Maakt hetzelfde gif novitsjok nu nieuwe slachtoffers?

De Rollestone Street in de Britse plaats Amesbury is afgesloten door de politie voor het onderzoek naar het gif novitsjok, nadat een stel in de buurt bewusteloos was aangetroffen. Amesbury ligt niet ver van Salisbury waar op 4 maart jl de Russische dubbelspion en zijn dochter Joelia werden vergiftigd met novitsjok. Zij overleefden het ternauwernood.Beeld AFP

Het lijkt erop dat het gif dat de Russische spion Skripal had moeten doden nu willekeurige voorbijgangers treft.

En weer ging het in Groot-Brittannië de hele dag over het normaal zo kalme en rustieke Salisbury. Weer zijn enkele parken en winkels in het zuid-Engelse stadje afgegrendeld met politielinten, terwijl een speciale opruimingsdienst er onderzoek doet. En weer zijn er twee inwoners in kritieke toestand opgenomen na te zijn blootgesteld aan het zenuwgas novitsjok.

Behalve in Salisbury speurt de politie ook in het nabijgelegen Amesbury naar aanwijzingen. Daar woonden Charlie Rowley (45) en zijn partner Dawn Sturgess (44). De twee liggen in coma in hetzelfde ziekenhuis in Salisbury waar vader en dochter Skripal lagen na de mislukte poging in maart om de voormalige Russische spion met het zenuwgas te vermoorden. Sergej en Joelia Skripal zijn inmiddels ontslagen uit het ziekenhuis en bevinden zich nu op een geheime plek.

Dat zoiets vier maanden later opnieuw zou kunnen gebeuren, had niemand in Salisbury en omgeving verwacht. De politie had immers maandenlang allerlei plekken in de stad schoongemaakt en veilig verklaard, plekken waar de Skripals de dagen voor de aanval waren geweest. Maar daarmee konden ze dit nieuwe incident niet voorkomen.

“Je kunt nooit in een stad elke vierkante centimeter uitkammen”, zegt Alastair Hay, chemische-wapenexpert van de Universiteit van Leeds tegen de BBC. “Het risico voor de volksgezondheid is nog steeds klein. Er is verder ook niemand anders met symptomen opgenomen. Maar dit is wel een klap in het gezicht voor de autoriteiten.”

Het lijkt erop dat de daders in maart het flesje waarin ze novitsjok mee hadden genomen in een park in Salisbury hebben achtergelaten. Dat is althans de theorie die verschillende Britse media hanteren. Rowley en Sturgess zouden het weggegooide flesje in het park hebben opgeraapt. Ook de autoriteiten spraken vandaag over een ‘besmet voorwerp’ als bron van de vergiftiging.

“We weten niet alles over novi­tsjok, maar veel wijst erop dat het nog maanden, misschien wel jaren, actief kan blijven”, zegt Hay. “Dat zou verklaren waarom het aanraken van zo’n flesje zulke heftige gevolgen heeft. Al is er echt nog meer duidelijkheid nodig over hoe ze novitsjok precies hebben binnengekregen.”

Twee Russische militairen controleren een opslagplaats voor chemische wapens in Gorny, 200 kilometer ten zuiden van Saratov. Het beeld stamt uit mei 2000.Beeld AP

Charlie Rowley is heroïneverslaafde en zijn vrouw is alcoholist. Ze waren hoogstwaarschijnlijk op vrijdagavond in het park in Salisbury. Uiteindelijk werden ze allebei op zaterdagmiddag onwel. In eerste instantie dachten artsen aan een vervuilde dosis drugs, die de twee zouden hebben binnengekregen. Maar toen de twee dezelfde symptomen vertoonden als de Skripals, sloeg het ziekenhuis alarm. Vervolgens is via haar- en huidmonsters in het militaire onderzoekslaboratorium Porton Down vastgesteld dat de twee in aanraking zijn geweest met novitsjok.

“Onacceptabel”, zei de minister van Binnenlandse Zaken Sajid Javid in het Lagerhuis. “De Russische regering ondermijnt onze nationale veiligheid. Het is volledig onaanvaardbaar dat onze mensen opzettelijk of onopzettelijk doelwit worden en dat onze straten, parken en stadjes dumpplekken worden voor gif.” Inwoners van Salisbury zijn opgeroepen hun kleren te wassen als ze de afgelopen tijd op een van de afgegrendelde plekken zijn geweest. Ook moeten ouders er scherp op zijn dat hun kinderen geen vreemde voorwerpen op straat of in een park oprapen. 

Volgens Javid zitten er meer dan honderd anti-terreuragenten op de zaak die tot op de bodem zullen uitzoeken wat er precies is gebeurd. Daarbij sloot hij nog niets uit. “Als blijkt dat dit om een nieuwe actie gaat, die geheel los staat van wat er in maart gebeurd is, en Rusland is daar verantwoordelijk voor, dan zullen we zeker passende maatregelen nemen.”

Die dreigende taal schoot Moskou in het verkeerde keelgat. De Russen hebben altijd elke betrokkenheid bij de zenuwgasaanval op Skripal in maart ontkend. “De Britse politie zou zich niet moeten inlaten met vieze politieke spelletjes die in Londen worden gespeeld”, liet een woordvoerder van Buitenlandse Zaken weten. “Het is zorgelijk dat er weer een zenuwgas is gebruikt in Europa. Maar we hebben geen informatie over welke stoffen zijn gebruikt.”

Lees ook: Met deze stof probeerde Rusland vermoedelijk ex-spion Skripal te vergiftigen

Novitsjok, de stof die volgens de Britse autoriteiten gebruikt werd bij de moordaanslag op de Skripals is een uitvinding van de Sovjet-Unie, en werd in het diepste geheim ontwikkeld in de jaren zeventig.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden