Column

'Maak van ontslagrecht een vrije kwestie in parlement'

Voorzitters Ton Heerts (M) van de vakcentrale FNV en Bernard Wientjes (R) van werkgeversorganisatie VNO-NCW tijdens een hoorzitting van de Tweede Kamer over de plannen met WW, ontslagrecht en flexwerk. Beeld anp
Voorzitters Ton Heerts (M) van de vakcentrale FNV en Bernard Wientjes (R) van werkgeversorganisatie VNO-NCW tijdens een hoorzitting van de Tweede Kamer over de plannen met WW, ontslagrecht en flexwerk.Beeld anp

HAN NOTEN Laatst hoorde ik Wouter Bos, ik geloof in Zomergasten, met bewondering spreken over de vakbondskaderschool. Daar leerde je pas onderhandelen: nooit al je kaarten op tafel leggen en zeker niet als eerste een prijs noemen. Ik herkende het beeld niet zo. Misschien dat het zo werkt als je een tweedehands auto koopt. Maar bij complexe akkoorden?

In mijn tijd als vakbondsbestuurder - lang geleden - werden ons andere dingen geleerd. Natuurlijk zitten er tactische elementen in het spel, maar die leveren in het algemeen weinig resultaat op. Onderhandelen is echt iets anders dan ferme teksten uitspreken aan een tafel of slim omgaan met informatie. Bij onderhandelingen over zoiets als het sociaal akkoord of een regeringsakkoord lijkt het veel meer op het oplossen van een complexe puzzel. En als je dat met succes wilt doen, dan moet je toch echt alle stukjes op tafel hebben liggen. Dus ook de prijs. Met je kaarten tegen de borst houden kom je er niet.

Vertrouwen beschadigen
Voor tactische slimmigheidjes is geen begrip. Sterker nog, die verstoren het proces omdat ze het onderling vertrouwen beschadigen. Bij complexe onderhandelingen is dat onderling vertrouwen essentieel. Dat heeft te maken met de kwetsbare positie van de onderhandelaars. Je mag er van uitgaan dat je bij complexe onderhandelingen nooit het resultaat haalt dat je achterban graag gezien had. Dat betekent dat beide onderhandelaars onvermijdelijk in een conflict met hun opdrachtgevers gaan komen.

Het managen van dat conflict verbindt hen. Zij moeten samen, voor elkaar, een aanvaardbaar resultaat bereiken want er is pas een akkoord als beide partijen, inclusief hun achterbannen dat akkoord ook willen en kunnen uitvoeren. Dat verklaart ook waarom de band tussen onderhandelaars soms voor buitenstaanders onbegrijpelijk intiem is: "ze zijn toch tegenstanders? Ze zouden een hekel aan elkaar moeten hebben". Zo is het dus niet. Ze zijn lotgenoten.

Koers niet af op conflict
Een belangrijke les bij onderhandelingen is: vraag nooit iets dat de ander niet kan geven. Dat jij het graag wilt hebben, in je eigen, of mijn part in het landsbelang, is niet relevant. Als je iets vraagt wat de ander niet kan geven dan koers je af op een conflict. Of erger, je maakt een schijnakkoord: een fraaie tekst zonder doorzettingsmacht.

Van Ton Heerts vragen om voor de ambtenaren een nullijn af te spreken terwijl de ambtenarenbond Abvakabo bezig is de poten onder zijn stoel vandaan te zagen is zo'n onmogelijke vraag. Hem stellen nadert de grenzen van het fatsoen. Niet omdat de nullijn als zodanig onverstandig is. Wel omdat je weet dat Ton Heerts hem niet weg kan geven. Wat je centraal niet kunt doen moet je centraal ook niet proberen.

En tot slot: een akkoord sluit je af om je er aan te houden. Precies en niet ongeveer. Het kenmerk van een complexe puzzel is dat alle stukjes precies passen. Je kunt niet eenzijdig naar believen er zomaar een paar puzzelstukjes uithalen omdat je dat in tweede instantie toch beter uitkomt. Als je dat doet ben je onbetrouwbaar en dat is in de wereld van onderhandelaars het ergste dat je kan overkomen. Daar geldt: eenmaal onbetrouwbaar, altijd onbetrouwbaar.

Opzeggen
Het lijkt erop dat de regering het Sociaal Akkoord, gesloten met bonden en werkgevers gaat opzeggen. Misschien is dat onvermijdelijk omdat ze er achter is gekomen dat ze het akkoord niet kan uitvoeren. De parlementaire doorzettingsmacht ontbreekt. Dat wist de regering trouwens al toen ze het akkoord sloot dus dat is niet zo slim. Aan de andere kant, sociale partners wisten het ook. Maar als de regering het Sociaal Akkoord eenzijdig en zonder overleg opzegt, dan is dat onvergeeflijk. Daarmee heb je aangetoond onbetrouwbaar te zijn. En met onbetrouwbare mensen onderhandel je niet. Die laat je struikelen.

Aangezien ik me niet kan voorstellen dat onze regering onbetrouwbaar is, ga ik er van uit dat minister Asscher in gesprek is met voorzitters van bonden en werkgeversorganisaties terwijl minister Dijsselbloem met de fractievoorzitters in de Tweede Kamer spreekt. Ik ben zo vrij om ze twee tips mee te geven.

Nullijn
Allereerst die nullijn die nu ineens van Buma zo nodig voor de ambtenaren moet worden afgesproken. Voor de begroting is die relevant, dus daar moet je wat mee. Ik zou zeggen, verplaats het probleem en kies voor decentraal onderhandelen over de prijs. Haal het hele onderwerp ambtenarensalaris uit het centraal akkoord en vecht het uit met de Abvakabo.

Tot slot, de versoepeling van het ontslagrecht. Het speeltje van D66 waar het CDA graag bij aansluit. Dat gaat niet over de prijs maar over het principe. Op de begroting van 2014 heeft die geen enkele invloed. Spreek af dat je er in het parlement een vrije kwestie van maakt, haal het uit het regeringsakkoord. Laat D66 maar een eigen meerderheid maken. Weten ze ook eens hoe dat is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden