Luis in de pels van de Burmese junta

Eén keer per jaar voerden zijn gevangenbewaarders hem weg uit de cel naar het kantoor van een hogergeplaatste. Daar, opeens voorzien van alle egards, werd U Win Tin gevraagd zijn politieke overtuiging af te zweren, het partijlidmaatschap op te geven en zijn leven in dienst te stellen van de militaire junta. En elk jaar weer was het antwoord van de Burmese journalist en politiek activist eenduidig in al zijn eenvoud: een glimlach die zijn zwijgen omkrulde.

De gevolgen van deze koppige weigerachtigheid waren al even eenduidig. In de negentien jaar die Win Tin voornamelijk in de beruchte Inseingevangenis bij Rangoon doorbracht, werden bijna alle tanden uit zijn mond geslagen. Hij kreeg soms dagen achtereen geen eten, zelden medische verzorging en zat het merendeel van de tijd in eenzame opsluiting zonder bed, daglicht of toilet. Als extra straf werd hij regelmatig opgesloten in een hondehok. Toen hij uiteindelijk dan toch een hernia-operatie mocht ondergaan - drie jaar te laat en in een vervuilde ziekenboegcel - moest ook een testikel worden verwijderd. En telkens weer werden er, gestut door nieuwe beschuldigingen, jaren extra aan zijn straf vastgeplakt.

Win Tin was een van de intellectuelen die de latere Nobelprijswinnares Aung San Suu Kyi ontdekte als politiek leider. Hij haalde haar in 1988 over mee te doen aan massabetogingen tegen de regering, waarbij de toen nog in Groot-Brittannië wonende dochter van een van Burma's nationale helden voor het eerst de menigte toesprak. Een maand later richtten ze, samen met anderen, de Nationale Liga voor Democratie (NLD) op. Die oppositiepartij behaalde een klinkende overwinning bij de verkiezingen van 1990; maar toen had de junta Suu Kyi al onder huisarrest geplaatst en haar rechterhand Win Tin en andere leiders gevangengezet.

De kritische Win Tin had zichzelf bij de militaire machthebbers al eerder in de kijker gespeeld. Geboren in maart 1929 of 1930 en opgegroeid in Brits Burma probeerde hij zich als tiener aan te sluiten bij het verzetsleger van generaal Aung San, de vader van Suu Kyi. Die adviseerde hem zich te richten op zijn intellect; want strijders had het land al genoeg.

Hij studeerde hierop Engels en werkte voor AFP als vertaler. In 1955 vertrok hij naar Amsterdam; hij had een journalistenbeurs gewonnen en werkte voor Uitgeverij De Brug-Djambatan. In Burma verliepen de eerste jaren van de onafhankelijkheid ondertussen chaotisch, en om de landgenoten in het buitenland op de hoogte te houden van de ontwikkelingen kocht hij een typemachine met Burmees schrift en verzorgde een nieuwsbrief. Na terugkeer in 1957 richtte hij enkele kritische kranten op, die in de jaren na de militaire coup in 1962 van hogerhand weer werden gesloten.

Ook na zijn arrestatie in 1989 bleef hij wanneer mogelijk verzet plegen, al werd zijn straf er alleen maar zwaarder door. Hij compileerde een uitvoerig rapport over de misstanden in zijn gevangenis, dat naar buiten werd gesmokkeld en bij de VN belandde. Ook schreef hij voor een ondergrondse gevangeniskrant. Om niet geheel door te draaien, mengde hij verpulverde baksteen met water tot inkt en schreef gedichten, filosofieën en wiskundige problemen op de celmuur.

Toen hij in 2008 na een algemene amnestie vrijkwam, was de 78-jarige Win Tin de langstzittende politieke gevangene van Burma en een van de langstzittende journalistieke gevangenen wereldwijd. Hij weigerde zijn blauwe gevangenishemd uit te trekken tot alle politieke gevangenen vrij zouden zijn en hervatte direct zijn werkzaamheden. En toen Suu Kyi in 2012 na hervormingen zitting nam in het parlement, liet hij haar duidelijk weten dit onder de omstandigheden geen verstandige zet te vinden. Hij was er immers van overtuigd dat echte democratie ook in Burma mogelijk is. "Maar soms", zei de vorige week maandag overleden U Win Tin, "moet je heel erg lang alles opofferen - mogelijk zelfs langer dan je eigen leven duurt."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden