Luieren in luxehotel, nu ook goedgekeurd

Zuid-Afrika is het eerste land met een fairtradecertificering voor toerisme. Het gewilde stempeltje wordt niet alleen toegekend aan natuuraccommodaties maar ook aan luxehotels in de stad.

Een vestiging van de hotelketen Mercure in Johannesburg. Het is niet meteen wat je je voorstelt bij een fairtrade-accommodatie. Toch was Mercure Bedfordview het eerste stadshotel van Zuid-Afrika met een fairtradecertificaat. Het lijkt een gewoon hotel, maar als je beter kijkt, vallen er ineens kleine dingen op. Condoomautomaten in het toilet. Fairtradeproducten bij het ontbijt. Verder: biologische groenten en fruit op tafel en in de tuin lokale planten.

Gebruikte meubels van Mercure gaan bij een renovatie naar opvanghuizen voor hiv-wezen (alleen al in Soweto zijn er daarvan een stuk of dertig) en het hotel is extra alert op kindermisbruik. Accor, eigenaar van de Mercure-keten, was de eerste hotelgroep die echt actie ondernam tegen kindersekstoerisme. Van de schoonmakers tot de bewakers, iedereen houdt een oogje in het zeil en als er iets niet in de haak is trekken ze aan de bel.

Toekenning van het fairtradekeurmerk voor toerisme zit nog in de pionierfase. Toerisme bestaat voor een groot deel uit 'hardware' - restaurants, hotels - maar wat er verkocht wordt is uiteindelijk vooral een service. Het lijkt haast onmogelijk hier een keurmerk aan te verbinden. Maar aangezien toerisme met 240 miljoen medewerkers 's werelds grootste industrie is, zou een omslag naar fairtrade flink wat zoden aan de dijk kunnen zetten.

In Zuid-Afrika is het eerste certificeringprogramma voor fairtradetoerisme begonnen. Initiatiefnemer was de non-profit organisatie Fair Trade in Tourism South Africa (FTTSA). Bij de beoordeling of een bedrijf het keurmerk waard is, wordt onder meer gekeken naar eerlijke lonen, goede arbeidsomstandigheden, een eerlijke inkoop en respect voor mensenrechten (zoals toezicht op het verbod op kindersekstoerisme), cultuur en het milieu.

Op de website van de FTTSA is een document te vinden met alle eisen die gesteld worden, onderverdeeld in zestien thema's. Volgens Kathy Bergs, directeur van de FTTSA, bieden de criteria bedrijven houvast. "Ze zijn al jaren bezig om hun werkwijze te verbeteren en willen weten of ze op de juiste weg zijn."

De regels zijn soms vaag. Zo moeten mannen en vrouwen gelijke rechten hebben op de werkvloer maar wat een acceptabele verdeling is, staat er niet bij. Toch is het certificaat niet zomaar een stempeltje, een reclamepraatje om toeristen te trekken, beweren de leden. Een controle laten uitvoeren om in aanmerking te kunnen komen voor het keurmerk is kostbaar en diepgravend; bedrijven gaan met de billen bloot. Bergs heeft dat zelf ook ondervonden. Voor ze bij de FTTSA ging werken heeft ze als manager van een lodge de fairtradecertificering binnengehaald. Alleen al uitzoeken aan welke eisen de accommodatie moet voldoen kostte een jaar, zegt Bergs.

Voor reizigers werkt het keurmerk als geruststelling dat hun uitgaven ten goede komen aan de lokale gemeenschap en dat de bedrijven sociaal en milieuvriendelijk opereren. Dat proberen ook Marcelle Bosch en Aart van Soest, de Nederlandse eigenaren van Madi a Thava Mountain Lodge, bij de stad Louis Trichardt in Limpopo. Zij hebben naast hun hotel een naaiatelier, een eigen galerie en een documentatiecentrum over de kunst van de lokale stammen Venda en Tsonga. Limpopo is een cultureel rijke regio dus kunst en handwerk staan hier centraal, maar de medewerkers van Bosch en Van Soest worden ook geschoold in het opzetten van een eigen bedrijf en voorgelicht over hiv en aids.

Een andere fairtradelodge is Motswari, in het natuurreservaat Timbavati, dat grenst aan het Kruger National Park. Het wild loopt vrij heen en weer tussen de twee parken en over het terrein van de lodge. Met een beetje geluk kun vanuit het zwembad olifanten bekijken die zich staan te wassen aan de overkant van de rivier.

"We hebben duidelijke ideeën over onze natuurlijke omgeving", vertelt de manager van Motswari lodge David King. "We zijn afgestapt van de aangelegde gazonnen, want dat kostte enorm veel water. Het past ook niet bij deze omgeving, hier horen lokale planten. Maar voor ons is vooral het sociale element van fairtrade heel belangrijk. Iedere werknemer van de lodge onderhoudt ongeveer tien anderen en daarom is een redelijk loon van belang."

Fairtrade past niet alleen bij accommodaties in de natuur, maar ook bij hotels in de stad zoals de praktijk bij Mercure laat zien. The Peech Hotel in Melrose, ook in Johannesburg, is een hotel dat op het eerste gezicht vooral heel luxe aandoet. Maar ook hier vind je boilers op zonne-energie, het drinkwater wordt ter plekke gefilterd en het bad- en douchewater wordt gerecycled in de weelderige tuin. Het hotel steunt het lokale Little Eden Home voor geestelijk gehandicapten - met geld, maar ook met afgeschreven spullen als beddegoed en servies. Gasten kunnen via de site een lijst bekijken met zaken die het tehuis nodig heeft, zoals kinderschoenen en speelgoed.

Deze reis werd mede mogelijk gemaakt door South African Tourism, FTTSA (Fair Trade in Tourism South Africa en reisorganisatie Abang Travel & Trust).

Verantwoord vakantie vieren in Zuid-Afrika
De FTTSA kent ook certificaten aan activiteiten toe. Zoals aan een fietstocht door Soweto, de beroemdste township van Johannesburg, met de lokale onderneming Soweto Bicycle Tours. De tocht leidt onder meer langs het plein waar een scholierenopstand in 1976 bloedig werd neergeslagen. In het gedeelte waar je de echte sloppenwijk vindt, fietst er een begeleider voor en eentje achter de groep. "Het is wel eens gebeurd dat toeristen na een dagje Soweto niet terugkeren in hun hotel", lacht gids Leklela. "Dan blijven ze hier in het hostel slapen of bij mensen thuis." Eignaar van het fietsbedrijf is Lebo Malepa, van het hostel Lebo's Soweto Backpackers. Hij helpt lokale jongeren graag aan een baantje: "Ik ben nu een rolmodel voor de jongens hier, terwijl ik mezelf destijds ook aan een voorbeeld heb opgetrokken. Ik vind het mooi iets terug te kunnen geven." www.sowetobicycletours.com/

Zelf fairtrade op reis door Zuid-Afrika? Meer informatie is te vinden op:

www.mijnzuidafrika.nl,

www.southafrica.net

www.fairtourismsa.org.za

www.abangafrica.com

www.travelunique.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden