Lutz Jacobi staat pal voor Friesland

Lutz Jacobi (59) voert in de Tweede Kamer namens de PvdA het woord over de Deltawet, water, Wadden, havens, visserij en platteland. Maar bovenal is ze volksvertegenwoordiger van de Friezen. 'Een dagje voor mezelf is een dagje Friesland.'

De autorit door Friesland voert van Leeuwarden naar haar huis in Wergea vijf kilometer verderop. Het ligt aan de rand van het dorp aan een sloot. Sloep voor de deur, uitzicht over het even verderop gelegen kanaal en de weilanden daarachter. De inrichting is strak en clean. "Koos (haar man) heeft dit huis zelf in twee jaar tijd gebouwd."

Na een praatje met de buurman gaat de tocht verder in de auto van Lutz Jacobi, het PvdA-Kamerlid zelf achter het stuur. Verder naar Jirnsum, Akkrum, Heerenveen, het stadion van de voetbalclub (waar ze lid is van de klachtencommissie), Oudeschoot en Katlijk, het dorp bij Heerenveen waar ze geboren en getogen is. We bezoeken haar broer Tiede die één ding hartgrondig wil bevestigen. "En óf Lutz een doordouwer is! Als kind al. Soms te." Een paar jaar geleden deed hij de wat verderop gelegen boerderij over aan zijn dochter en haar man. Daar op die boerderij is Lutz Jacobi (59) opgegroeid.

Op pad met de 'koningin van Friesland' (aldus Diederik Samsom) door haar eigen provincie. Er wordt gezwaaid en gestopt en er worden praatjes gemaakt. "Een dag voor mezelf is een dagje Friesland", zegt ze. "Ik ken hier duizenden mensen. Dat komt onder andere omdat ik in m'n jonge jaren aan korfbal heb gedaan. Door de competitie kwam ik in alle uithoeken van de provincie." Tussendoor wijst ze waar de bekende Friezen wonen. "Kijk, daar wonen vlak bij elkaar de gebroeders Anker." "Zie je dat huis daar? Dat was van Atje Keulen-Deelstra en haar man Jelle." "En daar woont Yep Kramer. Ik heb Sven nog gekend als kleine jongen."

Blauwe knoop

Jacobi komt uit een gezin van vijf kinderen: twee broers, twee zussen. Haar moeder stamt uit een SDAP-gezin. "Pake en beppe waren van de blauwe knoop." Haar vader was een anti-revolutionair. "Maar niet dogmatisch. Als we geen zin hadden dan hoefden we niet naar de kerk. Wel gingen we naar een christelijke school en de zondagsschool. Hij deed volop mee aan het verenigingsleven. Maar politiek? Dat was geen onderwerp thuis. Misschien dat hij eens een keer lijstduwer is geweest van de ARP. Hij stimuleerde mij niet om door te leren. Dat stond niet zo in hoog aanzien. Een goed mensen worden, sociaal en handen uit de mouwen, daar ging het om."

De tocht door de provincie was niet gepland. Eerst drinken we een kop koffie op het terras van café Wouters in Leeuwarden, vlakbij het NS-station. Dat was wel gepland. Jacobi heeft gezorgd dat Rolie Groninger er ook bij is, de voorzitter van de PvdA-afdeling Leeuwarden. "Je wilde toch ook mensen uit mijn omgeving spreken? Nou dan." Groninger vindt de kwalificatie 'doordouwer' voor Jacobi nog heel bescheiden. "Ze is het in overtreffende trap. Ze douwt niet alleen door, ze gáát ook door."

Dat ze van stevig aanpakken weet, voert Jacobi terug op haar jeugd op de boerderij. "Ik moest veel meehelpen. Koeien melken en zo. Daarnaast had ik m'n huiswerk. En ik was bovendien een fanatieke sporter. Ik deed aan korfbal, speelde uiteindelijk in de landelijke competitie. Toen ik in Leeuwarden op kamers woonde, kwam ik twee keer per week op de racefiets naar Katlijk voor de trainingen."

Na het café blijven we nog een uurtje in Leeuwarden voor een bezoek aan GGD Fryslân, de zorgorganisatie waar Jacobi van 1999 tot 2006, toen ze Kamerlid werd, directeur was. Ook dit bezoek is door haar van tevoren geregeld. De broodjes voor de lunch staan al klaar op de kamer van Theo Hartman, hoofd jeugdgezondheidszorg. Hij kent haar van vroeger. "Ze is collegiaal, warm en hartelijk. En er moet ook een beetje kunnen worden gelachen. Een dag niet gelachen is voor Lutz een dag niet geleefd."

Maar het kan toch niet waar zijn dat iemand die jarenlang directeur is geweest van een organisatie met ruim 200 mensen nooit eens een aanvaring heeft gehad? Ze kan toch wel ruzie maken? Hartman: "Klopt, ze is ook direct en duidelijk." Jacobi zelf: "Ik ben wel van afspraak is afspraak. Als we regels hebben en jij doet alsof ze niet bestaan, dan treed ik op. Ik laat me niet voor de gek houden. Maar na afloop zeg ik dan wel weer: dit ging even mis, maar hou je nog een beetje van me?'"

Of Jacobi er nu bij is of niet maakt eigenlijk niets uit. Praat via de telefoon met Jacques Monasch, haar collega in de PvdA-fractie in de Tweede Kamer die ook in Friesland woont, met Liesbeth van Tongeren van GroenLinks, of met Jannewietske de Vries, PvdA-fractieleider in de Provinciale Staten die haar vorig jaar in de strijd om het lijsttrekkerschap nipt versloeg: geen kwaad woord over Jacobi. Iedereen prijst haar energie, haar vrolijkheid, haar optimisme, haar loyaliteit. En niet te vergeten haar authenticiteit: ze heeft geen maniertjes, er zit niks gespeeld bij. Alleen Van Tongeren kraakt een kritische noot: "Het is een prachtig mens, maar als Kamerlid is ze niet erg effectief". Dit laatste bestrijdt Jacobi. "Meer dan tachtig procent van mijn moties en amendementen haalt het."

Jannewietske de Vries benadrukt dat ze in de strijd om het lijsttrekkerschap op geen enkel moment als rivalen met elkaar zijn omgegaan. Jacobi beaamt het: "Er zit hier geen teleurgesteld Kamerlid. Ik vind dat je na zo'n nederlaag positief moet blijven, niet zeuren. Er zijn ook mensen die zeiden: blijf alsjeblieft in de Kamer, daar ben je voor ons van veel meer waarde dan in de Provinciale Staten."

Dat in Friesland binnen de PvdA überhaupt een lijsttrekkersstrijd is gevoerd, is te danken aan een aantal lokale afdelingen. Groninger: "Wij wilden voorkomen dat het bestuur in een achterkamertje zou beslissen over het lijsttrekkerschap. Dan hadden we niet de garantie dat het Lutz zou worden. We wilden kunnen kiezen tussen verschillende bestuursstijlen." Jacobi: "Je hebt in de politiek meer bestuurlijk aangelegde types die het leuk vinden ambtenaren aan te sturen. Zo iemand is Jannewietske. En je hebt politici-van-onderop die altijd op zoek zijn naar hoe je mensen het beste kunt faciliteren. Daar ben ik van."

Vanuit het niets op 24

Jacobi kwam in 2006 - politiek gesproken - vanuit het niets op nummer 24 op de kandi-datenlijst voor de Tweede Kamer terecht. "Ik werd gevraagd door de secretaris van de PvdA Friesland. We zoeken nog kandidaten en jij bent al heel lang lid, zei hij. Ik wilde wel een bijdrage leveren aan de democratie en vooral ook aan de sociaal-democratie. Ik wilde bovendien ook wel eens buiten Friesland werken."

Ze kreeg bij die verkiezingen rond de 3000 voorkeursstemmen. Sindsdien profileert ze zich als een Friese volksvertegenwoordiger. Het is haar opvatting dat je als Kamerlid dichtbij je kiezers moet blijven. Dus als de Friezen tegen windmolens zijn op het platteland en in het IJsselmeer, maakt Jacobi zich er in de Kamer sterk voor om ze daar niet te plaatsen. Jannewietske de Vries: "Maar dan zoekt ze wel een compromis. In dit geval door voor te stellen de molens dan maar op de Afsluitdijk te plaatsen."

Je zou dit kunnen zien als mensen naar de mond praten, als populisme. De Vries: "Dat is mij te kort door de bocht. Lutz is niet dogmatisch, maar praktisch ingesteld. Ze zoekt naar het haalbare." Ook Jacobi verwerpt de kwalificatie populistisch. "Flauwekul. Ik ben volksvertegenwoordiger. In Den Haag heb ik de geluiden te vertolken die ik hier hoor. Als wij, de regionale volksvertegenwoordigers, dit niet meer doen, wie komt er dan nog voor dit gebied op?"

Jacobi laat geregeld grote groepen Friezen naar de Tweede Kamer komen, zo'n duizend per jaar, schat ze. "Dat kost me veel energie, maar het werkt wel. Veel mensen zijn negatief over de democratie, hebben er niets mee. Hier zien ze bekende Kamerleden en ministers en ze zien hoe dichtbij het allemaal eigenlijk is."

Door haar eigenzinnige houding staat ze soms alleen in de fractie. Als enige stemde ze vanwege de gevreesde geluidsoverlast bij de vliegbasis Leeuwarden tegen de komst van de JSF. Daarvoor kreeg ze de ruimte van fractieleider Diederik Samsom. Geen probleem, er was toch een Kamermeerderheid voor de JSF.

In Den Haag opereert Jacobi met wisselend resultaat. Bij haar verzet tegen gaswinning bij Terschelling heeft ze haar fractie mee. Een besluit daarover heeft minister Kamp van economische zaken uitgesteld tot 2016. Daarentegen heeft haar partijgenoot staatssecretaris Dijksma van natuur tegen haar zin wel besloten dat het bedrijf Frisia vanaf 2021 zout mag winnen onder de Friese bodem. En ook de strijd om de windmolens heeft ze niet gewonnen. Plaatsing uitsluitend op de Afsluitdijk levert volgens Kamp te weinig op.

Maar Jacobi laat de kop niet hangen. Trots is ze dat het haar samen met haar fractiegenoot Jan Vos is gelukt een wetswijziging door de Tweede Kamer te krijgen waardoor bij gaswinning het principe van de omgekeerde bewijslast gaat gelden. Bij schade hoeven de gedupeerden niet meer te bewijzen dat die schade door de gaswinning komt, maar omgekeerd moet de Nederlandse Aardolie Maatschappij bewijzen dat dat niet zo is. Kamp is tegen deze wetswijziging en heeft deze in een spoedprocedure voorgelegd aan de Raad van State.

Het PvdA-Kamerlid glundert ook, wanneer ze het behoud van de vuurtorenwachters in het Waddengebied ter sprake brengt. Eerder was het de bedoeling om het hele Waddengebied vanuit één zeeverkeerscentrale met radar en camera's in de gaten te houden. Samen met het Friese CDA-Kamerlid Joop Atsma vocht ze tijdens het laatste kabinet-Balkenende voor het behoud van de vuurtorenwachters. Toen Atsma staatssecretaris werd in het eerste kabinet-Rutte betekende dat het einde van het project.

Jacobi deed in 2012 een vergeefse poging om Job Cohen op te volgen als partijleider. Op het allerlaatste moment stelde ze zich kandidaat. De afloop is bekend, Diederik Samsom won en Lutz Jacobi eindigde onderaan. Waarom had ze zich eigenlijk opgeworpen als kandidaat en waarom zo laat? Jacobi: "De zaterdag voor de sluiting van de kandidaatstellingstermijn werd ik op de politieke ledenraad van de partij aangesproken door Friezen, Groningers en Limburgers. 'Waarom stel jij je niet kandidaat?', vroegen ze. 'We zijn een volkspartij, dan moet ook een volks iemand meedoen. Die andere kandidaten komen allemaal uit de Randstad en zijn allemaal wetenschappelijk geschoold. Ze zijn allemaal hetzelfde.'Toen dacht ik: een ander geluid is ook leuk voor de partij. Ik ben wel onbekend en het kan uitlopen op politieke zelfmoord, maar het is ook een goede ervaring."

Cabaretiers staken de draak met haar in die tijd, vanwege haar stemgeluid, haar uiterlijk en haar kansloosheid. Ze zat er niet mee. Zoals ze ook heel goed in staat was om Rutger Castricum te woord te staan. Het tv-programma 'Koefnoen' maakte een nummer over haar, waarbij zij een doodsbenauwde Castricum intimiderend achterna zat in plaats van andersom. "Toen ik hem weer tegenkwam zei ik pesterig: schijtlijster. Hij heeft me nooit meer geïnterviewd."

Jacobi redde het niet, maar de campagne legde haar geen windeieren. Bij de verkiezingen in 2012 stond ze op nummer elf op de kandidatenlijst. Ze kreeg ruim 16.000 voorkeurstemmen, goed voor een voorkeurszetel. Ze profileerde zich als kandidaat links van de andere kandidaten, sprak zich uit voor samenwerking met de SP. Jacobi: "Ja, ik mocht tijdens een debat met de andere kandidaten één partij noemen. Dat werd de SP, maar ik wilde eigenlijk zeggen dat ik voor linkse samenwerking ben, ook met andere partijen als GroenLinks. Samen sta je sterker."

In 2017, als het kabinet de termijn uitdient, zit Jacobi elf jaar in de Kamer. Wil ze nog een termijn? "De achterban moet dat maar uitmaken. Ik vind het nog steeds inspirerend werk." Ja dus. Maar zo niet, dan ook geen probleem. "Ik wil ook altijd nog een keer voor de klas staan."

Dit is de laatste aflevering in de serie 'Doordouwers'. Eerdere afleveringen verschenen op 11 juli (Ton Elias), 21 juli (Tunahan Kuzu), 24 juli (Renske Leijten), 28 juli (Gerard Schouw), 4 augustus (Pieter Omtzigt) en 8 augustus ( Joël Voordewind).

Wie is Lutz Jacobi

Lutz Jacobi volgde de lerarenopleiding Ubbo Emmius in Leeuwarden: Nederlands en gezondheidskunde. Daarna kreeg ze een baan bij de GGD in Wolvega. Daar hield ze zich bezig met patiënteninformatie. Ze ontwikkelde bijvoorbeeld een voorlichtingsprogramma over aids. 's Avonds deed ze een rechtenstudie, waardoor ze ook gevraagd werd voor juridische ondersteuning van de directie, eerst in Wolvega, later in Drachten waar ze vervolgens ook adjunct-directeur en ten slotte directeur werd. In 1999 werd ze benoemd tot directeur van GGD Fryslân. In 2006 volgde het Kamerlidmaatschap.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden