Luchtkasteel met bakfiets

Zeven jaar lang dachten toekomstige kopers en huurders mee over hun wijk Kersentuin, van het milieuvriendelijke isolatiemateriaal tot de gezamenlijke klusruimte. Huurster Marian Geurtsen: ,,We wilden geen beton, want dat is niet geschikt voor hergebruik.''

Wybo Algra

Apetrots is Marian Geurtsen (38) op 'haar' buurt in de Utrechtse Vinex-wijk Leidsche Rijn. Zo op het oog vallen de paar straten niet direct op in deze huizenzee-in-aanbouw: lichtgele steen, rode pannen, frisblauw houtwerk. Maar Geurtsen raakt niet uitgepraat over de keuzevrijheid die de bewoners hadden. Zo konden ze het houten schuurtje naar wens inruilen voor een stenen uitbouw, of diezelfde uitbouw met nog een extra verdieping er bovenop.

Enthousiast is Geurtsen ook over het gemeenschappelijke wasmachine-hok en de klusruimte. En dan het projecthuis, een halfronde ruimte waar vrijwilligers maandelijks, of misschien wel wekelijks, gaan koken voor hun buren: over alles, maar dan ook alles is meegedacht door de toekomstige bewoners. Al sinds 1996, ver voor de eerste paal werd geslagen.

Het begon destijds met een advertentie die wethouder Annemiek Rijckenberg (GroenLinks) plaatste in het Utrechts Nieuwsblad: 'Initiatief zoekt nemer'. De gemeente wilde hiermee toekomstige bewoners stimuleren zelf ideeën aan te dragen voor Leidsche Rijn. Er was belangstelling voor een ecologisch woonproject, bleek op een door de gemeente georganiseerde informatie-avond. Dat heeft uiteindelijk geresulteerd in De Kersentuin, een wijk met 28 huur- en 65 koopwoningen. De eerste huizen zijn net opgeleverd, de campingstoeltjes binnengedragen in de nog kale woonkamers. Het klussen kan beginnen.

Daaraan zijn vele, vele vergaderingen voorafgegaan. Na de informatie-avond ging een groepje van zo'n tien mensen aan de slag, onder wie theologe Marian Geurtsen en haar echtgenoot Ronald Koekkoek (36), die een ICT-bedrijfje heeft. Koekkoek: ,,We hebben de eerste tijd nagedacht over wat ons bindt, veel gelezen en ecologische wijken elders in het land bezocht.''

Sommige initiatiefnemers vielen af, er kwamen anderen bij, en uiteindelijk bleef een kernteam van vijftien toekomstige bewoners over. Zij stelden een lange lijst van eisen op waaraan hun wijk moest voldoen. Geurtsen: ,,Het moest energiezuinig en duurzaam worden. We wilden bijvoorbeeld kalkzandsteen en geen beton, want dat is niet geschikt voor hergebruik. De binnenmuren zijn van houtskeletbouw, op de daken komen nog zonnepanelen.'' Aan bijna al hun wensen is voldaan, zegt Geurtsen tevreden. Alleen een lokaal systeem om afvalwater uit douche en keuken te zuiveren tot drinkwater, is er niet gekomen.

Minstens zo belangrijk vonden de toekomstige bewoners de 'sociale duurzaamheid'. Ze wilden verschillende woningtypen, voor jong en oud, voor huishoudens met en zonder kinderen. Er moesten woonwerkwoningen komen, en gemeenschappelijke voorzieningen -zoals het projecthuis en de klusruimte.

,,Juist dat streven naar sociale binding vonden we interessant'', zegt regiodirecteur Victor Verhoeven van woningcorporatie Portaal. ,,Mensen wonen vaak anoniem in hun eigen straat. Leefbaarheid betekent voor ons dat mensen het leuk vinden om ergens te wonen, dat ze trots zijn op hun eigen buurt.'' Portaal is sinds 1998 betrokken bij De Kersentuin, als mede-ontwikkelaar en als 'huisbaas' voor de sociale huurhuizen in de wijk.

Niet altijd verliep de samenwerking tussen de gemeente, de corporatie en de bewoners even soepel. Zo moest Marian Geurtsen even slikken toen ze het eerste projectplan onder ogen kreeg. ,,Het leek allemaal zo dichtgetimmerd met datums en stappenplannen. Ik had het gevoel dat we er helemaal geen greep meer op hadden. Gelukkig viel dat later mee.'' Omgekeerd was het ook voor de corporatie wennen. Bert Meertens van Portaal Ontwikkeling: ,,Gewoonlijk verlopen onze bouwprojecten gestructureerd, met strakke schema's. Dat ging hier heel anders. We hebben dagen vergaderd over welke soort isolatiemateriaal er gebruikt zou worden.''

In het najaar van 1998 hield het kernteam, dat inmiddels de vereniging De Kersentuin had opgericht, een wervingsactie. Die werd een groot succes. Zo'n negentig aspirant-bewoners sloten zich aan bij de vereniging. Er kwamen een bestuur, statuten, een ontwerpteam, en werkgroepen voor de gemeenschappelijke voorzieningen, de omgeving en de rechtsvorm. Maandelijks kwam de architect naar de ledenvergaderingen met nieuwe tekeningen. ,,Dan vond de brandweer één trap naar de daktuin op de parkeergarage niet genoeg, en bedachten wij waar een tweede trap kon komen. Dingen waar je gewoonlijk als bewoner niets mee te maken hebt'', zegt Geurtsen.

Vorig voorjaar begon de bouw, eind dit jaar kunnen de laatste bewoners verhuizen. Van de groep die in 1998 intekende, is ongeveer de helft overgebleven. ,,De prijzen vielen uiteindelijk twintig procent hoger uit dan gepland, ook al omdat de huizenprijzen sinds 1998 omhoog geschoten zijn'', verklaart Geurtsen. ,,Veel mensen hebben daarom moeten afhaken.'' Er zijn nog steeds enkele koopwoningen beschikbaar. Voor de huurhuizen is een wachtlijst.

Voor corporatie Portaal is dit vér doorgevoerde experiment met particulier initiatief geen eenmalig avontuur. ,,We willen er graag mee verder'', zegt regiodirecteur Verhoeven. Portaal beziet nu de mogelijkheden voor een soortgelijk project op het Slachthuisterrein in Leiden. Verhoeven: ,,Wel gaan we nu eerst De Kersentuin goed evalueren. De inspraak van bewoners heeft ons heel veel manuren gekost, en de vraag blijft of dat allemaal loont.'' Daar staat tegenover, relativeert Portaal-collega Meertens, dat het de volgende keer sneller en efficiënter kan. ,,We hoeven niet weer drie dagen bij de notaris te zitten om uit te zoeken hoe het moet met de splitsingsakte.''

En de bewoners? Ze zijn begonnen met luchtkastelen, zegt Marian Geurtsen. ,,Lemen huizen, groene daken. Maar dat krijg je gewoon niet voor elkaar.'' Echtgenoot Ronald Koekkoek vult aan: ,,Het heet compact bouwen, en dat is het ook.'' Maar al met al zijn ze meer dan tevreden over het resultaat van al hun denkwerk.

Ideeën zijn er nog volop. De buurtbewoners hebben vergevorderde plannen voor autodelen, en willen samen kinderopvang organiseren. Twee gemeenschappelijke bakfietsen zijn al aangeschaft, er komen nog bolderkarren. ,,Om de boodschappen van de parkeergarage naar de voordeur te brengen'', licht Koekkoek toe. ,,Dan hoeven mensen niet met de auto de hele buurt door te rijden.'' In oktober krijgen Geurtsen en Koekkoek de sleutel in wat ze liefkozend hun 'eigen huurhuis' noemen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden