'Maar je kunt Hem toch niet in een organisatiemodel persen?'

'Nee'', zegt algemeen secretaris dr. Jan van Butselaar, ,,somber ben ik niet. Daarvoor zijn de adhesiebetuigingen te talrijk en te hartverwarmend. Maar vervelend vind ik het wel.'' Voorzitter prof. dr. Ruurd Veldhuis heeft de synodes een protestbrief gestuurd: ,,Ik heb de hoop niet opgegeven dat de Sow-kerken dit onzalige plan van tafel halen.''

De Nederlandse Zendingsraad (NZR) beleeft zware tijden. Er wordt zelfs gesproken over opheffing van dit oudste oecumenische orgaan in ons land. De Samen-op-weg-kerken (hervormden, gereformeerden en lutheranen), die ruim de helft van de NZR-begroting dragen, willen in drie jaar hun financiële bijdrage met 65 procent verlagen.

,,Als de plannen zo doorgaan kunnen we de tent beter sluiten'', meent Van Butselaar. ,,Je krijgt dan een halve of driekwart secretaris voor lopende zaken, met wat administratieve ondersteuning. Het inhoudelijke werk raakt geheel op de achtergrond.'' Veldhuis vult aan: ,,Die gekortwiekte bezetting moet dan ook nog eens projectvoorstellen doen voor Sow. Dit vergt eerder meer dan minder mensen, en tast bovendien onze onafhankelijkheid aan. Bij projectvoorstellen moet je de geldschieters naar de ogen kijken, anders krijg je niks. En de NZR ontleent zijn bestaansrecht juist in hoge mate aan zijn kritische onafhankelijkheid. Wij kunnen de ongemakkelijke vragen stellen die anderen minder snel uit de mond krijgen: 'Waarom heeft de kerk nog steeds te weinig een missionair karakter?' 'Hoe komt het dat we te vaak weglopen van de uitdagingen op ons pad?'

Van Butselaar: ,,Een grote organisatie als Sow kan niet zonder luizen in de pels, die haar wakker houden en ter verantwoording roepen. Zo'n 'luis' is op zendingsgebied de NZR. Daarnaast zijn wij, als kleine, flexibele organisatie die zich niet met fondswerving bezighoudt, veel vrijer. We kunnen innoverende dingen doen waar andere kerkelijke clubs niet aan toe komen of die ze te tricky vinden.'' Om een voorbeeld gevraagd zegt Veldhuis: ,,De allochtone kerken waren al jarenlang in onze samenleving aanwezig, maar het was de NZR die in Amsterdam een multiculturele kerkendag organiseerde.''

Voor Sow geen reden tot clementie. In het kader van het proces dat moet leiden tot één kerk, heeft men de dienst Missionaire, diakonale en oecumenische relaties (MDO) in het leven geroepen. Die moet naar het idee van de drie kerken en van het organisatiebureau KPMG dat het traject heeft uitgestippeld, de meeste taken van de NZR overnemen.

Van Butselaar noch Veldhuis is tegen efficiency, maar beiden wijzen er op dat dit bij kerken zijn grenzen kent. Jan van Butselaar: ,,Van Nelle of Philips kunnen zeggen: 'Onze organisatie moet zo efficiënt mogelijk draaien. Met anderen hebben we niks te maken, behalve als gegadigden om over te nemen'. Dat is keurig commercieel gedacht. In de kerk gaat het om meer dan alleen een soepel lopende structuur. Daar dient zich de christelijke Aziaat aan die niet weet hoe hij met zijn hindoe-buurman moet omgaan of de kerkelijke Rwandees met bloed aan de handen. Dat kan je niet keurig inkaderen. Als je die 'gaten' dichtstopt is het de vraag of de Geest nog wel door de kerk kan waaien.''

Veldhuis: ,,Zending is voor mij een van de belangrijkste signalen richting kerken dat ze er niet zijn ter wille van zichzelf, van een goed geoliede machine, maar als dienst aan de Heer. En Hem kun je niet in een organisatiemodel persen. Ik vind het daarom triest dat zo'n MDO, dat zending als opdracht heeft, zich zo sterk door managementoverwegingen laat leiden.''

Zeventig jaar bestaat de NZR nu. Daarmee is hij als gezegd de oudste oecumenische organisatie van ons land. Het Nederlands Bijbelgenootschap is wel ouder (1903), maar daar ontmoeten kerkmensen elkaar louter op persoonlijke titel. Binnen de NZR traden ze vanaf het begin namens hun kerk of zendingsorganisatie op. Samenwerking tussen de zendingsinstanties blijft het doel.

De NZR, meldt Van Butselaar, is het breedste oecumenische platform in ons land. Zelfs breder dan de Raad van kerken. Daar tref je de evangelische zendingsalliantie of de Unie van baptistengemeenten niet aan. Om het de secretaris na te zeggen: ,,Bij ons zitten groepen aan tafel die elkaar nergens anders op het kerkelijk erf tegenkomen en elkaar dus nooit meer ontmoeten als de NZR wegvalt''.

Het is inderdaad een bont gezelschap dat de Zendingsraad bijeenbrengt. Oud-katholieken en baptisten, remonstranten en lutheranen, orthodox-protestanten en rooms-katholieken, evangelischen en wellicht op termijn pinksterchristenen. Samen bezinnen hun vertegenwoordigers binnen de raad zich op actuele zendingsvragen en wisselen ze ervaringen uit.

Van Butselaar: ,,In NZR-verband kunnnen missers vrijelijk worden besproken, zonder dat men zijn stand hoeft op te houden. We weten immers allemaal uit ervaring hoe moeilijk evangelieverkondiging is. Zo krijg je nimmer een houding van 'ik doe het lekker beter dan jij'.''

,,De NZR is er niet primair om dingen te doen, maar om elkaar te ontmoeten en te steunen, van elkaar te leren. Goed, we geven bladen als Wereld en Zending en Allerwegen uit, komen met een missie- en zendingskalender, doen aan studie. Maar dat zijn uitvloeisels van onze eigenlijke taak. Wij zijn opgericht om de zending en de mensen bij elkaar te brengen.''

Vijf keer per jaar, vertelt Van Butselaar, vergadert de Zendingsraad in brede samenstelling. ,,Dat zijn geen vrijblijvende onderonsjes. Er worden fikse discussies gevoerd en duidelijke beslissingen genomen.'' Veldhuis vult aan: ,,Het opvallende is dat er bijna nooit hoeft te worden gestemd. Dat kenmerkt de sfeer.'' Naast dit overleg zijn er informele ontmoetingen, zoals het kwartaalberaad met de pinksterkerken, het Afrika-overleg en bijeenkomsten als de Europese zendingsconferentie van deze week.

Van Butselaar: ,,Bij de NZR denk je niet onmiddellijk aan flitsende, wilde acties. Maar dat is tevens onze kracht. Als we naar de overheid gaan, zoals onlangs naar Van Aartsen om te pleiten voor de slachtoffers van de burgeroorlog in Sierra Leone, weet men daar dat onze opmerkingen niet komen uit de hoek van opgewonden actievoerders, maar dat ze vrij breed gedragen worden in de kerkelijke samenleving. Ik merk steeds opnieuw dat de bedaagdheid van de NZR en de jarenlange reputatie van betrouwbaarheid gezag verlenen aan ons optreden. Ook de wetenschappelijke wereld en de pers nemen ons serieus. Die weten dat we garant staan voor eerlijke, onafhankelijke informatie.''

Voorzitter W. Barendrecht van het interim-Sow-bestuur motiveerde het optreden tegen de NZR met de vaststelling dat in Sow-kringen het werk van de raad steeds minder als eigen kerkenwerk wordt gezien. Met deze constatering geconfronteerd zegt Veldhuis: ,,Als je de NZR niet meer ziet als iets dat je gezamenlijk draagt, dan is dat heel triest. Dan vraag ik me als eenvoudig kerklid af: wil men nog wel gemeenschappelijk staan voor de zaak van zending en evangelie in Nederland? Als het antwoord daarop ontkennend zou blijken, zijn we in de oecumene terug bij af''.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden