Ludger reist weer door Achterhoek

Het is stil rond Sint Ludger. Te stil, vonden ze bij de Ludgerkring. De heilige heeft een imagoprobleem. Om hem wat bekender te maken, toert zijn relikwie nu van kerk tot kerk.

De vroegmiddeleeuwse evangelist Ludger reist de komende weken weer door de Achterhoek. Althans, een botje van de heilige (742-809) in een mooie houder. De relikwie moet hem wat bekender maken als brenger van het evangelie in het noordoosten van Nederland. Want op de een of andere manier werd het stil rondom Sint Ludger. Te stil, vonden ze bij de Ludgerkring die in de jaren negentig in de Achterhoek ontstond.

Om Ludgers leven en werken te promoten is afgelopen zondag een estafette begonnen met een stoffelijk overblijfsel dat hem wordt toegedicht. De relikwie toert met gelovigen van kerk tot kerk door de Achterhoek tot het 20 mei in de gemeente Bronckhorst een vaste plaats krijgt. "Nederland kent geen vereringscentrum voor Ludger", zegt kringvoorzitter Gerard Bomers. "We zouden het heel prettig vinden als de Willibrorduskerk van Vierakker en Wichmond die plek werd."

Ludger vereren in een kerk voor Willibrord - alleen dat illustreert al Ludgers imagoprobleem. Onder tijdgenoten waren de evangelisten als Willibrord en Bonifatius bekender; zij werden gezien als de echte pioniers in het verspreiden van het christendom in de Lage Landen. Ludger ging in hun voetsporen verder met dat missiewerk en verkondigde het evangelie in streken die nu Friesland, Groningen en de Achterhoek heten. Ook het westen van Duitsland bezocht hij.

Sommige scholen en kerken in noordoostelijk Nederland en in Noordrijn-Westfalen dragen zijn naam nog. Nieuwsgierigheid naar de naamgever van het Ludgercollege in Doetinchem vormde in de Achterhoek de aanleiding voor een Ludgerkring, zegt Gerard Bomers. Ludger is vaak in de Achterhoek geweest. Hij stichtte een kerk in Wichmond en reisde verder om Saksen het geloof te brengen. Zijn middeleeuwse biografie beschrijft dat hij zelfs een klooster had willen stichten bij Wichmond tegen het jaar 800.

Oude aktes versterken het bewijs dat Ludger bij de Achterhoek hoort, vertelt secretaris Job de Gelder van de Ludgerkring. "In de jaren na 794 boden de streekbewoners voor hun zielenheil Ludger gronden aan bij Hall en Rhienderen aan de andere zijde van de IJssel", zegt hij. Maar Ludger verkoos een klooster aan de Ruhr. "Misschien dat hij zich daar veiliger voelde tegen de vele aanvallen van de Vikingen", oppert hij. Ook stroomde de IJssel soms over. Later zou de rivier Ludgers eerste kerk verzwelgen.

Ludger werd in 805 bisschop van Münster. Zijn stoffelijk overschot werd bijgezet in de crypte van de basiliek van Werden in het huidige Ruhrgebied. Al sinds 1128 voeren gelovigen hem daar elke eerste zondag in september in processie door de straten. Aangezien Ludger geboren is in Utrecht, mag hij in Nederland ook bekender worden, vindt de Ludgerkring. Een estafette langs wegen en kerken in de Achterhoek met diens relict is een mooie start.

"Nederlands geschiedenis wordt niet vanuit het oosten beschreven", zegt Jobb de Gelder. Vergeten heiligen als Ludger werden bij de contrareformatie in de zeventiende eeuw populair gemaakt om gelovigen te herwinnen voor de rooms-katholieke kerk. In Groenlo slaagde die opzet in de zeventiende eeuw. De bisschop van Münster zwaaide tot 1823 kerkelijk de scepter over Oost-Nederland, niet die van Utrecht. Ludger raakte er niet helemaal in de vergetelheid.

Afgelopen zondag is Ludgers estafette begonnen. In een stoet trokken gelovigen van Aalten naar Lichtenvoorde met het relict. Komende zondag trekt het reliek verder naar Zieuwent. Nu het christelijke geloof snel minder zichtbaar raakt, komt Ludgers cultuurhistorische geschiedenis van pas. "Achterhoekers moeten weten wie aan de basis stond van de streekontwikkeling", meent Bomers. "Ludger is de medegrondlegger van de Nederlandse cultuur. Religieus is hij een inspirerend voorbeeld."

De slotviering bij Vierakker en Wichmond, een vesper met hulpbisschop Ted Hoogenboom, kent bewust een oecumenisch karakter. De Ludgerkring wil geen rooms-katholieke vereniging zijn. "Ludger is van ver voor de Reformatie", stelt Bomers en wijst op een Friese protestantse scholengemeenschap die 'Liudger' heet. Alleen het relict. Wat moeten protestanten daarmee? Bomers: "De betekenis ervan is als die van een foto of as van een overledene. Een relikwie heeft uitstraling."

Opvolger van missiepioniers
Ludger (of: Liudger) werd in 742 geboren in Zuilen bij Utrecht in een gegoede Friese familie. Het was de tijd waarin het christendom in de Lage Landen werd verspreid door Willibrord en Bonifatius.

Ludger, die studeerde in York, werd op zijn 35ste in Keulen gewijd als priester. Hij trad in de voetsporen van de pioniersmissionarissen en predikte in gebieden onder de Waddenzee als opvolger van Bonifatius. Die werd immers in 754 vermoord in Dokkum.

Later verbreidde hij het evangelie onder de Saksen in streken die we nu kennen als Twente, de Achterhoek en Noordrijn-Westfalen.

In 799 vestigde hij zich in Werden aan de Ruhr. Van 805 tot zijn dood in 809 was hij bisschop van Münster.

Zijn bewaarde geschriften gelden als belangrijke historische bron over de vroegmiddeleeuwse Lage Landen. Daar waren in zijn tijd amper schrijvers.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden