Luisteren naar de geschiedenis van de IJssel

Liefhebbers van natuur en geschiedenis kunnen hun hart ophalen in ’luisterplekken’ langs de oevers van de IJssel.

De IJssel is een van de mooiste rivieren van Nederland, vinden ze bij het Gelders Overijssels Bureau voor Toerisme. Maar hoe krijg je daar nou meer toeristen naar toe? Met zogenoemde luisterplekken. Via gedownloade stukjes geschiedenis ervaar je de rivier op een andere manier.

Ook toeristenbureaus gaan met hun tijd mee. Een boekje of brochure is niet meer genoeg; de iPod, mp3-speler of mobiele telefoon moet eraan te pas komen. En dus downloaden we gehoorzaam de vijf teksten die stukken geschiedenis langs de IJssel tussen Deventer en Kampen belichten. Het bijbehorende boekje ’De IJssel als strijdtoneel’ nemen we voor de zekerheid ook maar mee. En terecht, zo blijkt, want het geschiedenisgeheugen dient opgefrist.

Volgens het boekje word je geacht in de auto te springen en op elke luisterplek, gemarkeerd door een grote veldkei, de auto te parkeren en naar de tekst te luisteren.

Dat kan veel beter. Er loopt een schitterende fietsroute langs de IJssel, de Hanzeroute (LF3), en ware het niet veel leuker geweest om de luisterplekken daarmee te combineren? Als het toeristenbureau, in samenwerking met Staatsbosbeheer, Bureau Hanzesteden en stichting IJssellandschap, dat niet bedenkt, doen we het zelf maar. Af en toe moeten we de route verlaten en is het even zoeken naar de luisterplek, maar mooi is het wel. Zeker in dit jaargetijde van uitbotten en spruiten.

We beginnen in Deventer, nadat we eerst gelezen hebben over de Vikingen die hier in 882 de stad platbrandden. Dat zou Deventer niet nog een keer gebeuren en dus liet de stad ter verdediging een omwalling aanleggen, de Vikingwal. Resten daarvan werden in 1997 ontdekt en zo lopen we in een klein straatje ineens omhoog, de oude stadswal op.

Kijk, dat is nou leuk, zonder dit project zou je dit achterafstraatje nooit hebben gevonden. Je wordt ’gedwongen’ stil te staan en te luisteren, waardoor je de omgeving beter in je opneemt. Dat geldt vooral voor de plekken, die midden in het prachtige IJsseldal liggen. Dat de petites histoires wat minder boeiend zijn, neem je maar voor lief. Het is nu eenmaal kenmerkend voor deze tijd dat alles teruggebracht moet worden tot het niveau van het individu. En dus krijg je een hoorspelletje te horen waarin een of twee personen in tien minuten vertellen hoe de geschiedenis hun leven beïnvloedde.

Wie meer wil weten, kan beter het bijbehorende boekje lezen, want daarin staan de achtergronden duidelijk uitgelegd. Zo krijg je al fietsend een leuke opfriscursus geschiedenis.

Na Deventer maken we een reuzensprong in de tijd. We fietsen door Diepenveen en maken een omweg naar landgoed De Haere. Daar worden we bijgepraat over de Koude Oorlog. Over plannen om de IJssel onder water te zetten, wanneer de Russen zouden naderen. Een strikt geheim dat pas in de jaren negentig werd onthuld.

We zitten op een bankje tegenover de enorme sluisdeuren, die in geval van nood open zouden worden gezet, en lezen over oefeningen die hier stiekem werden gehouden. Over Alarmfase 1 die tijdens de Cuba-crisis in 1962 werd afgekondigd. Op de mp3-speler horen we hoe een dienstplichtig soldaat het gebied moest beschermen tegen de vijand en dat zijn moeder altijd al had gedacht dat er plannen waren voor een zogeheten IJssellinie.

De volgende plek is de allermooiste. Tussen de aardige stadjes Olst en Wijhe ligt in een bocht van de IJssel de voormalige steenbakkerij van Fortmond. Een rauw stukje natuur waar een ooievaar haar jong in het nest bezoekt, drie jeugdige Schotse Hooglanders ons nieuwsgierig begluren en een van de paarden indringend om een lekker hapje bedelt. Op een bankje in de zon horen we een meisje van lichte zeden vertellen over de komst van de Kozakken in 1813. Een merkwaardige sensatie om te genieten van het landschap en tegelijkertijd een verslag te krijgen van de oorlogsgruwelen van twee eeuwen geleden.

De Kozakken stonken behoorlijk en hadden duidelijk geen manieren, wordt ons verteld. Maar ze slaagden er wel in om met zo’n twintig schepen zij aan zij een schipbrug over de IJssel te vormen, zodat ze konden doorstoten naar het westen. Het tegenwoordige voetgangers- en fietsveer naar Veessen aan de overkant heet niet voor niets het Kozakkenveer.

In Zwolle gaan we terug naar 1625, midden in de Tachtigjarige Oorlog. Hier ligt de luisterplek in het Engelse Werk, een voormalige stadsverdediging die mede op aandringen van prins Maurits werd voltooid. Zoals bij veel fortificaties gebeurde, is ook deze stadsomwalling in de 19de eeuw getransformeerd tot park.

Kampen, ook Tachtigjarige Oorlog, is te ver voor vandaag. Maar wat maakt het uit? De luisterplekken zijn gewoon een goede aanleiding om langs de IJssel te fietsen (of wandelen).

En wie niet van geschiedenis houdt, kan schilderen. Het boek ’Kunst langs de IJssel’ (inclusief schetspapier) biedt inspiratie en doet suggesties voor mooie schilderplekken, ook voor kinderen. Met al deze activiteiten kun je zelf beoordelen of de IJssel inderdaad de mooiste rivier van Nederland is.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden