LPF-kiezer krijgt niet wat hij wil

De formatie tussen LPF, VVD en CDA voorspelt weinig goeds. Verplicht eigen risico in het zorgstelsel, bezuinigingen op de gesubsidieerde arbeid, strengere WAO-eisen. Deze individualisering en economisering staan haaks op de vraag van de burger naar meer zekerheden.

De uitslag van de verkiezingen zouden een onmiskenbaar signaal zijn voor de politiek. De roep van de kiezers om een rustiger samenleving wordt echter kamerbreed genegeerd en de sanering van de solidariteit gaat onverdroten voort.

De nederlaag van de regeringspartijen tijdens de laatste verkiezing is op het conto te schrijven van de persoon Pim Fortuyn. Met zijn tegendraadse presentatie gaf hij Paars een afstraffing. De 'gewone' mensen genoten; politiek was plots spektakel geworden. Fortuyn wist als een rattenvanger de al langer bestaande onvrede in de samenleving achter zijn politieke ideeën te verzamelen. Maar sprak hij wel de taal van de kiezers die hij aantrok? Bracht hij wel hun belangen naar voren? En bood hij oplossingen voor de door hen gevoelde problemen?

Een van de meest gehoorde uitspraken van zijn aanhangers was: 'Pim zegt wat wij willen maar niet mogen zeggen'. Dat geldt wellicht voor de verwoording van hun gevoelens van onveiligheid, de onvrede over wachtlijsten in de zorg en de problemen in het onderwijs. Maar de oplossingen die Fortuyn heeft aangedragen voor deze in brede lagen van de bevolking gevoelde problemen, betekenen vooral een versterking van de individualisering en een versterking van het op kostenminimalisatie gerichte economische vooruitgangsdenken.

Is dit wat de (LPF-)kiezers willen? Individualisering en de almaar aangejaagde economie zijn eerder de bron van de maatschappelijke onrust dan de remedie ervoor, zo blijkt uit het artikel 'Wat Paars niet zag' (de Verdieping, 25 mei). Onderzoeksbureau Motivaction concludeert daarin dat 'de gewone burger zich onveilig voelt en hevig naar geborgenheid hunkert.'

Ook beschrijft Motivaction de bron van die onveiligheidsgevoelens. 'De verwarde, onmachtige en altijd gehaaste burger, die wordt geleid door zijn werk, door status en prestige. Maar die in feite op zoek is naar geborgenheid, sociale binding, gemeenschapszin, zich zorgen maakt om de toenemende individualisering, zich angstig voelt wegens een in zijn of haar ogen groeiende onveiligheid.' Deze 'verloren burgers', zoals Motivaction ze noemt, zien sociale binding verdwijnen en zien de tijdstress toenemen, waardoor het privé-leven onder druk komt te staan.

Opvoeren van de economische druk is dus niet in het belang van de verloren burgers die zich massaal hebben ontpopt als LPF-stemmer. Desondanks hebben deze mensen hun hoop gevestigd op regeringsdeelname van de Fortuynvolgelingen. Voor de camera's verkondigde een AOW'er: ,,Onvoorstelbaar dat hij met zijn rijkdom opkomt voor mij met mijn kleine pensioentje''. Het is niet alleen onvoorstelbaar, het is ook niet waar.

Pim Fortuyn kwam niet op voor de mensen aan de onderkant van de samenleving, die in hem hun verlosser zagen. De LPF, die nu in Fortuyns kielzog regeringsdeelname nastreeft, weet niet wat haar kiezers wezenlijk raakt en heeft inmiddels haar (economisch) rechtse signatuur getoond door bijvoorbeeld de WAO met voorrang te willen saneren.

Pim Fortuyn legde de vinger op menig zere plek van acht jaar paars beleid. Kok en consorten ontkenden de maatschappelijke onvrede en zetten vooral in op werk en economische groei, met als toverformules 'liberalisering' en 'globalisering'. Fortuyn tamboereerde op de wachtlijsten -zowel in de zorg als in de asielprocedures- en de doorgeschoten vergader- en consensus-cultuur. Gejuich klonk. Zijn oplossingen komen echter niet wezenlijk verder dan de oplossingen van Paars: iedereen de arbeidsmarkt opjagen en bezuinigen op sociale voorzieningen.

Mensen voelen zich onmachtig in een samenleving vol stress, waar economische groei en arbeidsproductiviteit als bijbel worden gehanteerd. In de praktijk betekent dit onvoorwaardelijke inzet en loyaliteit van de werknemers. Inzet en loyaliteit zal het merendeel van de werkzame bevolking graag geven, maar daar ziet ze wel graag iets tegenover staan.

De tijdstress die velen ervaren zet het privé-leven onder druk, betoogt Motivaction. Dit verhoogt ook de kans op ziekte en arbeidsongeschiktheid. Juist nu wankelt het sociale zekerheidsstelsel. Daar zit één van de wortels van de huidige maatschappelijke onrust. Je wordt wel geacht de benen uit je lijf te lopen voor de winst van de baas en de economische groei van het land, maar als die benen het begeven slaat de individualisering keihard toe. De risico's van ziekte worden meer en meer bij het individu gelegd. Toppunt is het voornemen om invaliderende ziekten, zoals burnout, slijtageklachten en chronische vermoeidheid, die sterk samenhangen met de jachtige samenleving, niet in het systeem van de nieuwe WAO op te nemen.

Een laatste strohalm zou de partij van de geborgenheid, het CDA van Jan Peter Balkenende, kunnen bieden. Deze heeft immers de sleutel voor pragrammatische verandering op zak. Maar nee, ook Balkenende zingt het lied van de saneerders van de Ser en lijkt daarmee even hard de solidariteit uit de samenleving te persen.

Daarmee wordt het collectieve vangnet weggehaald onder een steeds kwetsbaarder samenleving. Dat dit tegen de wens van het merendeel van de samenleving is, bleek vorige maand uit een onderzoek van het Sociaal Cultureel Planbureau. De doorsneeburger betaalt liever meer premie om de WAO- en WW-uitkeringen op peil te houden, dan dat hij kiest voor een hoger loon of meer vrije dagen in ruil voor lagere publieke uitkeringen. Deze uitkomst staat haaks op de politieke roep om de sociale zekerheid te 'individualiseren'. Deze voortgaande sanering van de collectieve verzekering gaat een nieuwe voedingsbodem vormen voor nieuwe en mogelijk verhevigde maatschappelijke onrust.

Pim Fortuyn heeft het politieke landschap omgeploegd. De vrees lijkt gegrond dat het 'nieuwe' landschap dezelfde vruchten zal dragen als het vorige. Gezien de verschuiving van de machtsbalans naar rechts is te vrezen dat de individualisering en economisering van de samenleving zelfs nog weliger zal tieren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden