Lulu Wang: Wat ik niet zien kan is waar

In het volledig uitverkochte Nijmeegse concertgebouw De Vereeniging maakte een 1500-koppig publiek het doopfeestje van de langverbeide Nederlandse vertaling van de wereldwijde spirituele bestseller 'Een cursus in wonderen' gisteren tot een ware happening. Overlopend van enthousiasme stonden de aanwezigen na elke toespraak massaal op om de spre(e)k(st)ers een aubade van applaus te bereiden.

Een van de opmerkelijkste gasten was de in Peking geboren, in Nederland woonachtige schrijfster Lulu Wang (1960). Met haar in 1997 verschenen debuutroman 'Het Lelietheater' werd zij in een klap beroemd. In dit boek, dat de belevenissen beschrijft van het meisje Lian tijdens de culturele revolutie aan het begin van de jaren zeventig, rekent zij af met haar verleden in communistisch China. Wang windt er geen doekjes om dat zij zich laat inspireren door de boodschap van liefde, die 'Een cursus in wonderen' wil overdragen.

De werkelijkheid zoals die zich aan ons voordoet, met oorlogen, ellende, angst en afgescheidenheid, is een illusie, leert de cursus. De echte werkelijkheid, de waarheid van God, is liefde, eenheid, heelheid en onderlinge verbondenheid. Maar om dat te kunnen ervaren moeten we anders leren kijken. Lulu Wang ziet haar eigen 'Lelietheater' als een voorbeeld van zo'n 'verschuiving van waarneming'.

,,Hier voor mij staat een potje met bloemen en een glaasje water. Is dat geen werkelijkheid, maar een illusie? Natuurlijk staan die bloemen en dat glaasje daar echt, maar daarmee raken we slechts aan de oppervlakkige betekenis van het begrip werkelijkheid. In diepste wezen is het leven wél een illusie. Op mijn twaalfde zat ik in een heropvoedingskamp. Elke dag stierven er mensen, werden er mensen gemarteld. Dat maakte mij vreselijk bang. Maar ik kon me daar niet bij neerleggen: wat ik nú zie met mijn ogen van vlees en vloeistof is níet de echte wereld, want ik geloof niet dat het leven zó vol angst hoort te zijn.''

,,Achterin het kamp was een vijver met kikkers en waterlelies. De bloemen bloeiden, de vogels zongen en paarden, terwijl mijn ouders elkaar vier jaar niet mochten zien. Daar creëerde ik het Lelietheater, om te overleven: wat ik niet kan zien - een beeldschone wereld - is waar; de ellendige wereld die wij met onze blote ogen kunnen zien is een illusie.''

Sinds Wang in Nederland woont leest ze, anders dan in haar jeugd in China, nauwelijks nog literatuur. Wat haar wel boeit is de bijbel en spirituele boeken zoals 'Een cursus in wonderen'. ,,Romans, zelfs het werk van Shakespeare en Hemingway, zijn op zijn best ontroerend - een gloeilamp, terwijl andere boeken nog niet eens kunnen tippen aan een glimworm. Boeken als 'Een cursus in wonderen' zijn echter vele malen meer dan een gloeilamp of een glimworm. Ze zijn een nachtkoepel vol sterren. In 'A farewell to arms' behandelt Hemingway één idee over het leven, namelijk dat wij onze menselijke waardigheid moeten behouden. 'Een cursus in wonderen' zit echter boordevol ideeën, die vele auteurs in het heelal kunnen inspireren boeken te schrijven die de Nobelprijs waard zijn.''

Godsdienstwetenschapper Wouter Hanegraaf, sinds 1 september hoogleraar in de hermetische filosofie aan de UvA, was de enige 'kritische noot' bij het feestje. Een boodschap van Jezus Christus voor deze tijd - wat 'Een cursus in wonderen' claimt te zijn - kan hij in het boek niet ontdekken. ,,De 'cursus' is lichtjaren verwijderd van de essentie van de joodse en christelijke Jezus. De leer van de Course en de leer van Jezus hebben niets met elkaar te maken.'' In zijn ogen verkondigt het boek eerder het wereldbeeld van de monistische vedanta, zoals dat destijds door Swami Vivekananda in het westen is verkondigd. Vivekananda schilderde een monotheïstisch beeld van het hindoeïsme: De vele hindoeïstische goden zijn slechts verschijningsvormen van een grotere eenheid. Ook hier dus weer: wat de werkelijkheid lijkt te zijn, is op een hoger of dieper niveau niet waar.

Met een beetje goede wil is de cursus volgens Hanegraaff eventueel te verbinden met de christelijke gnostiek. ,,Maar dan wél met de vaak vergeten, volstrekt negatieve visie van de gnostiek op de wereld als zelfgeschapen illusie. Dat wereldbeeld van de cursus, met die volstrekte wereldafwijzing, is mij echter te zwartgallig. Bovendien biedt deze visie geen enkel aanknopingspunt voor een betere ethiek voor deze wereld. Volgens de cursus is lijden een illusie en daarom onuitroeibaar. De cursus geeft aan liefde en vergeving een inhoud die niets meer te maken heeft met de relaties tussen mensen. Liefde is een universele werkelijkheid geworden. En vergeving bestaat niet. In het beste geval kun je alleen jezelf vergeven. Dat resulteert in een hoogstpersoonlijke zelfverlossing, die vooral jezelf een goed gevoel geeft. Als je buurman grof tegen je doet, maar dat je niet meer raakt, dreigt het gevaar dat je immuun wordt voor je buurman en je je buurman ook niet meer echt ontmoet.''

Hoofdvertaler Willem Glaudemans erkende het gevaar van 'de valkuil van de zelfverlossing'. ,,Als je het boek níet goed leest, ja. Maar op bijna elke bladzijde is er sprake van wederkerigheid: je hebt de ander nodig. Verlossing is niet los verkrijgbaar, maar alleen in relatie tot de ander.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden