Maakt de EU eindelijk een einde aan de belastingtrucs van grote bedrijven?

Pierre Moscovici: 'De dagen zijn geteld voor bedrijven die belasting ontwijken ten koste van anderen.' Beeld reuters

Gaat niet ver genoeg, zeggen maatschappelijke organisaties. Gaat veel te ver, zegt het bedrijfsleven. De hardere aanpak van belastingontwijking door grote bedrijven, zoals de Europese Commissie die gisteren presenteerde, maakt voorspelbare reacties los.

Eurocommissaris Pierre Moscovici (onder meer verantwoordelijk voor belastingzaken) gebruikte grote woorden om zijn voorstellen aan te prijzen. "De dagen zijn geteld voor bedrijven die belasting ontwijken ten koste van anderen", zei de Franse oud-minister. Het gaat volgens hem ook om een 'strijd voor meer sociale rechtvaardigheid', want met het gemiste belastinggeld hadden scholen gebouwd of terrorisme bestreden kunnen worden.

Volgens een schatting van het Europees Parlement missen de Europese schatkisten jaarlijks 50 à 70 miljard euro doordat grote bedrijven geen of te weinig belasting betalen. Dat doen ze middels legale, uiterst slinkse constructies die alleen voor multinationals zijn weggelegd. "Dat is vijf keer het bedrag dat aan de migratiecrisis wordt uitgegeven", aldus Moscovici.

Afspraken
Vorig jaar kwam hij al met maatregelen, zoals de verplichte uitwisseling (tussen EU-belastingdiensten) van de veelbesproken 'tax rulings'. Dat zijn de afspraken die belastingdiensten maken met multinationals en die ruim een jaar geleden volop in de publiciteit kwamen door de LuxLeaks-onthullingen.

Het nieuwe pakket voorstellen is veel breder dan die verplichte uitwisseling en de andere tussenstapjes die zijn gezet. De maatregelen moeten onder meer onneembare hindernissen opwerpen op de sluipwegen die bedrijven gebruiken om hun belasting omlaag te krijgen. (zie kader onderaan).

Een ander kernbegrip is transparantie. Als belastingautoriteiten in de EU-landen meer weten over wat multinationals over de grens uitspoken, kan belastingontwijking eerder worden ontdekt. Daarom moeten die autoriteiten deze informatie systematischer met elkaar gaan delen.

Wie een IKEA-kast koopt, werkt mee aan belastingontduiking

Europarlementariër Paul Tang heeft het helemaal gehad met de belastingtrucs van grote bedrijven. In een interview in Trouw riep hij deze week op tot een consumentenboycot van Shell en IKEA.

Geen minimumtarief
Critici vinden deze 'transparantie' niet ver genoeg gaan en pleiten voor openheid van alle grote bedrijven over in welk land ze hoeveel winst maken, het 'country-by-country-reporting'. Nu geldt die verplichting alleen voor banken en mijnbouwbedrijven.

Europarlementariër Paul Tang (PvdA) vindt de voorstellen om nog wel meer redenen zwak. "De concurrentie tussen lidstaten blijft voor een groot deel voortbestaan", aldus het oud-Tweede Kamerlid. "Er wordt bijvoorbeeld geen minimumtarief aan winstbelasting afgesproken."

Taxand, een wereldwijde organisatie van belastingadviseurs, vindt dat de EU door de voorstellen minder aantrekkelijk wordt voor het bedrijfsleven om zaken te doen.

De komende maanden zullen de voorstellen van Moscovici uitvoerig worden besproken door het Europees Parlement en vooral door de ministers van de 28 lidstaten, die unaniem akkoord zullen moeten gaan met een ongetwijfeld afgezwakte versie. Een dergelijke overeenstemming is altijd een hels karwei gebleken bij belastingzaken.

Hoe het NU is en hoe het STRAKS moet worden

NU: Een bekende belastingontwijk-truc is om een dochterbedrijf op te richten in een belastingparadijs en daarmee een lening aan te gaan. De rente die daarover betaald moet worden, gaat af van de winst en wordt in het derde land nauwelijks belast.

STRAKS: Voortaan komt er een maximum aan de aftrekbare rente.

NU: Een andere methode om de winstbelasting omlaag te brengen is onder meer gebruikt in de Nederlandse Starbucks-zaak. De Amerikaanse koffieketen liet de Nederlandse vestiging een fors bedrag aan royalties betalen aan een Brits bedrijf dat nergens belastingplichtig was. Tegelijk werd de winst in het vestigingsland gedrukt.

STRAKS: Landen krijgen de mogelijkheid om belasting te heffen over dergelijke intellectuele eigendomsrechten vóórdat ze de grens over gaan.

NU: Er is sprake van 'treaty shopping' door multinationals, het winkelen tussen belastingverdragen. De bedrijven maken daarbij misbruik van het uitgangspunt in die verdragen dat bedrijven niet in twee landen aangeslagen mogen worden voor bijvoorbeeld dividendbelasting. Dankzij een driehoeksconstructie zorgen bedrijven ervoor dat ze in geen enkel land betalen.

STRAKS: Met een nieuwe regel kan een land (dochter)bedrijven van deze constructie uitsluiten als ze geen economische activiteiten ontplooien. De nergens-betalen-vlieger gaat dan niet meer op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden