Lubbers haalt uit naar Paars/CDA is volgens oud-premier partij van de toekomst/'Bewindslieden kleven te veel aan pluche'

DEN HAAG - De paarse coalitie gaat 'slordig om met de democratie', heeft de problemen met asielzoekers ruim vier jaar laten versloffen en doet te weinig voor de inkomens van leerkrachten en verpleegkundigen. Het CDA daarentegen is de partij van de toekomst, hoewel de christen-democraten hun vroegere machtspositie voorgoed kwijt zijn. Dat zei CDA'er Ruud Lubbers gisteren in het tv-programma Buitenhof.

De oud-premier repte met geen woord over de huidige discussie over de koers van het CDA. De naam van de tegenwoordige CDA-leider De Hoop Scheffer viel zelfs niet één keer in het eerste grote interview sinds zijn vertrek in 1994. Lubbers onderstreepte slechts dat hij optimistisch is over de toekomst van het CDA als 'partij van de samenleving'.

Volgens Lubbers zien steeds meer mensen in dat de paarse combinatie van markt (VVD) en overheid (PvdA) niet zaligmakend is. Tegen het homohuwelijk heeft hij bijvoorbeeld geen bezwaar, maar wel als tegelijkertijd wordt vastgelegd dat een pleegkind niet per se een vader en moeder hoeft te hebben.

Het succes dreigt Paars naar het hoofd te stijgen, meent Lubbers. “Er groeit iets van: met de samenleving hebben we niet zoveel op en ach, met het parlement regelen we het wel even.” Volgens de oud-premier laat de informatie van het kabinet aan de Tweede Kamer - bijvoorbeeld over de groei van Schiphol - te wensen over en kleven de bewindslieden van PvdA, VVD en D66 te veel aan het pluche. Toen minister Voorhoeve van Defensie na het Srebrenica-drama kon aanblijven, leek niets ernstig genoeg meer om op te stappen.

Volgens Lubbers heeft dat paarse zitvlees ook te maken met het karakter van PvdA-premier Kok, die er veel aan gelegen is om zijn regeringsploeg bij elkaar te houden.

Lubbers prees zijn opvolger als een integere bestuurder die 'steeds meer een natuurlijk gezag uitstraalt' en boven de partijen staat. Maar Kok had, toen het economische herstel dat toestond, meer moeten doen voor de koopkracht van verpleegkundigen en onderwijzers. Bij het asielbeleid heeft Paars volgens Lubbers zelfs 'vier ... vijf verloren jaren' achter de rug, alle dreigende woorden van voormalig VVD-leider Bolkestein ten spijt. Kok zou er verstandig doen aan het eind van deze regeerperiode op te stappen, maakte Lubbers duidelijk

Paars 'schuurt' dus steeds meer, maar toch kan het CDA daar nog niet onmiddellijk van profiteren. Dat is eerder een een opgave voor de christen-democtratische dertigers van nu, is de inschatting van Lubbers, hoewel hij niet denkt dat het zijn partij ooit nog meer dan 20 ... 25 procent van de stemmen zal halen. Dat betekent 30 tot 37 kamerzetels; meer dan de 29 van nu, maar fors minder dan de 54 zetels die het CDA voor de verkiezingen van '94 had.

De oud-premier erkende dat hij destijds onvoldoende heeft ingezien hoezeer de voortgaande ontkerkelijking de rol van het 'klassieke' CDA ondergroef. De partij moest na zijn vertrek op zoek naar een nieuwe plaats in de samenleving en dat proces is nog volop aan de gang.

Het was een van de weinige momenten in het Buitenhof-interview dat Lubbers, ministerpresident van 1982 tot 1994, iets liet blijken van zelfkritiek. De CDA'er, tegenwoordig onder andere hoogleraar in Tilburg, trok veel van de paarse successen naar zich toe. Hij claimde zelfs de weg te hebben vrijgemaakt voor een coalitie van de aartsrivalen PvdA en VVD. Door eerst met de VVD'ers Winsemius en Nijpels een stevig milieubeleid op poten te zetten en vervolgens met de PvdA'er Kok de sociale zekerheid te saneren had de 'bruggenbouwer' Lubbers ongewild veel van de traditionele tegenstellingen tussen beide partijen weggenomen.

Volgens Lubbers hebben zijn openlijke twijfels over de nieuwe CDA-lijsttrekker Brinkman minder bijgedragen aan de enorme verkiezingsnederlaag van 1994 dan vaak wordt verondersteld. Die klap was deels onvermijdelijk - het CDA verloor met Lubbers immers zijn meest aansprekende gezicht. Lubbers zei vooraf te hebben gerekend op een verlies van minstens tien zetels.

Dat de nederlaag nog dubbel zo groot uitviel, kwam volgens hem omdat Brinkman in de greep was gekomen van de krachten binnen en buiten de partij die een harde koers bepleitten. Daardoor herkende de kiezers zich niet meer in het CDA. De werkgevers, die riepen om bezuinigingen van vijftien miljard gulden, hadden in de partij uiteindelijk meer invloed dan de vertrekkende premier.

Lubbers gaf toe dat hij aan het eind van zijn derde en laatste regeerperiode had overwogen de coalitie met de PvdA te laten struikelen. Dat idee had hij na overleg met zijn vriend en partijgenoot De Koning uiteindelijk als 'immoreel' van de hand gewezen, omdat dan het belang van het CDA voor het landsbelang zou gaan. Bovendien achtte hij een breuk 'niet uit te leggen' aan zijn vice-premier Kok, die met de ingrepen in de WAO zijn nek ver had uitgestoken.

Over zijn eigen toekomst bleef Lubbers gisteren onduidelijk. Hij liet weten na de geflopte kandidaturen voor de Europese Commissie en de Navo geen hoge bestuurlijke functies meer te ambiëren. Maar voor het burgemeesterschap van zijn woonplaats Rotterdam zou hij wel in zijn, als die post inzet wordt van een volksraadpleging.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden