Luchtoorlog tegen Saddam Hoessein is een gok

DEN HAAG - Een triomfantelijke terugblik op de in 1991 door de geallieerden gewonnen Golfoorlog zou de mening kunnen doen postvatten dat een nieuwe ronde van een leien dakje zal gaan. Dit is een misvatting.

HUIB GOUDRIAAN

Ook al is Amerika wapentechnisch volstrekt superieur, een luchtoorlog alleen gericht op vernietiging van de Irakese biologische en chemische opslagplaatsen, kan een hachelijke onderneming worden. Zeven jaar geleden, bij de Golfoorlog in 1991, gaf de opsporing van Saddams nucleaire, biologische en chemische opslagplaatsen, en de lanceerinrichtingen van Scudraketten, de geallieerden veel hoofdbrekens. De informatie over bij voorbeeld de mobiele raketlanceerinrichtingen schoot dermate tekort, dat Israël met Scuds kon worden bestookt.

“En nu ontbreken de noodzakelijke inlichtingen over lokaties van de opslagplaatsen voor massavernietigingswapens”, zegt dr. Rob de Wijk, medewerker veiligheidsvraagstukken van het instituut Clingendael. Hij is zojuist - en niet erg optimistisch over de optie van een beperkte luchtoorlog tegen Irak - terug uit Washington. Hij sprak er met deskundigen van het State Department, het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken en van het Pentagon, het brein van de Amerikaanse defensie.

De Wijk onderbouwt zijn opvatting dat de Amerikaanse president Clinton en de Britse premier Blair een weinig doordachte militaire actie aan de Golf voor ogen staat, met een rapport van de Amerikaanse rekenkamer. Dit vorig jaar uitgekomen rapport van het General Accounting Office windt er geen doekjes om. De flitsende high tech oorlog van 1991, was aanzienlijk minder high tech dan het publiek werd voorgespiegeld. “In het rapport staat dat de eliminatie van de nucleaire, biologische en chemische capaciteit van Irak toen niet mogelijk was. In 1991 zag het tv-kijkend publiek mooie treffers, maar niet de vele missers. Volgens de rapporteurs was er maar één van de vier ingezette smart bombs echt raak. Bovendien vormden die slimme wapens maar acht procent van wat er totaal werd afgeworpen.”

“Sindsdien zijn er enorme technische vorderingen gemaakt. De wapensystemen zijn nu veel nauwkeuriger en bieden meer mogelijkheden om ondergrondse bunkers uit te schakelen. Maar er zijn twee redenen waarom het vernietigen van opslagplaatsen en productiefaciliteiten (sites) voor chemische en biologische wapens nog steeds moeilijk is. Ten eerste kunnen bombardementen tot geweldige biologische en chemische vervuiling van de omgeving leiden. De gevolgen hiervan in een stedelijk gebied zijn niet te overzien. De militaire adviseurs van Clinton hebben er geen oplossing voor. Ten tweede is er een gebrek aan inlichtingen over waar die wapens liggen en lagen. En dat gebrek is de sleutel tot de huidige crisis. De VN-wapeninspecteurs willen toegang tot de paleizen van Saddam Hoessein om een beter beeld te krijgen. Nu zullen zij wel meer weten dan zij voorwenden, maar een feit blijft dat de beschikbare informatie te pover is om vanuit de lucht Saddams wapensystemen te treffen.”

Het is toch ondenkbaar dat het Amerikaanse luchtmachtchefs aan informatie over de Irakese 'sites' ontbreekt, terwijl spionagesatellieten en een verkenningsvliegtuig als de U-2 vrijwel geen vierkante meter op de grond ontgaat?

“Ik vermoed dat men wel weet waar de sites zijn, maar niet waar en òf de wapens in de lokaties liggen opgeslagen. Daarvoor is menselijke waarneming ter plekke nodig. Bovendien, het is bekend dat Saddam wapens verplaatst op momenten dat zich geen spionagesatellieten of -vliegtuigen boven Irak bevinden.”

Er zou een diepgaand meningsverschil bestaan tussen Witte Huis en Pentagon over de aard van de voorgenomen militaire actie. Clinton en Blair hebben een beperkte doelstelling: elimineer de Irakese massavernietigingswapens. Maar de militaire top, de Joint Chiefs of Staff, wil een omvattender, vernietigender campagne.

“Dat meningsverschil is er en ook merkbaar. Tijdens het bezoek van premier Blair aan Washington heeft deze de politieke doelstelling geformuleerd, waarmee Clinton zijn instemming toonde. Blair zei dat de VN-wapeninspecteurs hun werk weer moeten kunnen doen, òf dat Saddam de mogelijkheid moet worden ontzegd zijn massavernietigingswapens verder te ontwikkelen. Maar de militaire experts twijfelen aan de mogelijkheid met een luchtoorlog deze politieke doelstelling te bereiken. Het Pentagon wil kennelijk een 'militaire optie', waarbij Saddam bij voorbeeld de mogelijkheid wordt ontnomen terug te slaan, als met een aanval op Israël. Maar dan moeten ook opslagplaatsen van Scudraketten, lanceerinrichtingen en de commandocentra en de luchtverdediging worden vernietigd. Kortom, het Pentagon vreest halfslachtige maatregelen, is bang dat de effecten van een beperkte campagne militair gezien twijfelachtig zullen zijn.”

Hoe groot acht u de kans op een militair treffen?

“Die kans vind ik zeer groot, omdat president Clinton niet meer terug kan op straffe van een sterk verlies aan geloofwaardigheid en omdat Saddam Hoessein een oorlog, met een beperkt aantal slachtoffers onder de burgers, wel goed lijkt uit te komen. De hele onderneming lijkt me een gok, omdat het militaire effect zo onzeker is en omdat we niet weten hoe Saddam erop zal reageren. De leider van Irak kan weer, zoals in 1991, raketten op Israël afvuren. Bij de Golfoorlog waren de Scuds niet voorzien van chemisch geladen koppen. Er zijn aanwijzingen dat hij dat toen niet deed omdat Israël nucleair kon terugslaan. Maar misschien waagt hij die gok nu wel. En Israël kan het afvuren van Scuds aangrijpen voor vergeldingsmaatregelen. En dan zijn de rapen gaar, dat kan onvoorspelbare gevolgen hebben.”

“We weten niet hoe Saddam bij een aanval op Irak zal reageren. Deze man houdt er een ander soort rationaliteit op na dan wij in het Westen. En zijn logica heeft hem ver gebracht, hij zit nog steeds in het zadel terwijl hij volgens onze logica verdwenen had moeten zijn. Hij is een gokker, maar wel gecalculeerd. Dit type professionele roulettespelers verliezen soms, maar winnen ook. En dat zou nu het geval kunnen zijn.”

Wat zou clinton dan kunnen doen?

“Hij kan bombarderen met een grote publieke zichtbaarheid, en met zo weinig mogelijk slachtoffers. Dit betekent dat hij meer op de lijn van het Pentagon komt door aanvallen te ondernemen tegen militaire doelwitten zoals boven omschreven. Bombardementen die erop zijn gericht het gezicht van Clinton te redden en een nieuwe uitgangspositie te creëren voor verdere onderhandelingen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden