Ludieke reactie, maar media leg je niet zomaar het zwijgen op

Plots was Twitter zondagavond vergeven van poezenplaatjes en -filmpjes: een ludieke reactie op het verzoek van de Belgische politie op sociale media niet langer te berichten over de lopende politieactie in Brussel. Ze wilde potentiële terroristen niet wijzer maken dan ze al waren. De oproep kreeg gehoor, maar ook kritiek. Was het middel niet zwaarder dan het doel?

De oproep van de federale (landelijke) politie was uniek: niet eerder werd het publiek opgeroepen op sociale media massaal te zwijgen over politiewerk. "Buiten oorlogstijd hoor je dit eigenlijk nooit", zegt Jens van den Brink, advocaat gespecialiseerd in mediarecht. Hij noemt het een gevaarlijke ontwikkeling, met principiële kanten: "Het gevaar met zulke mededelingen is dat het einde heel snel zoek raakt. Waar leg je de grens? Wanneer doe je zo'n oproep, wanneer niet? We moeten niet te veel morrelen aan de bouwstenen van onze maatschappij."

Hij wijst op de controlerende rol van de media. "Juist in deze tijden moeten regering en politie worden getoetst. Gebruiken ze de juiste middelen, gaan ze niet te ver? Dat is wel een dingetje hoor. Aan de andere kant was het slechts een vraag, maar wel één waarin een moreel appel werd gedaan. Je bent al snel een verrader als je je niet aan zo'n oproep houdt. Ik snap de vraag ook wel, alleen moet je je afvragen of het wel werkt. In denk dat dit middel iets te snel is ingezet."

Ook media-ethicus Huub Evers heeft zo zijn twijfels over de oproep van de Belgische politie. "Al denk ik dat veel media best bereid zijn om enige terughoudendheid in acht te nemen, mits het niet te lang duurt. Je kunt er in overleg voor kiezen bepaalde details die belangrijk zijn voor de politie weg te laten. Of media die beslissing niet zelf kunnen nemen? Ik denk dat je dat als medium nooit goed kunt inschatten, zeker in situaties waarover je zo weinig weet. Het is journalistiek ook lastig: hoe kun je kritisch zijn over zaken waar je niet alles van weet?"

Zo redeneert ook Adri Vermaat, ombudsman van Trouw. Hij denkt dat media niet zomaar moeten voldoen aan een algemene vraag van de overheid om te stoppen met schrijven. Daar moet een goede reden voor zijn, zegt Vermaat: "Een algemene oproep van de overheid aan alle media zouden we niet moeten accepteren. We moeten precies weten waarom we iets niet zouden schrijven. Algemene termen als 'in het belang van het onderzoek', 'burgers niet nodeloos in gevaar brengen', 'jihadisten niet in de kaart spelen' en dergelijke, zouden mijns inziens onvoldoende zijn."

En daar wringt de schoen, zeggen ook Van den Brink en Evers. Van den Brink: "Het is natuurlijk fijn voor de politie als media niet berichten. Maar we zullen nooit weten of het heeft geholpen en of die oproep terecht was. De politie zegt daar in 'het belang van het onderzoek' namelijk nooit iets over. Daardoor kunnen we niet controleren of de oproep terecht is geweest." En Evers: "De politie zegt eigenlijk: vertrouw ons. En dat conflicteert met de functie van de media, om te controleren. Als je onvoldoende wordt ingelicht, kun je tijdens een persconferentie achteraf alleen maar achterover leunen. En dat is niet goed."

Van den Brink voegt daaraan toe: "Dan kun je alleen maar hopen dat de politie geen misbruik heeft gemaakt van de angst in de samenleving." Of, zoals Vermaat het zegt: "Het moet voor een overheid duidelijk zijn dat je persvrijheid niet op afroep kunt inbinden. Daar moet iets - concrete informatie over wat er speelt - tegenover staan."

De federale politie in België trok zondagavond laat het niet-twitterverzoek in, toen de politieactie was afgerond. Als antwoord op de ludieke manier waarop de twitteraars reageerden postte de politie een foto van een bak kattenvoer: een bedankje voor iedereen die zich aan de mediastilte had gehouden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden