Lula's strijd tegen de honger komt niet echt op gang

Onder arme Brazilianen waren de verwachtingen vorig jaar hoog gespannen na de verkiezing van de linkse president Luís Inácio Lula da Silva. Maar het belangrijkste symbool van zijn sociale beleid, het programma Fome Zero, vorig jaar met een enorme publiciteitscampagne gestart, komt traag van de grond.

MACAPü - In Macapá, een gehucht van lemen hutten en een paar stenen huisjes aan zee, in de staat Piaui, overleven de mensen van de vis, en af toe wat toeristen. Socorro Miranda Veraf (25) heeft vijf kinderen. Haar man is visser. In een goede week verdient hij 50 reais (14 euro): ,,Als er vis is, anders niets.''

Op de radio had Socorro gehoord van het nieuwe sociale programma Fome Zero -Honger Nul- van president Luís Inácio Lula da Silva: ,,We hoorden dat het voor alle armen was. Dus zijn we er met een paar mensen achteraan gegaan, naar de gemeente.'' Ze gingen met de bus, die één keer per dag voorbijkomt in Macapá. Socorro: ,,Daar vertelden ze ons dat het al voorbij was. Ze lieten ons een papiertje aan de muur zien: de lijst met de geselecteerde families. Daarna konden we niets meer doen.''

Fome Zero is een verzamelnaam voor allerlei initiatieven voor de armen. Belangrijkste pijler is de 'cartão alimentação' (voedselpas) die door de federale overheid wordt gefinancierd. Het is een soort bankpas waarmee families die met minder dan één dollar per maand moeten rondkomen, per maand vijftig reais (14 euro) kunnen opnemen. Dat geld moet op de plaatselijke markt aan eten worden besteed, om de lokale economie te stimuleren.

Uit onderzoek blijkt dat rond de 11 miljoen families, 44 à 46 miljoen Brazilianen, geen zekerheid van een dagelijkse maaltijd hebben. Vijftien miljoen mensen leven in absolute misère.

Tot nu toe wordt de 'cartão alimentação', tenminste volgens officiële statistieken, aan 1,9 miljoen families uitgekeerd in 2369 gemeentes. Lula noemde Fome Zero onlangs 'een wonder' en het einde aan de honger slechts 'een kwestie van tijd'. Maar er wordt geklaagd over grote vertragingen in de uitvoering, die in handen is van de gemeentes en vrijwilligers.

In Macapá ontvangt nog niemand de beloofde steun. ,,Een heel slechte zaak daar, ze zijn er erg achter met de uitvoering'', becommentarieert Raimunda Gabaia, van de agrarische vakvereniging. Maar een week later vertelt ze dat de coördinator van Fome Zero in de streek is langs geweest: ,,Hij heeft tot spoed gemaand en gezegd dat alle mensen die binnen de criteria vallen de pas moeten krijgen.'' In de naburige stad Parnaíba staan zesduizend gezinnen op de wachtlijst. Gabaia: ,,Rond de honderd families krijgen daar momenteel de beurs. Gezinnen die neven, nichten, grootouders, ooms en tantes onderhouden, die allemaal afhankelijk zijn van hetzelfde schaarse inkomen. Je ziet ze nu naar de supermarkt gaan. Als alles niet zo langzaam zou gaan, zouden al heel veel mensen er profijt van hebben.''

President Lula heeft ook binnen de Verenigde Naties de honger aangekaart. De economische verhoudingen in de wereld zijn volgens de Braziliaanse president de oorzaak van de werkloosheid; en de honger is een ,,massavernietigingswapen, dat 24000 mensen per dag en 11 kinderen per minuut doodt''.

Maar juist het vasthouden aan die verhoudingen, waarbij veel arme landen zuchten onder een grote internationale schuldenlast, wordt Lula zelf door steeds meer critici -economen, industriëlen en nu ook zijn eigen arbeiderspartij- in Brazilië verweten. Lula heeft volgens hen te zeer zijn best gedaan om te voldoen aan de verplichtingen van het Internationaal Monetair Fonds.

Het internationale vertrouwen in Brazilië is daardoor terug. Maar de economie is het afgelopen jaar gekrompen met 0,2 procent en de hoge rente maakt investeringen voor ondernemers onbetaalbaar. Ook de overheid heeft onder druk van bezuinigingen moeten afzien van investeringen in bijvoorbeeld sanitaire basisvoorzieningen, woningen, onderwijs, sociale steun, terwijl meer dan de helft van de begroting naar de aflossing van de schulden ging (54,16 procent tegenover 45 procent in 2002). De werkloosheid is met 2 procent gestegen en het gemiddeld inkomen met 13 procent gedaald. Supermarkten geven aan dat zelfs op eten wordt bezuinigd.

Maar volgens de regering zal de groei dit jaar komen. Opiniepeilingen geven aan dat Lula nog steeds kan rekenen op brede steun onder de bevolking, al verliest zijn regering wat terrein. Visser Bernardo Ferreira uit Macapá zou het liefst zelf naar Lula gaan om hem persoonlijk te vertellen over de situatie in het dorp: ,,Wat de regering hier doet is heel erg weinig. Iederéén is hier arm. Dat maakt opstandig ja, niet alleen ik ben dat, maar velen hier.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden