Lyrische dialoog met de natuur

oeuvre | In zijn geboortestad Rotterdam is de eerste overzichtstentoonstelling te zien van Frans Lanting, 'Dialogues with Nature'. De natuurfotograaf licht vijf beelden toe.

Frans Lanting verwierf de afgelopen vier decennia wereldfaam als hoffotograaf van National Geographic. Hij reisde als een van de eersten af naar Madagaskar om de unieke, geïsoleerde natuur van het eiland vast te leggen, portretteerde ara's vanaf twintig meter hoog in het Amazonegebied en beeldde de onderlinge verwantschap tussen mens en dier uit op het zee-ijs van Antarctica.

In het Nederlands Fotomuseum in zijn geboortestad Rotterdam toont Lanting (1951) in zijn eerste grote overzichtsexpositie, 'Dialogues with Nature', werk uit zes van zijn bekendste projecten. Een retrospectief, waarin de fotograaf zijn levenslange dialoog met de natuur uitbeeldt en toont hoe deze beïnvloed werd door factoren als wetenschap, literatuur, cultuur en technologie.

Zijn foto's werken als vensters op de wereld, stelt Lanting, als dragers van ideeën. De ene keer zegt de fotograaf de rol van activist aan te nemen, zoals bij het vastleggen van de gevolgen van milieuvervuiling, de andere keer die van artiest.

Aan de hand van vijf kenmerkende foto's uit zijn carrière, ook te zien in de tentoonstelling, vertelt Lanting over zijn ervaringen als natuurfotograaf en het verhaal achter de beelden die hij wereldwijd schiet.

Muismaki, Madagaskar, 1986 (coverbeeld)

In de jaren tachtig bezoekt Lanting het tot dan toe voor het Westen geïsoleerde Afrikaanse eiland Madagaskar en legt nooit eerder gefotografeerde dieren vast. Vele die endemisch zijn op het eiland, zoals de lemuur (een halfapensoort) op bovenstaande foto. Het grote verhaal dat volgt in National Geographic brengt de unieke natuur en milieuproblematiek van het eiland onder de aandacht bij het grote publiek.

Een wetenschapper die Lanting vergezelt, doet onderzoek naar de muislemuur: hij meet en beschrijft de dieren. Tijdens dat proces maakt Lanting een gestileerde foto van de kleinste primaat ter wereld in de hand van de onderzoeker. Een dier dat volgens hem cruciaal is voor het begrijpen van de evolutie van de aap. Het beeld is volgens Lanting een symbool van onderlinge afhankelijkheid. Een samengebalde relatie.

Gezin van keizerspinguïns, Antarctica, 1994

Zes weken lang dobbert Frans Lanting op het zee-ijs bij Antarctica, om foto's te maken van een grote kolonie pinguïns. Bij vijfentwintig graden onder nul schiet hij een van de meest gepubliceerde foto's uit zijn loopbaan. De insteek was om dieren neer te zetten als gelijken en verwanten van de mens. Om die volgens Lanting fundamentele relatie tussen mens en dier bloot te leggen. "Ik zoek naar momenten bij dieren waarmee ik een bevestiging kan vinden van die onderlinge verwantschap. Ik ken het gedrag van die vogels, dus loop ik wat vooruit op wat ik zie." Daardoor wist de fotograaf dat de twee volwassen pinguïns een ontmoetingsceremonie hielden na een tweeweekse jacht. "Het kleintje deed net iets verrassends met zijn vleugels."

Kikkers in de problemen, Oregon, 1998

In een laboratorium in de Amerikaanse staat Oregon ziet Lanting deze vijf boomkikkers in een pot op sterk water staan. De kikkers zijn gemuteerd. Ze hebben allemaal te veel achterpoten; sommige zelfs drie of vier. Door vervuiling van hun leefgebied, vertelt Lanting. Kikkers zijn volgens hem de 'kanarie in de kolenmijn' van onze wereld. "Ze ademen door hun huid, zijn gevoelig voor veranderingen. Als het verkeerd gaat met de kikkers, is er ergens iets mis." Lanting fotografeerde de dode kikkers op een laboratoriumbakje, in het kader van zijn project 'Future for life'. Om een schets te maken van hoe het verder moest met de natuur na de eeuwwisseling. "Je kunt het als activistisch beschouwen. Het ziet er griezelig uit, en moet dat gevoel ook overbrengen."

Frans Lanting: Dialogues with Nature is van 9 juni tot 4 september te zien in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam, en samengesteld met hulp van het WNF.

Doorsnede van menselijke hand, Nederland, 2003

Voor het project 'Life' maakt Lanting zeven jaar lang beelden van de natuur die zijn lyrische interpretatie van de geschiedenis van het leven op aarde uitdrukken. Als vensters op de evolutie vanaf de oerknal tot aan het heden.

In Museum Boerhaave trof Lanting deze dwarsdoorsnede van een menselijke hand, gemaakt voor medische educatie. Een preparaat, zegt Lanting, dat aantoont hoe de bloedsomloop zich uitstrekt door het gehele menselijke lichaam. "Ik was op zoek naar manieren om mensen te betrekken bij dat grote verhaal over de evolutie van al het leven op aarde. Er moesten mensen bij, maar dan als biologisch fenomeen. Niet met een gezicht en een naam, dan worden we te veel afgeleid door individualiteit." Lanting wilde de mens betrekken als organisch verschijnsel, als wonder dat in de loop der tijd gestalte kreeg.

Voorjaar, Rotterdam, 1976

Een impressie van het voorjaar in het Kralingse bos, in de dagen dat Lanting opgeleid wordt tot milieueconoom aan de Erasmus Universiteit in zijn thuisstad Rotterdam. De foto's van de seizoenen in het bos zijn de eerste die hij maakt. De natuurfotograaf in de dop werd geïnspireerd door het realisme in schilderijen en literatuur, en door Japanse haiku's. In de foto's trachtte hij het surreële in de natuur te vangen. "Het gaat niet zozeer om wat het precies is, maar om het gevoel dat het oproept. Het gevoel van de lente, van voorjaar. Dat probeer je vast te leggen door kleuren te gebruiken, zonder specifieke details. Het gevoel dat die lente eindelijk terugkomt na maanden van grijsheid."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden