'Luther is niets vergeleken bij Franciscus'

Zelden deed een paus zoveel stof opwaaien. Zijn Franciscus' uitspraken verfrissend of onverstandig? Twee 'pauswatchers' reageren.

"Dit is natuurlijk heel onalledaags taalgebruik voor een paus, maar wel te verklaren", zegt Paul van Geest, hoogleraar kerkgeschiedenis aan Tilburg University. "Hij had veel bewondering voor zijn grootmoeder en vanuit zijn band met haar heeft hij het verschijnsel vrouw leren begrijpen. Uit deze uitspraak spreekt een geweldige waardering voor vrouwen.

"Onlangs zei de paus nog dat het de hoogste tijd wordt dat we gaan studeren op de theologie van de vrouw. Het priesterambt blijft alleen voor mannen, daar zal hij niet aan tornen. Maar dat vrouwen meer verantwoordelijke functies krijgen waar geen priesterwijding voor nodig is, is onder deze paus heel goed mogelijk.

"In de misbruikcommissie en die voor de financiële hervorming van het Vaticaan zit ook een aantal geweldig competente vrouwen en dat is redelijk revolutionair voor een mannenbolwerk als de Heilige Stoel."

Rob Mutsaerts, hulpbisschop van Den Bosch: "Vorige week hoorde ik bij de voetbalclub een vader tegen zijn zoon zeggen: 'Ik hoop dat je op een dag héél verliefd wordt en geluk vindt met een meisje. Maar probeer haar niet te begrijpen'. Mannen en vrouwen zitten gewoon anders in elkaar.

"De katholieke kerk is een mannenwereld. We vergeten soms dat de inbreng van vrouwen - die vaak anders tegen kwesties aankijken - heel bruikbaar kan zijn, in een kerkbestuur bijvoorbeeld. Het zou zomaar kunnen dat ik zelf ook weleens een macho ben en vrouwen geen ruimte gun, zonder dat ik dat in de gaten heb. Maar ik probeer ze wel in te zetten waar dat kan.

"De paus gaat geen wijzigingen aanbrengen in de ambten die nu aan mannen zijn voorgehouden. De paus spreekt in de taal van het volk, maar hij is zo katholiek als-ie maar zijn kan. Ook wat betreft vrouwen in kerkelijke ambten"

Poppen van de paus in een etalage van een winkel in Manila op de Filippijnen. Paus Franciscus bezocht de Filippijnen onlangs.

Van Geest: "Franciscus heeft voor zijn functie als paus geen aanvliegroute vanuit de pauselijke diplomatie afgelegd en kijkt dus met een heel fris oog naar de Curie. Wat hij daar ziet, is dat mensen zijn vervreemd van hun oorspronkelijke inspiratiebron: de navolging van Christus. In de kersttoespraak waar dit citaat uit komt, noemt hij vijftien ziektes waar de Curie als zodanig aan zou lijden, zoals spirituele alzheimer. Dit is ongekend fel, Luther was hier niks bij.

"Zijn boodschap is: niet alleen de Curie moet hervormd worden maar ook de harten van de mensen die er werken. Zijn beleid waarin bijvoorbeeld Curie-bisschoppen na een aantal jaar weer stilletjes teruggaan naar hun bisdom, geeft al een heel andere dynamiek. Er zijn mensen die hier heel blij mee zijn, maar ook die vinden dat hij hier te ver mee gaat. De laatste groep is vooral bang voor hun eigen baantje."

Mutsaerts: "Slechte timing, als je het mij vraagt, om dit vlak voor Kerst te zeggen. Kerst hoort aangenaam te zijn - met worstenbroodjes, een glaasje glühwein. Het is geen tijd om je personeel iets in te peperen, dat doe je sowieso binnen de muren van het Vaticaan, lijkt me. Toch heeft hij gelijk. In de Curie zitten mensen die alleen maar bezig zijn met hun carrière, hun goede naam, hun eigen eer.

"Wat dat betreft gaat deze uitspraak over ons allemaal. We moeten zorgen dat we met ons hart handelen. De echte toppers in de kerk zijn mensen met veel capaciteiten, waar bescheidenheid er één van is. Ik moet denken aan Johannes en Jakobus in de Bijbel. Zij vroegen Christus om een plekje aan zijn linker- en rechterhand in de hemel. Jezus zei hen: jullie hebben er niets van begrepen. Ik denk dat de paus dat ook tegen de Curie wil zeggen."

Paul van Geest

Rob Mutsaerts

Van Geest: "Een waarheid als een koe, een heel mooie theologische uitspraak. God is niet alleen in de katholieke kerk zichtbaar. De paus zegt dat de grote abrahamitische godsdiensten - christendom, jodendom en islam - allemaal dezelfde God aanbidden. Als je op Malta, een oerkatholiek eiland, in een mis zit hoor je alleen maar 'Allah, Allah, Allah', want dat is Maltees voor God.

"Met deze uitspraak verklaart de paus niet de verschillen tussen die religies maar zegt hij dat God ver boven ons verstand uit gaat. God is een mysterie dat wij niet kunnen vatten, waar niet alleen katholieken aanspraak op kunnen maken.

"Hij legt zo de nadruk op het verbroederende en verbindende aspect. Hij zegt niet: wij katholieken hebben God in onze pocket en gaan jullie vertellen hoe hij werkt."

Mutsaerts: "Thomas van Aquino zei dit al. Er is één God - zonder bijvoeglijk naamwoord, want dan zouden er verschillende zijn. De paus zegt dus niets nieuws. Wel spreekt hij zich uit voor eenheid, voor oecumene. Dat is goed - verdeeldheid is vaak een bron van ellende.

"Maar intussen moeten we wel de waarheid zoeken, vind ik. Niet alles in een emmer mikken en zeggen: dit is het. Dat is onverschilligheid. Als we zeggen dat alles hetzelfde is, nemen we onszelf en anderen niet serieus. Voor mij klopt het plaatje dat de katholieke kerk schetst van God gewoon. Het katholicisme, het jodendom en de islam spreken elkaar op punten tegen. Je kunt moeilijk beweren dat ze hetzelfde uitdragen, dat is onlogisch."

"Ik denk niet dat de paus hiermee wil zeggen dat we het onderscheid moeten opheffen. Wel dat we moeten zoeken naar verbinding. Net als sommige andere uitspraken, brengt dit je in de war. Soms zou het wenselijk zijn als hij zijn uitspraken meer zou toelichten."

Van Geest: "Dit is vooral een uitleg die verband houdt met levenskunst. Hij stelt niet de kerkleer over homoseksualiteit aan de kaak, maar geeft wel concrete richtlijnen over hoe we met elkaar om moeten gaan. Het is bijzonder dat hij dit zegt want hij doet, anders dan je van een paus zou verwachten, geen uitspraak over of homoseksualiteit goed of slecht is. Zijn boodschap is: spreek geen oordeel over elkaar uit maar ga gewoon op een christelijke manier met elkaar om.

"Ik verwacht niet dat hij het homohuwelijk gaat goedkeuren, daar was hij vorige week op de Filippijnen nogal duidelijk over. Maar een monogame homoseksuele relatie veroordeelt hij niet. Bij de volgende gezinssynode zal de discussie over de deelname van homo's aan het kerkelijk leven zeker positief uitpakken."

Mutsaerts: "De paus is hier niet opeens vrijzinnig hoor, of bijzonder liberaal. Hij keurt homoseksualiteit nog steeds af, maar gaat wel naast de mensen staan. Hij komt met deze uitspraak alleen in opstand tegen het principe dat de dief niet zou deugen, omdat diefstal niet deugt. Hij schrijft homo's als personen niet zomaar af.

"Dit is in lijn met hoe Jezus omging met tollenaars, zondaars of bijvoorbeeld de overspelige vrouw. Hij veroordeelde hen niet als persoon. Wel veroordeelde hij hun daden en zei: bekéér je, verander je leven. De katholieke kerk kent de traditie van heiligverklaringen, maar het tegenovergestelde doet zij nooit. Het oordeel over personen laten we aan God over."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden