Luxeprobleem: er zijn te veel garnalen

Tijdens een persexcursie introduceert het bedrijf Heidema en Van der Ploeg machinaal gepelde Noordzeegarnalen. Beeld
Tijdens een persexcursie introduceert het bedrijf Heidema en Van der Ploeg machinaal gepelde Noordzeegarnalen.

De garnaal in de Noordzee doet het goed. Althans, de vangst neemt toe. Waardoor weet eigenlijk niemand. De vissers zijn in elk geval niet blij, want de kiloprijs wordt steeds lager.

Het gaat goed met de garnaal. Zo goed zelfs, dat garnalenvissers ten onder dreigen te gaan aan de hoeveelheden die zij uit het water halen. Door het grote aanbod kelderde de kiloprijs onlangs tot 1,27 euro, waardoor uitvaren meer kost dan een goede vangst oplevert. In de hoop op een betere prijs voor hun vangst, varen Noord-Nederlandse garnalenvissers een aantal weken niet uit.

De afgelopen twee jaar werd ruim 15 miljoen kilo garnalen op Nederlandse visafslagen verhandeld, volgens gegevens van het Productschap Vis. In 2007 was dit slechts 9,5 miljoen kilo. Ondanks de tonnen garnalen die de vissers naar boven halen, lijkt het aantal dat over de Noordzeebodem krioelt stabiel of zelfs iets toe te nemen.

Terwijl veel vissoorten ten onder dreigen te gaan aan overbevissing, lijkt aan de hoeveelheid garnalen in de Noordzee geen einde te komen. Hoe kan dat? Die vraag blijkt niet eenvoudig te beantwoorden. Aan de Universiteit van Wageningen kijken ze met een economische bril naar het zeedier. Bij het zeeonderzoek instituut Imares, dat ook onderdeel is van de universiteit, is de garnaal geen onderzoeksonderwerp. Ook op het Koninklijk Nederlands Instituut voor Zeeonderzoek (NIOZ), zitten geen garnalenspecialisten.

"Het gaat inderdaad goed met de garnaal", weet Jan Boon van het NIOZ wel te vertellen. "Wij hebben geen aanwijzingen dat er meer voedsel voor ze is, wat een populatiegroei zou kunnen verklaren. Waarschijnlijk neemt hun aantal toe omdat het aantal vissen dat op ze jaagt afneemt. Als er minder garnalen opgegeten worden en ze blijven zich met dezelfde snelheid vermeerderen, dan groeit de populatie", vertelt hij voor de vuist weg, maar onderzoek om het mee te staven heeft hij niet.

Onze zuiderburen hebben een alternatieve verklaring waarom de visserij de garnaal niet klein krijgt. Het heeft te maken met de korte levensduur, volgens visserijtechnoloog Hans Polet, van het Belgische Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO).

"Ze leven maar één à twee jaar, en na een maand of zes zijn ze al geslachtsrijp", schat hij. "Als de garnalen niet gevangen zouden worden, zouden zij dus al vrij snel een natuurlijke dood sterven. En je moet wel heel veel vissen, wil je alle dieren al vangen voordat zij geslachtsrijp zijn." Ook volgens Monique van de Water, van Stichting de Noordzee, is het effect van de visserij op het garnalenbestand niet zo groot, omdat er voldoende van de beestjes zijn.

Het aantal garnalen in de Noordzee is daardoor meer afhankelijk van de overleving van jonge garnaaltjes, dan van de visserij, aldus Polet. "Afgelopen twee jaar waren de weersomstandigheden in de winter gunstig voor de jonge garnaaltjes", zegt hij. "De grote vangst van afgelopen twee jaar is dus een toevalstreffer." Wat die 'gunstige omstandigheden' precies inhouden, is onduidelijk. Er is te weinig bekend met welke weersfactoren de populatie toe- of juist afneemt, volgens Polet.

Het wegvangen van vissen die garnalen op het menu hebben staan, zoals kabeljauw en wijting, zorgt inderdaad op langere termijn voor meer garnalen, volgens Polet. Maar de afname van de roofvissen verklaart niet de grote vangsten van de afgelopen twee jaren, omdat de visbestanden al langer laag zijn.

Hoewel Nederlandse vissers klagen over de enorme hoeveelheden garnalen, gaat het niet overal goed met het beestje. Aan de zuidgrens van België lijkt het aantal af te nemen. Polet: "Het verdwijnen van broedzones zoals slikken en schorren, waar jonge garnalen leven, kan een rol spelen. Maar we denken dat het vooral komt door het veranderende klimaat, waardoor het zeewater warmer is geworden."

De firma Heiploeg uit het Groningse Zoutkamp is de grootste garnalenleverancier in Europa. Die meldt op de website dat 5 procent van de garnalen wordt weggevist, terwijl vissen jaarlijks tot wel 50 procent kunnen opeten.

Polet lacht erom: "Wij zouden graag weten hoeveel procent wordt weggevist en welk deel wordt opgegeten door vissen. En de garnalenvissers in Nederland ook. Het is een van de problemen waar zij tegenaan lopen bij het aanvragen van het MSC keurmerk voor duurzame vis", zegt hij. Om voor dit keurmerk in aanmerking te komen, moet de visserij onder meer bewijzen oneindig door te kunnen gaan met vissen, zonder dat het bestand terugloopt.

De vangst mag dan nauwelijks effect hebben op de garnalenpopulaties in de Noordzee, voor het ecosysteem is de visserij minder ideaal, zegt Monique van de Water van Stichting de Noordzee. Er slepen klossen van rubber over de bodem. De grond wordt niet omgewoeld, maar vlakt wel af. Schuilplaatsen voor vissen verdwijnen en dieren die op de bodem leven, zoals jonge schol, zeesterren, krabben en allerlei wormsoorten komen als bijvangst in de fijnmazige netten terecht. "Het is niet dat er geen leven meer over is," zegt Van de Water "maar er is wel minder leven. Vooral langlevende soorten zoals roggen zijn er nu minder dan voorheen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden