Wapenbeheersing

'Maak snel afspraken om wapenwedloop in Oost-Europa te voorkomen'

Frank-Walter Steinmeier, die zich in harde woorden uitlaat over de Russische inmenging in Oost-Oekraïne. Beeld EPA

Er moeten snel met Rusland nieuwe afspraken worden gemaakt over wapenbeheersing. Met als doel de 'voortdurende erosie' van de Europse veiligheidsregels tegen te gaan, zo stellen dertien Europese landen en Zwitserland in een vandaag uitgebrachte verklaring.

De volgens de opstellers 'illegale inmenging' van Rusland op de Krim en in Oost-Oekraïne is reden voor 'diepe bezorgdheid', aldus de verklaring. Daarom zijn duidelijke afspraken over wapenbeheersing nodig. "Wij vinden het dringend noodzakelijk om de strategische stabiliteit, terughoudendheid (...) te herstellen en militaire risico's te verminderen."

De dertien landen zijn lid van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa (OVSE). Deze organisatie, die momenteel onder meer actief is in Oekraïne, probeert militaire samenwerking tussen landen te vereenvoudigen. Aanjager van het initiatief is Frank-Walter Steinmeier, de nieuwe beoogde Duitse president, maar op dit moment nog minister van Buitenlandse Zaken. Nu Duitsland het voorzitterschap van de OVSE draagt, neemt hij het voortouw.

Daarvoor gebruikte hij tot twee keer toe harde woorden. In augustus zei hij in de Frankfurter Allgemeine Zeitung dat de 'veiligheid van Europa bedreigd wordt', vanmorgen stelde hij in een interview in Die Welt dat 'de vraag van oorlog of vrede is teruggekeerd op ons continent'.

Steinmeier kreeg twaalf landen achter zich, waaronder Nederland, België, Italië en Frankrijk. Dat is overigens niet het totaal aantal leden van de OVSE: dat zijn er 57.

'Oncontroleerbaar'

De situatie begint langzaam oncontroleerbaar te worden, zei Steinmeier al in augustus. Voor wat hij noemt een 'hybride' oorlogsvoering moeten de huidige standaards worden afgestoft, om de 'escalatiespiraal' te voorkomen. "Denk alleen al aan de minimale afstand die troepen van elkaar af moeten staan, of de controle op nieuwe wapens als drones", aldus Steinmeier.

De verdragen die daar richtlijnen voor presenteren, bijvoorbeeld het CSE-verdrag (waardoor in de jaren negentig tienduizenden zware wapens werden vernietigd), zijn uit de tijd, zeker omdat Rusland zich er niet meer aan houdt, zo stellen de dertien landen. Dat geldt ook voor het zogenoemde Weens Document, waarin 'veiligheidsbevorderende maatregelen' staan. Rusland werkt de heruitgave van dit document momenteel tegen. "Deze controleverdragen moeten versterkt worden."

Weerstand

Het initiatief van vandaag heeft wel meteen tot kritiek geleid. Volgens persbureau Reuters zijn Amerikaanse waarnemers sceptisch, omdat Rusland er tot op heden niet in geslaagd is zich te conformeren aan al bestaande verdragen. Maar daar praat Steinmeier in Die Welt overheen. "Er is meer overleg met Rusland nodig. Niet minder. De OVSE is hiervoor een 'centraal forum'."

De OVSE speelt overigens wel een grote rol in Oekraïne, waar het controleert of het vredesbestand tussen Oekraïne en de rebellen in het oosten van het land wel standhoudt. Dat doen ze met ongeveer zeshonderd waarnemers.

Toch wordt daar wel duidelijk waarom ook de OVSE het moeilijk heeft in Oost-Europa. De bewegingsruimte van de waarnemers wordt danig beperkt, zei toezichthouder Alexander Hug onlangs in Trouw: "Om veiligheidsredenen mogen wij alleen overdag opereren, dus we halen de grens vaak niet. Zonder steun van de leiding van de zogenaamde volksrepublieken is dat onmogelijk. Doen we het toch dan zouden onze auto's de eerste nacht in de fik worden gestoken. Vervolgens zeggen ze: we hebben je gewaarschuwd! Jullie hadden onze begeleiding moeten accepteren! Maar dan kunnen wij niet vrij waarnemen."

Op 8 en 9 december praat de OVSE in Hamburg op ministerniveau verder over dit onderwerp.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden