'Maak geen mantra van keerzijde hulp'

Zonnebloem-vrijwilliger met cliënt. ©ANP

Columnist James Kennedy wijst op de nadelen van afhankelijkheid van vrijwilligerswerk, maar niet iedereen is het met hem eens.

Even een doek over het aanrecht halen, of de was in de machine stoppen: voor de vrijwilliger is het geen moeite en de gehandicapte is er geweldig mee geholpen. Maar van de Zonnebloem mag het niet. Want de mensen met een beperking die door hun vrijwilligers worden bezocht, moeten zoveel mogelijk zelf blijven doen.

"Afhankelijkheid zit er snel in", zegt directeur Noud van Rooij van de Zonnebloem. De waarschuwing van historicus en Trouw-columnist James Kennedy afgelopen zaterdag noemt hij 'herkenbaar'. Volgens Kennedy moet ervoor worden gewaakt dat ontvangers van gratis hulp na verloop van tijd niet meer zonder kunnen.

Tegelijkertijd ontbreekt er voor de Zonnebloem-directeur een element. Zijn organisatie werkt er al hard aan om die valkuilen te voorkomen. De 43.000 vrijwilligers leggen jaarlijks zo'n 1,3 miljoen bezoeken af aan mensen met een beperking. Wederkerigheid is voorwaarde, vrijwilligers moeten er zelf ook wat aan hebben. En voor de bootreisjes en dagjes uit betalen de gasten.

Bij de Voedselbanken daarentegen blijft die wederkerigheid beperkt tot klanten die lege eierdozen meenemen, of afgewerkte oliën. Afnemers vragen weleens of ze wat terug kunnen doen, vertelt hoofd communicatie Harrie Timmerman. Inpakken, uitpakken, Kennedy had het daar in zijn verhaal ook over. Maar dat is nadrukkelijk niet de bedoeling, zegt Timmerman. "Mensen die wij helpen, mogen ons niet helpen. Wij willen dat gescheiden houden en hen niet in de verleiding brengen om zichzelf tegoed te doen."

Toch is het bij de Voedselbank in de ogen van Timmerman geen pappen en nathouden. Klanten krijgen elk half jaar bezoek. Medewerkers proberen dan te achterhalen of de cliënten alle overheidsregelingen gebruiken die er zijn, en of ze wel proberen weer aan het werk te gaan. In principe duurt de hulp maximaal drie jaar - maar als mensen erg in de penarie zitten, zijn er uitzonderingen mogelijk. Kennedy noemt de Voedselbank als voorbeeld, maar Timmerman zit niet op de discussie te wachten. "Ik zie hier geen afhankelijkheid in", zegt hij.

De voorzitter van de koepel van vrijwilligersorganisaties NOV, Marius Ernsting, noemt de hele kwestie achterhaald. Filosofen als Illich, Achterhuis en Sennet stelden al vast dat hulp afhankelijk maakt. Voor vrijwilligers geldt dat net zo goed als voor betaalde krachten, aldus Ernsting. Veel organisaties zijn daar inmiddels van doordrongen en trainen vrijwilligers daar ook in. Bij zijn vorige werkgever, Humanitas, was het motto: help opdat ze het zelf kunnen. De NOV-voorzitter: "Dit verhaal over de keerzijde van hulp moet geen mantra worden, zeker niet in een tijd waarin we vrijwilligers hard nodig hebben."

Maar met Kennedy, zegt Rob van Pagee van de Eigen Kracht Centrale dat het debat juist nu nodig is. "Er wordt heel veel voor mensen verzonnen en bedacht", zegt Pagee. Zijn organisatie gaat uit van het sociale vermogen van mensen om anderen in te schakelen voor hulp. Onder leiding van een van haar zeshonderd coördinatoren bedenken ze samen met hun opgetrommelde netwerk plannen om bijvoorbeeld schulden te saneren. Het debat zou er volgens deze Eigen Kracht-bestuurder over moeten gaan hoe belangrijk het is om niks in hulpbehoevenden te stoppen wat die niet zelf hebben bedacht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden