Lutherse bisschop werkte jarenlang voor Stasi

Van onze correspondent BERLIJN - Een voormalige bisschop van de evangelische kerk in Oost-Duitsland is ontmaskerd als medewerker van de Stasi. De inmiddels hoogbejaarde Ingo Braecklein, die tot 1978 bisschop van Thüringen was, heeft tientallen jaren hand- en spandiensten verleend voor de geheime dienst in de voormalige DDR, zo onthult het weekblad Der Spiegel deze week.

Braecklein, die onder zijn voornaam Ingo werkte, verklikte geloofsgenoten, bespioneerde zijn pastores, en beloofde de Stasi impopulaire functionarissen te ontslaan. In ruil voor zijn werkzaamheden kreeg hij cadeaus (boeken van Bertolt Brecht, een kostbaar theeservies en kristallen glazen) en liet hij zich in restaurants fêteren door het ministerie voor staatsveiligheid.

Bovendien hielp de geheime dienst hem bij zijn carrière in de kerkelijke hiërarchie, aldus Der Spiegel, die zich beroept op het dossier van ongeveer driehonderd pagina's dat de Stasi in de loop der jaren over de bisschop heeft aangelegd. De chef van de Stasi, Erich Mielke, schreef in 1957 al aan de toenmalige Oost-Duitse partijleider Walter Ulbricht dat zijn dienst er voor zou zorgen dat 'onze onofficiële medewerker' Braecklein het tot bisschop zou schoppen. Dat lukte uiteindelijk in 1970.

De bisschop liet zich uiterst negatief over zijn collega's uit. Over zijn latere opvolger Werner Leich schreef hij dat deze te vroom, te gierig en te hebzuchtig was. De woning van Leich 'staat van boven tot onder vol met geschenken uit de BRD', zoals West-Duitsland toen werd genoemd.

Volgens Braecklein is er niks nieuws onder de zon. In 1992 heeft hij toegegeven contacten met de Stasi te hebben gehad. Toen heeft hij in het openbaar gezegd: “We hebben met onze tegenstander gesproken en daarbij onze eigen doelen nagestreefd.” Dat was in het jaar dat de minister-president van de deelstaat Brandenburg, de SPD'er Manfred Stolpe, in opspraak kwam, eveneens wegens banden met de Stasi.

Voor Stolpe sprongen toen enkele kerkelijke leiders in de bres, onder wie Braecklein. Ook de toenmalige bondspresident Richard von Weizsücker deed dat. Volgens Stolpe had hij de contacten gezocht om mensen te helpen, die hij als advocaat van de evangelische kerk in de DDR vertegenwoordigde.

Ook de evangelische kerk zegt nu in een reactie dat Braecklein van de gesprekken met medewerkers van de Stasi nooit een geheim heeft gemaakt. De contacten waren bedoeld om alle mogelijkheden voor kerkelijk werk in de DDR open te houden en droegen bij tot een goede verstandhouding tussen staat en kerk.

De kerk heeft de verdenkingen die er steeds jegens de bisschop bestonden, de afgelopen jaren voortdurend als 'laster' afgedaan. Braecklein werd na de val van de Berlijnse Muur zelfs voorzitter van een commissie die de rol van de kerk in het DDR-tijdperk moest onderzoeken. De commissie kwam maar weinig mistappen van kerkelijke vertegenwoordigers op het spoor.

Ook volgens Joachim Gauck, de man die in opdracht van de bondsregering de Stasi-documenten onderzoekt, is het wel meegevallen met de banden tussen de Oost-Duitse kerken en het communistische regime. 'Onbeduidend', zei hij vorige week nog in een interview met de evangelische persdienst EPD.

Tot nu toe zijn er 18 742 klachten tegen kerkelijke medewerkers onderzocht. In slechts vijf procent konden contacten met de Stasi vastgesteld worden. Daaronder waren wel een paar gevallen van puur verraad. Zo werd een bijbeltransport naar de Sovjet-Unie verklikt. En de Stasi kreeg uit kerkelijke kring te horen dat enkele Oost-Duitse burgers het plan hadden naar het westen te vluchten.

Braecklein, die donderdag zijn negentigste verjaardag viert, heeft zich altijd graag ten dienste gesteld van het heersende regime. Volgens Der Spiegel werd hij in 1933, kort nadat Hitler aan de macht kwam, lid van de NSDAP en sloot hij zich ook bij de SA aan. Op feestdagen wapperde de vlag met het hakenkruis op de kerktoren van het Thüringer dorpje Allendorf waar hij toen pastor was. Na de oorlog werd zijn rol afgedaan met de opmerking 'meeloper'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden