LPF / Leiding gezocht

Niemand sluit meer uit dat Lijst Pim Fortuyn na de verkiezingen op 15 mei de grootste partij zal zijn. Maar wat is de partij zonder de inspirator? En wie gaat de partij die nog maar enkele maanden oud is, straks leiden? De bijeenkomst van de kandidaat-kamerleden voor Lijst Pim Fortuyn van afgelopen zaterdag besloot de naamgever met een dringende oproep. ,,Als jullie mij nu één cadeau zouden willen geven, dan zou ik zeggen: eenheid, eenheid, eenheid.''

De laatste drie woorden schreef Fortuyn ook op een bord. Van de gedachte dat zijn fractie zich na de verkiezingen als een kruiwagen met kikkers ging gedragen, kon hij 's nachts wakker liggen.

Dat bord met de oproep tot eenheid stond er nog toen de groep op dinsdag, nog hevig ontdaan van alle gebeurtenissen, in dezelfde ruimte bij elkaar kwam om te praten over de vraag: hoe nu verder. Peter Langendam, die samen met twee anderen Fortuyn aanzette om na Leefbaar Nederland een nieuwe partij te beginnen, nam de touwtjes in handen. Hij zou na de verkiezingen Fortuyn, die immers premier zou worden, sowieso als voorzitter opvolgen. Dat gebeurde nu enige tijd eerder.

Langendam, gepromoveerd atoomfysicus en inmiddels eigenaar van verschillende bedrijven, hield een emotioneel betoog van ongeveer vijftien minuten. Hij verwees naar de wens van Fortuyn van eenheid in de partij en de noodzaak om zijn gedachtegoed voort te zetten.

Volgens verschillende kandidaat-kamerleden gaat Langendam gebukt onder het schuldgevoel dat hij als geen ander Fortuyn in februari aanzette om alleen verder te gaan. In een interview met de Volkskrant van voor de moordaanslag erkent hij dat hij een bijna religieuze overtuiging had dat Fortuyn, die hij twaalf jaar geleden ontmoette, een speciale opdracht had. ,,Ik wist onmiddellijk dat hij de wereld zou gaan veranderen. Een gevoel van voorbestemdheid.''

Langendam wordt door alle mensen bij Lijst Pim Fortuyn gerespecteerd. Als iemand in staat is om de partij bij elkaar te houden is hij het, zo is het algemene oordeel. Het is evenzeer duidelijk dat dit een heidens karwei zal zijn.

Henri Beunders, hoogleraar mediawetenschappen, was toevallig ooggetuige van de chaotische taferelen in het partijkantoor in Rotterdam op de avond van de moordaanslag. Behalve het verdriet en verslagenheid registreerde hij ook de paniek over vermeende couppogingen van toekomstige fractieleden die zonder overleg in het programma van Barend en van Dorp optraden.

Het schrikbeeld van de kikkers in de kruiwagen is nu voor even verdwenen, maar het is de vraag hoe dat straks in de Tweede Kamer gaat. Op de lijst van 52 kandidaten staat welgeteld één persoon met parlementaire ervaring, de 69-jarige oud-CDA'er Jim Janssen van Raay die al jaren wordt achtervolgd door een reeks van affaires. Het CDA wil niets meer met de nummer drie van de Lijst Pim Fortuyn te maken hebben.

Diep gekrenkt zijn de kandidaten over de uitspraak van Harry Mens dat Fortuyn geen enkel vertrouwen had in de mensen die op zijn lijst staan. Volgens Mens wilde Fortuyn na de verkiezingen zich snel van de zwakke schakels ontdoen. Ook stelde de projectontwikkelaar dat het de wens van Fortuyn was om de partij op te heffen zodra hij dood zou zijn.

Een woedende Cor Eberhard (nummer 13): ,,Hoe durft Mens een paar uur na de moordaanslag de kandidaten die door Pim hoogstpersoonlijk zijn aangewezen, te bestempelen als idioten. Ik geef toe dat we politiek onervaren zijn. Maar om chirurgen, juristen, en economen uit te maken voor idioten, dat slaat nergens op.''

Zelf wordt Eberhard binnen de partij juist als de grootste 'risicofactor' gezien. Men vreest dat straks enkele 'oude lijken' van hem uit de kast komen die het imago van de partij zal schaden. Hij is door de verkoop van verschillende internetbedrijfjes miljonair geworden en heeft op dit moment geen andere bezigheden. Hij meldde zich vorig jaar aan als kandidaat-kamerlid bij Leefbaar Nederland, maar volgde Fortuyn toen deze aan de kant werd gezet. Eberhard ontkent een dubieus verleden te hebben. Ook is hij geen eigenaar geweest van seksclubs. Wel was een enkel internetbedrijf van hem beheerder van websites met seks. ,,Maar ook al was ik wél eigenaar van een seksclub, wat dan nog. Dat kan toch legaal zijn.''

Eberhard was betrokken bij een kantoorruzie bij Lijst Pim Fortuyn. Hij kreeg het fysiek aan de stok met een andere kandidaat, ex-ijshockeyer Hans Smolders (nummer 16), die in zijn ogen twee vrijwilligsters van de partij seksueel intimideerde. Zowel Eberhard als Smolders mocht van het partijbestuur tot aan de verkiezingen niet meer op het partijkantoor komen.

De twijfels van Mens over de kwaliteit komen niet helemaal uit de lucht vallen. Het was uitgerekend Fortuyn zelf die enkele keren voor de televisiecamera zei dat hij niet tevreden was over zijn eigen lijst. Bij de presentatie van zijn kandidaten eind maart, vlak na de beruchte botsing met Rosenmöller in het lijsttrekkersdebat en vlak voor het afscheid van zijn vader, vond hij nog dat het 'resultaat er mocht zijn'.

Dat was nauwelijks zes weken na de nacht van Pim, het moment dat hij door het bestuur van Leefbaar Nederland als lijsttrekker aan de dijk werd gezet. Dat hij daarna met een eigen partij is doorgegaan is volledig te danken aan drie vrienden die overtuigd waren van de 'missie' van Fortuyn. De ondernemers John Dost (50), Albert de Booij (54) en de al eerder genoemde Peter Langendam (53) vingen de volkomen gedesillusioneerde Fortuyn op en zorgden in de dagen daarna ervoor dat de Lijst Pim Fortuyn juridisch op papier kwam. Fortuyn en de drie vrienden vormden het bestuur.

Samen met Fortuyn namen zij in wisselende samenstelling de sollicitatiegesprekken af van pakweg vierhonderd mensen die zich voor een kamerzetel aanmeldden. Voor een behoorlijk antecentenonderzoek, wat normaal gesproken bij zo'n procedure hoort, was totaal geen tijd omdat de kandidatenlijst op tijd moest worden ingeleverd bij het ministerie van binnenlandse zaken. Op basis van één gesprek en het curriculum vitae van de kandidaat, maakte Fortuyn een indeling in drie categoriën: jong en veelbelovend, reeds carrière gemaakt maar nog niet uitgeblust en de oudere wijze meneren.

De nummer twee van de lijst haalde Fortuyn uit de eerste categorie, een geslaagde migrant uit Kaap Verdië, het levende argument tegen het verwijt dat hij een racist zou zijn. De 27-jarige João Varela kwam naar Nederland omdat zijn vader hier als gastarbeider werkte. Na zijn studie economie ging Varela werken bij cosmeticagigant l'Oreal. De moord op Fortuyn heeft de onervaren jongeman diep geschokt. Intern heeft hij aangegeven dat hij zich niet in staat acht om na 15 mei het leiderschap van de partij in de Tweede Kamer op zich te nemen.

Wie dat wel gaat doen is nu nog onduidelijk. Grootste kanshebber lijkt Mat Herben (49), die werkte voor het ministerie van defensie, waar hij hoofdredacteur was van de Defensiekrant. Net als Eberhard meldde hij zich eerst bij Leefbaar Nederland aan, maar volgde hij Fortuyn naar zijn eigen partij. Vanaf het allereerste moment wierp hij zich op als woordvoerder van Fortuyn en volgde hij hem als zijn schaduw. In enkele weken tijd groeide de onopvallende ambtenaar uit tot een nationale bekendheid, die als geen ander de politiek en media verantwoordelijk hield voor het 'haatklimaat' rond Fortuyn.

Een andere kandidaat is Winny de Jong (43) die de afgelopen drie jaar voedseldeskundige was bij het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel. Aanvankelijk zou zij zich in de kamer gaan richten op landbouw en voedselveiligheid. Maar nu de nummers twee en drie - Janssen van Raay acht zich te oud - zich niet kandidaat stellen, voelt zij eventueel wel voor de positie van fractievoorzitter.

Hoewel Ferry Hoogendijk (68) zich net als Janssen van Raay te oud vindt voor het partijleiderschap, zijn er andere kandidaten die hem wegens zijn kennis van de politiek bij uitstek hiervoor geschikt vinden. Hoogendijk was lid van de VVD en tot 1985 hoofdredacteur van Elsevier. Maar Hoogendijk kondigde dinsdag aan dat hij zonder meer uit de fractie zou stappen als Joep van den Nieuwenhuyzen, die zeer vermogend werd met het opknappen van verliesgevende bedrijven, zich met de partij zou gaan bemoeien.

Van den Nieuwenhuyzen komt uit het uitgebreide netwerk bij ondernemers dat Peter Langendam heeft. Op het moment dat de peilingen meer dan twintig zetels aangaven voor Lijst Pim Fortuyn, begon het bestuur langzaam na te denken over regeringsdeelname. In de fractie zat te weinig ministeriabele mensen en dus moest er naar buiten worden gekeken. Zo kwamen er behalve met Van den Nieuwenhuyzen ook gesprekken met Roel Pieper en Jan Timmer.

Het is te betwijfelen of grote ondernemers zoals Van den Nieuwenhuyzen, bij het publiek een onbekende, kan zorgen voor 'eenheid, eenheid, eenheid', zoals Pim Fortuyn dat wenste. De vier teambuilding-bijeenkomsten in Rotterdam, bedoeld om de toekomstige kamerleden elkaar beter te laten leren kennen, werden altijd besloten door de peptalk van Fortuyn. Dan ging het colbert uit en kwamen de bretels tevoorschijn. ,,Over eenheid maakten we ons op dat soort momenten geen zorgen'', zegt een kandidaat-kamerlid. ,,Voor de toekomst kan ik alleen maar zeggen dat we ons best gaan doen, maar dat is natuurlijk geen garantie.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden