Lutherse synode verzaakt haar plicht

De auteur is oud-directeur van een grote Nederlandse onderneming en bestuurder van een aantal organisaties.

De synodale commissie schrijft in een brief van 17 februari jl. aan de tien betrokken kerkeraden: 'De synodeleden functioneren zonder last of ruggespraak en leggen verantwoording af aan de gemeenteleden bij de eerstvolgende verkiezingen'. En, vervolgt de brief, 'de GKV is een bijeenkomst met tot doel informatie tussen synode enerzijds en gemeentes anderzijds uit te wisselen . . . Maar er wordt geen verantwoording afgelegd. (...) Een G.K.V. die de synodeleden ter verantwoording roept, gaat fundamenteel in tegen de eigenheid van onze kerkstructuur'. En daarmede is de toon voor de komende vergadering gezet. Je waant je in de middeleeuwen en het lutherse kerkvolk, bij traditie getrouw aan de boven hem gestelde overheden, houdt zijn mond.

Mag dat dan allemaal maar zo? Jawel, zegt de synode, onze ordeningen (statuten) geven ons alle vrijheid de fusiebesprekingen tot een goed einde te brengen, en we leggen straks wel rekening en verantwoording af.

Maar: het bestuur van elke organisatie in Nederland heeft zich bij zijn besluitvorming te houden aan de wettelijke vereisten van behoorlijk bestuur. Geen enkel statuut kan een bestuur een vrijbrief geven om hier van af te wijken. De lutherse synode heeft als opdracht conform haar ordeningen:

- zorg te dragen dat de kerk en haar organen spreken en handelen in overeenstemming met de belijdenis der kerk, en

- zorg voor de verkondiging der kerk, als omschreven in de preambule.

Een synodebestuur kan nimmer aan zijn statuten bevoegdheden ontlenen die leiden tot aantasting van hetgeen in de artikelen van de preambule is vastgesteld, n.l. de kerkelijke verkondiging zoals in de lutherse belijdenisgeschriften beleden wordt. Het is een groot misverstand indien de lutherse synode van mening is dat zij een mandaat heeft om Luthers geloof en -geloofsgemeenschap middels een fusie of anderszins op te mogen heffen, zonder alle individuele kerkleden in de gelegenheid te stellen hun stem hierover uit te brengen. Immers, en ik citeer weer de preambule, 'op grond van het algemeen priesterschap der gelovigen zijn alle leden der kerk mede verantwoordelijk voor haar getuigenis in woord en daad'.

Zo'n belangrijk besluit als het fuseren, dus opheffen van een kerk vereist als 'behoorlijk bestuur' een besluitvorming waarin de ordeningen niet voorzien, n.l. het in stemming brengen bij alle leden der kerk persoonlijk. Een gerechtelijke uitspraak hierover is dringend gewenst.

De ordeningen van de lutherse geloofsgemeenschap 'zijn onderworpen aan bepaalde dwingende normen van Nederlands geschreven privaatrecht, en aan Nederlands ongeschreven privaatrecht, o.m. het beginsel van de redelijkheid en billijkheid of objectieve goede trouw' (zie J.J.M. Maeijer in 'Rechtspersonen, godsdienst en levensovertuiging', gepubliceerd in Mededelingen der Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, 49, 2). Bij gevraagde rechterlijke toetsing van haar besluitvorming riskeert de synode een negatieve beoordeling indien zij bij de uitoefening van haar mandaat niet handelt in overeenstemming met de wettelijke vereisten van behoorlijk bestuur, van goede trouw en van medezeggenschap.

Maar ondertussen 'trekt de karavaan verder'. De inmiddels in het leven geroepen zgn. kleine synode (jawel!) van de gereformeerde, hervormde en lutherse kerken heeft de begroting voor de fusie van de werkorganisaties der kerken al goedgekeurd. En het 'moderamen van de hervormde kerk', lees ik in Teletekst, beweert 'dat er geen onderscheid bestaat tussen fusie en federatie. Van het begin af aan is een fusie het doel geweest'. Nee hoor, informeert de secretaris van de lutherse synode 'Trouw' van 25 februari, 'een federatie is nog steeds mogelijk'. Wij eenvoudige lutheranen mogen straks achteraf de verantwoording van het gevoerde beleid van de synode aanhoren!

Het is de hoogste tijd dat de leden van de lutherse kerken in Nederland de synode ter verantwoording roepen voor de wijze waarop zij haar pastorale taken meent te moeten uitoefenen. Deze taken mogen niet dienstbaar worden gemaakt aan economische en organisatorische overwegingen.

De gedachte alleen al aan een fusie van de Nederlandse factie van de grootste en oudste protestantse wereldkerk met een tweetal kerken van puur Nederlandse signatuur wekt twijfels aan de gemotiveerdheid, het zelfrespect en vooral aan de oprechtheid van het ook door haar tot voor kort verkondigde geloof in de lutherse belijdenis, en in de unieke positie van de kleine maar dappere lutherse kerkgemeenschappen in Nederland. Het druist in tegen het actuele integratiestreven in Europees verband nu men zich wil afwenden van de lutherse wereldkerk. En het gaat voorbij aan de groeiende behoefte van de individuele mens naar kleinschalige verbanden waar hij de geestelijke geborgenheid kan vinden die de kille en steeds harder wordende maatschappij hem niet bieden kan.

Het synodebestuur en de lutherse kerkeraden hebben slechts één mandaat, en dat is: strijden voor het behoud en uitbreiding van de lutherse kerkgemeenschappen in Nederland!

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden