.

"Samen met mijn collega's oefende ik druk uit op het RIVM en de GGD om de jongste leeftijdsgroep te beschermen toen we de epidemie zich zagen uitbreiden. Het kan namelijk niet zo zijn dat er baby's risico lopen vanwege de keuzevrijheid van religieuze ouders, ging er door me heen. Gehoorschade, hersenvliesontsteking. Het zijn langetermijngevolgen waar baby's gevoeliger voor zijn dan oudere kinderen. Ik wilde niet dat ze dat gevaar liepen."

Die onvrede - in woorden van Pelders professionele onrust genoemd - is weggeëbd na de goedkeuring van het RIVM om ook baby's jonger dan veertien maanden te vaccineren. Het ethische struikelblok blijft.

"Ik kan deze mensen niet met medische argumenten overtuigen. Dat is niet het terrein waarop ze hun keuzes maken. Ik realiseer me dat hun beweegredenen van een heel andere aard zijn. Dus ik ga soms, vanuit mijn katholieke achtergrond, toch mee in die religieuze discussie. Zij spreken over 'het lot van de Heer waarin ze zich beschikken'. Ik heb het dan over de gaven die God ons gegeven heeft, de medische kennis die wij door hem hebben kunnen vergaren."

Goed is zo'n benadering niet, vindt Pelders. "Dan ga je eigenlijk op de verkeerde stoel zitten als medicus. Daarom bevraag ik religieuze ouders liever en hoop ik ze op die manier aan het denken te zetten over hun eigen keuzes. Alles verantwoorden ze aan God, maar ik vraag weleens: kun je je standpunt zo motiveren dat het later ook goed uit te leggen is aan je kinderen?"

De arts slaagt er nauwelijks in ouders te overtuigen. "Mijn invloed is beperkt. Heel zelden verandert iemand van gedachte, en dat is niet altijd door mijn toedoen. De campagne die het RIVM onlangs in dit gebied is gestart om niet-vaccinerende ouders toch tot inenting over te laten gaan, zal daarom niet veel zoden aan de dijk zetten. Zelf zijn we er al jaren mee bezig, maar het religieuze standpunt van veel ouders staat vast. Erg is het niet. Kinderen van welwillende ouders geven we zo veel mogelijk vervroegde vaccinaties. Je moet als arts met de situatie weten om te gaan."

En ook al gaan ouders wel overstag, de twijfel blijft. "Onlangs had ik een moeder op consult die besloten had haar kinderen toch in te enten. Ze was bang dat haar kroost ziek zou worden en vreesde tegelijkertijd het oordeel van God. Met die vaccinatie had ze haar vertrouwen in de Heer deels opgezegd, was haar mening. Een ondragelijke gedachte, dus besloot ze 'biddend te vaccineren'. Ze bad tot de Heer en vaccineerde voor de zekerheid."

"Vergis je niet", gaat de arts verder. "Reformatorische ouders zijn net zo bezorgd om het welzijn van hun kinderen als andere. Vaccineren ze niet, dan ondernemen ze wel op een andere manier actie. Gezond eten, de kinderen thuis en in bed houden. Het gebeurt allemaal. Daarbij is er niet één kerk in deze streek waar alle leden tegen vaccinatie zijn. Mensen zijn vrij in hun keuze."

Niet duidelijk is echter of mensen alle informatie krijgen om een goede keuze te maken. De keuzevrijheid zou wel meer gestimuleerd mogen worden, constateert Pelders. "Hier op het consultatiebureau geven we zoveel mogelijk tekst en uitleg, we luisteren naar argumenten en stimuleren ouders om te blijven komen. Scholen informeren we ook, in de hoop dat ouders op die manier een goed afgewogen beslissing kunnen nemen. Ook op andere terreinen van de groei en ontwikkeling van hun kind kunnen we ze namelijk van dienst zijn. Als we in de verdediging schieten, ons gelijk willen halen of bewijzen, blijven ze weg. Dan zijn we nog verder van huis. Goed functioneren als arts lukt alleen door de mensen te accepteren zoals ze zijn, ze vrij te laten en in gesprek te blijven."

De afgelopen weken belden Pelders en haar collega's gezinnen om ze op de hoogte te stellen en adviseerden ze tijdens spreekuren hoe te handelen in geval van besmetting. Maar de akelige gevolgen van de epidemie zijn pijnlijk zichtbaar.

"We hebben gehoord dat er op dit moment een kindje in coma ligt. Waarschijnlijk als gevolg van mazelen. Hij is niet gevaccineerd. Er zijn nog wel meer kinderen ernstig ziek. Hoe veel weet ik niet precies, maar er is geen reden om aan te nemen dat deze epidemie geen levens zal eisen. In Nederland sterft een op de duizend kinderen aan de ziekte. Bij de laatste epidemie ruim tien jaar geleden werden er 3000 getroffen en gingen er drie dood. Dat kan nu weer gebeuren."

Margot Pelders onderzoekt een baby. Niet alle ouders willen hun kind laten vaccineren, maar er zijn er die overstag gaan voor de argumenten van de jeugdarts.

'Vergis je niet. Reformatorische ouders zijn net zo bezorgd om het welzijn van hun kinderen als andere.'

Laatste grote mazelenuitbraak in 1999/2000

Begin vorige eeuw was mazelen in Nederland nog een infectieziekte die jaarlijks honderden slachtoffers eiste. Het is zeer besmettelijk: van niet-gevaccineerde mensen die met het virus in contact komen krijgt 90 procent zelf ook de ziekte. Omdat een patiënt het virus al kan overdragen als de kenmerkende rode vlekken nog niet te zien zijn, kan het virus zich onder gunstige omstandigheden snel verspreiden. Sterfte ontstaat overigens meestal niet door de mazelen zelf, maar door complicaties, zoals longontsteking, bronchitis en hersenvliesontsteking.

De verplichte vaccinatie die in 1976 werd ingevoerd, drukte de ziekte de kop in. Ernstig was de opleving in 1999 en 2000 in de biblebelt, toen bijna 3500 kinderen ziek werden, van wie er drie overleden. Van de zieken bleek 94 procent niet te zijn ingeënt. De toen meest getroffen gemeenten hebben ook nu nog een lage vaccinatiegraad.

Let wel: in de kaart over 1999-2000 zijn alle ziektemeldingen per gemeente omgerekend naar een aantal per 100.000 kinderen in de leeftijd tot 15 jaar.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden