Maak van die kleinste rol het grootste wat je kunt

Mei en juni zijn de maanden van het afstuderen, ook in de kunstdisciplines. Welke moeilijkheden overwonnen de studenten van de kunstacademies, en wat staat hen na het examen te wachten? Vandaag het eerste deel van een serie 'Tussen school en beroep': regisseur Rubi Hendriks met haar derde jaarsstudenten van De Acteerstudio in Den Haag.

De Trust laat Schwab nu even met rust (om zich op Nietzsche te storten), maar dat betekent nog niet dat Schwabs stem gesmoord is. Zelfs amateurgezelschappen wagen zich plotseling aan Schwab. In het Landelijk Festival Amateurtheater speelt het Klein Slottheater onder regie van Aike Voets op 31 mei 'De Presidentes' (Theater KC138, Sittard). Begin april speelden derdejaars studenten van De Acteerstudio in Den Haag 'OVERGEWICHT, onbelangrijk: VORMELOOS (een Europees avondmaal)', een van Schwabs strontdrama's. Trustvertaler Tom Kleijn, die zich de enige Schwabhertaler van de Benelux en Frankrijk weet: “Die guppen mogen best Schwab in het Nederlands spelen maar ze hadden wel even toestemming aan de meester moeten vragen”

Om Werner Schwab te doorgronden moet je beslagen ten ijs komen. Dat geldt voor alle betrokkenen; van hertaler, regisseur, spelers tot en met toeschouwers toe.

Een willekeurige passage uit 'OVERGEWICHT':

“Hasi:

Wij zullen een nieuwe lust voor ons ouderschap vinden, Schweindi, en op een dag zal een normale lust ons lichaamsmidden binnentrekken en meerdere kinderheden naar zich toe trekken. Dan worden wij gelukkige ouders, zoals de wet het voorschrijft.

Jürgen (nadenkend):

Misschien is voor een begin toch al alles voorgeschreven en afgestemd... dan zou alles weer in een eigenrust terugkeren, dan zou alles op de wereld net zo om het even zijn als een toneel. Als de wereld een echt spel is, dan bestaat er een speler, die het zo tragisch dan ook weer niet meent...''.

Ook regisseur Rubi Hendriks maakte het zichzelf en de afstudeerstudenten van De Acteerstudio met 'OVERGEWICHGT' niet gemakkelijk. De in 1990 opgerichte Acteerstudio is een driejaarlijkse, ongesubsidieerde opleiding. De studenten komen uit alle windrichtingen, hebben veelal een baan buiten de toneelwereld, zijn tussen de 23 en 33 jaar, en volgen hun les drie avonden per week en een weekeind per maand.

Naar eigen zeggen verkiest Hendriks geregeld bijzondere, niet gangbare voorstellingen. “Ik hou van het rauwe, van wat er gebeurt als je je frustraties levend aan de rand van de maatschappij op andere mensen - zoals 'het mooie paar' in 'OVERGEWICHT' - kunt botvieren, alsof je die mensen helemaal wilt bezitten, ze tot in het extreme letterlijk tot je neemt door ze op te eten. Is het droom of werkelijkheid? Dat compleet verlies van decorum, het genot van de eigenhandig verrichte misdaad, fascineert me. Nadat 'het mooie paar' is opgegeten zegt de waardin: 'Deze misdaad is geen misdaad als je haar met kaarslicht belicht'. Is dat niet prachtig? In het derde bedrijf begint, alsof er niets gebeurd is, alles van voren af aan en richt de woede zich in zichzelf. Hm, heerlijk! dacht ik toen ik dat las.”

Het toeval wilde dat de Haagse eindexamenklas uit negen mensen bestaat en - Rubi Hendriks sloeg onmiddellijk aan het tellen - Schwabs rolverdeling negen spelers voorschrijft. Ze hoefde dus geen rol te schrappen en zelfs niet noodgedwongen mannen- en vrouwenrollen te wisselen. Maar dan. Nu moesten de vijf vrouwen en vier mannen in zeven weken tijd nog even van het stuk en van hun eigen rol worden overtuigd. Dat verliep niet rimpelloos: niemand wilde 'het mooie paar' of Fotzi spelen. Fotzi heeft amper een A4tje tekst in het stuk, maar de regisseur bezwoer haar pupil Iole Elderhorst: “'Grijp je kans! Maak van die kleinste rol het grootste wat je kunt'. En mooi dat zij de sterren van de hemel speelde. Het is waarschijnlijk de kunst om met een kleine tekstrol heel aanwezig te zijn.”

Vanaf de eerste repetitiedag verlangde Hendriks van haar spelers dat ze de tekst kenden, ze wilde geen gezeul met scriptboeken op het toneel. De helft van de troupe vond 'OVERGEWICHT' een walgelijk stuk, de andere helft reageerde met: 'Heerlijk, wat fijn'. Maar in Schwabs rauwheid en lelijkheid zag iedereen wel degelijk een uitdaging. Rubi Hendriks stuurde de spelers - “een van mijn stokpaardjes” - naar de rommelmarkt en het Leger des Heils om daar zoveel mogelijk zooi te vergaren die bij hun rol past. “Daar is niks nieuws aan: als ik op hakken loop, loop ik anders dan op bergschoenen.”

Ze liet de spelers elkaar interviewen, bijvoorbeeld over de (niet in het stuk beschreven) denkbeeldige jeugd van de personages. En corrigeerde en passant een hardnekkige ruis: alsof ze het hadden gerepeteerd bleken de spelers er plotseling massaal op los te sjokken. Die motoriek zul je tevergeefs in Schwabs regieaanwijzingen aantreffen. De regisseur ging overdreven sjokkend koffie halen; het werd stiller en stiller toen de spelers zichzelf nagebootst zagen. Sindsdien was het gesjok met wortel en al uit de voorstelling verwijderd. Toen de voorstelling eenmaal leek te lopen, haalde Hendriks er geregeld 'ingeslopen automatische piloten' uit. “Alles wat je speelt moet lijken alsof het voor het eerst gedaan is.” Van de rommelmarkt meegebrachte attributen gaven de personages steun in hun rol. Een voor de borst geklemd damestasje biedt in tekstloze momenten soms letterlijk houvast.

Als 'het mooie paar' dan eindelijk verorberd gaat worden ontstaat logischerwijs een woeste schreeuw- en worstelpartij. Schwabs rauwheid getrouw wilde regisseur Hendriks die gedeeltelijk naakt enscèneren, maar dat vonden de spelers niet nodig. “Het heeft me een paar grijze haren bezorgd om uit te leggen dat die blootheid voor mij ook niet niet hoefde, maar voor het stuk wel degelijk. Het moest geen erotische, maar een platvloerse blootheid worden.”

Hendriks nam haar troupe mee naar het Trusttheater, om daar in de diepten van Schwabs 'De hemel mijn lief mijn stervende prooi' af te dalen. Na afloop waren de negen spelers van De Acteerstudio overtuigd, en erkenden de regisseur: “We kunnen niet gaan verkrachten, moorden en mensen eten als we ons zelf niet gedeeltelijk bloot geven.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden