Lubavitcher rebbe uit New York lost messiaanse belofte niet in Menachem MendelSchneereson 1902 - 1994

Zes jaren van onduidelijkheid en interne strijd volgden er op de dood in 1760 van de Baül Sjem Tov, die aan de wieg stond van het chassidische jodendom. Daarna was pas duidelijk wie hem zou opvolgen. Misschien zal het de Lubavitcher chassidiem wel evenveel jaren kosten eer ze een nieuwe rebbe gevonden hebben in plaats van de kinderloos gestorven Menachem Mendel Schneerson (92).

RUUD VAN HAASTRECHT

Hoge, zeer hoge verwachtingen koesterden ze van hun gisteren overleden geestelijk leidsman. Door zijn heilige levenswandel, zijn uitgekomen toekomstprofetieën, maar bovenal door het feit dat hij de zevende (het getal der volheid) Lubavitcher rebbe was sinds de dood van stichter rabbijn Scheur Zalman in 1812 in het Litouwse Lubavitch, zwollen de geruchten dat hij de beloofde messias was de laatste jaren tot oorverdovends toe aan. Rebbe Schneersohn ging niet op ze in, eerst opzettelijk, later noodgedwongen doordat hij bij een hartaanval zijn spraakvermogen verloor.

Wel wuifde de hoogbejaarde rabbijn vorig jaar naar zijn aanhangers toen die hem toezongen 'Lang leve onze meester, onze leraar, onze rebbe, koning messias voor eeuwig en eeuwig'.

De Lubavitcher chassidiem zagen er een teken in dat Menachem Mendel Schneersohn de messias was. Maar evenmin als Sabbetai Zwi, Jacob Frank en - voegen de joden aan dat rijtje toe - Jezus, lost Menachem Mendel de messiaanse belofte in. De Lubavitcher joden zullen nog langer geduld moeten opbrengen, de komst van de masjiach bespoedigend door het verrichten van goede daden.

Rebbe Menachem Mendel Schneersohn, zoon van een beroemde talmoedist en kabbalist, werd in 1902 in Rusland geboren. Hij was een uiterst begaafd kind dat, anders dan andere rebbes, zijn religieuze opleiding combineerde met profaan onderwijs aan de universiteiten van Sint Petersburg, Berlijn en Parijs.

Hij huwde in 1929 in Warschau met een dochter van rebbe Joseph Jitschak Schneersohn, de zesde Lubavitcher rebbe, en reisde in 1941, op de vlucht voor Hitler, zijn schoonvader achterna naar New York.

Daar stichtte Joseph Jitschak Schneersohn in het Crown Heightsgedeelte van Brooklyn het nieuwe hoofdkwartier van wat een van de hoofstromingen is in het chassidische jodendom, de in Oost-Europa ontstane beweging die - tegen het rationele rabbijnse jodendom van de zeventiende eeuw in - het belang onderstreepte om G'd te dienen met je gevoel.

Joseph Jitschak en later ook Menachem Mendel waren er vast van overtuigd dat New York de laatste tussenhalte voor de Lubavitcher chassidiem zal zijn op weg naar het beloofde land, waar de messias hen mee naar toe zal voeren.

Zijn eerste jaren in Amerika besteedde Menachem Mendel aan het opzetten van Lubavitcher vormings- en onderwijsinstellingen. Toen in 1951 zijn schoonvader overleed zonder een mannelijke nazaat, brak er tussen hem en de echtgenoot van rebbes oudste dochter een machtsstrijd uit waar hij na een jaar als overwinnaar uit te voorschijn kwam.

Onder zijn leiding ontwikkelde de Lubavitcher richting zich tot een heuse opwekkingsbeweging binnen het jodendom die de modernste technieken niet schuwt om joden terug te winnen die niets meer aan hun geloof doen. In Amerika rijden zendelingen met mitswa-tanks, een soort caravans, joodse wijken binnen om missionaire activiteiten uit te voeren. Op vliegvelden zoals Ben Goerion drijven ze bijbelkiosken met zendingsmateriaal.

Twee jaar geleden schreef het hoofdkwartier in Brooklyn een wereldwijde opstelwedstrijd voor joodse kinderen uit met als onderwerp 'Waarom wij nu de messias willen'. Op reclameborden en -zuilen in Amerika en Israël wordt regelmatig de komst van de messias aangekondigd. En nog maar anderhalf jaar terug opende Menachem Mendel persoonlijk in New York een 'Messias-informatiecentrum', een computer waaraan joden telefonisch hun vragen over de messias konden stellen.

Door zulke zendingsactiviteiten, in de hand gewerkt door de bijna tot in het extreme toe gespannen messiasverwachting, groeit het Lubavitcher jodendom de laatste jaren als kool. Naar schatting 250 000 joden zijn Lubavitcher: 100 000 in de VS en nog eens 150 000 elders.

Dat rebbe Menachem Mendel Schneersohn zich niet alleen met het bovenaardse bezighoudt, bleek in 1990 toen de Israëlische Arbeiderspartij leek te slagen in de vorming van een coalitieregering die zich verplichtte tot vredesbesprekingen met de Arabische buren.

Toen de twee parlementariërs van de orthodoxe Agoeda-partij naar Brooklyn belden om de zegen te krijgen voor deelname, weigerde de rebbe die. De land-voor-vrede-politiek van de Arbeiderspartij vormt een bedreiging voor het joodse leven wereldwijd, sprak hij, waarmee de coalitie van de baan was.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden