Loyalen contra zakkenvullers

Een bedrijf waarvan een op de vijf werknemers weg wil, zou zich zorgen moeten maken. Zo niet ABN Amro. Daar ging eerder deze week de vlag uit toen bleek dat de aanmeldingen voor de vrijwillige vertrekregeling de stoutste verwachtingen overtroffen. Wat is er aan de hand bij de bank?

Rijkman Groenink heeft het weer voor elkaar. Terwijl het goede nieuws deze week was dat veel meer mensen dan verwacht zich hebben aangemeld voor een vrijwillige vertrekregeling bij ABN Amro, wist de topman zijn werknemers weer eens tegen de schenen te schoppen. Groenink sprak onbekommerd over de 'zakkenvullers' die vertrekken, tegenover de 'loyalen' die blijven. Het lijkt een nieuw dieptepunt in een operatie die veel onrust heeft veroorzaakt.

,,Bij veel mensen is er een pijnlijk gevoel'', zegt voorzitter Hans Westerhuis van de centrale ondernemingsraad over de sfeer onder de werknemers. ,,Het gaat om meer dan een blauwe plek. Nu kunnen we langzaam weer opkrabbelen. Het vertrouwen is geschaad en moet hersteld worden. Dat duurt lang.''

De operatie 'Zonder Omwegen' begon al ongelukkig. Een kwart van de ruim 30 000 medewerkers van ABN Amro in Nederland kreeg vorig jaar een brief thuis waarin stond dat ze 'onmisbaar' waren voor de bedrijfsvoering. De rest kon dus concluderen dat zij wel gemist konden worden. ,,Veel mensen waren erg geraakt door die brief'', zegt Westerhuis. De 'misbaren' konden meedoen aan de vrijwillige vertrekregeling: een maand salaris per gewerkt jaar, oplopend tot anderhalve maand voor gewerkte jaren boven de veertig en twee maanden boven de vijftig.

De belangstelling was tot het begin van dit jaar groot maar niet overweldigend. Vorige week stond de teller op 3300. In de laatste dagen verdubbelde het aantal aanmeldingen plotseling. Daan Leeman, bestuurder van vakbond De Unie, heeft wel een idee wat er is gebeurd. ,,Mensen hebben gekeken naar hun mogelijkheden en pas op het allerlaatst hebben ze de bank laten weten dat ze voor de regeling opteerden. Dat is ook wel logisch, want je moet ideeën hebben over je eigen toekomst voor je zo'n stap zet.''

De sfeer bij de bank heeft veel mensen het laatste duwtje gegeven, vermoedt Leeman. Hij denkt terug aan de bijeenkomsten op 12 december, toen het bankpersoneel onder meer in de Rai werd toegesproken door de top. ,,Dat was geen succes. De verwachting was dat de medewerkers een hart onder de riem zouden krijgen, maar dat gebeurde niet. Groenink had het vooral over de toekomst van de bank en stond niet stil bij de gevolgen voor het personeel. Zijn boodschap is letterlijk met boegeroep ontvangen.''

Huug Gorter, bestuurder van FNV Bondgenoten, was er ook bij. ,,De bijeenkomsten op 12 december waren georganiseerd om de sfeer te verbeteren, maar hebben daar heel slecht aan bijgedragen. Paul Witteman zaagde in een video-interview Groenink door over de aandeelhouderswaarde. Groenink reageerde geïrriteerd, hij kwam niet goed uit zijn woorden. Dat leidde tot gejoel en handengeklap.'' Gorter vindt dat de topman dit gevoelige moment niet slim heeft benut. ,,Je kunt toch weten wat voor vragen tijdens zo'n interview gesteld worden en je daar dan op voorbereiden. Het ging nauwelijks over het personeel, hij had zich wel wat meer kunnen inleven.

Na de misbaarheid van driekwart van de medewerkers en de mislukte personeelsbijeenkomsten, kwamen Groeninks uitspraken over de toekomst na 'Zonder Omwegen' in Het Financieele Dagblad: ,,Nu duidelijk is wie weggaat en wie blijft, zie je een sfeer ontstaan van 'wij, de blijvers, de loyalen' tegenover 'zij, de vertrekkers, de zakkenvullers'.'' Ongetwijfeld was deze uitspraak bedoeld om de blijvers te motiveren, maar Gorter is er niet van gecharmeerd. ,,De woorden van Groenink zijn op z'n minst ongelukkig gekozen. Hiermee levert hij geen bijdrage aan de werksfeer, maar daar is hij ook niet zo sterk in.'' Leeman constateert dat Groenink niets heeft geleerd van zijn eerdere uitglijers.

'Niet zo handig', oordeelt Lo Tigchelaar, hoogleraar personeelsbeleid aan de Katholieke Universiteit Brabant. Tigchelaar vindt dat de top van ABN Amro in het algemeen niet erg zorgvuldig te werk gaat. ,,Dat bedrijven van het idee afwillen dat banen vast en zeker zijn, is bekend. Maar dat moet je niet op deze manier brengen, ook niet met een vrijwilligheidssaus erover. ABN Amro wekt in het algemeen niet de indruk verantwoording af te willen leggen tegenover de maatschappij. Die eigenschap is bij Groenink waarschijnlijk ook niet zo sterk ontwikkeld.'' Tigchelaar noemt de aanpak van ABN Amro 'grimmig'. ,,De bank is vrij hardhandig teruggekomen op het uitgangspunt dat mensen daar een vaste baan hadden.''

De hoogleraar heeft ook voor deze operatie al veel gevallen gehoord van bankpersoneel uit het middenkader dat na een conflict is vertrokken. ,,Dat heeft duidelijk te maken met een geringe sensitiviteit van de directie voor het personeel. Je moet natuurlijk niet mooie verhalen vertellen over loopbaanbegeleiding, terwijl doorgroeiende hbo'ers en academici balen als een stekker. De afstand tussen leiding en werknemers is veel te groot. Ik hoor medewerkers zeggen dat ze daarom liever bij een kleinere bank werken.''

Het is nog maar de vraag of vertrekkende werknemers daar gemakkelijk een baan vinden. De arbeidsmarkt is de laatste maanden snel verslechterd. Natuurlijk zijn er onder de vertrekkenden ook velen die niet (direct) nieuw werk zoeken. Ouderen, die met een goede regeling op weg naar hun pensioen gaan en veel vrouwen die parttime werken. ,,Voor hen is deze regeling waarschijnlijk een duwtje in de rug om helemaal te stoppen'', zegt Leeman. ,,Dat is natuurlijk gemakkelijker als je geld mee krijgt en geen kostwinner bent.''

,,Ze werken vaak aan de balie in kleine kantoren'', vertelt Gorter over de vertrekkende vrouwen. ,,En die kantoren stonden toch al op de nominatie om te sluiten. Nu hebben ze eieren voor hun geld gekozen.'' Maar 'goudvinken' zitten er ook onder de vertrekkers. Jonge carrièremakers, die gemakkelijk bij een andere bank aan de slag kunnen en meteen even de vertrekpremie meepikken.

Veel mannen van middelbare leeftijd kozen er daarentegen voor om te blijven. Ze zijn kostwinner, kunnen geen gebruik maken van de ouderenregeling en zien niet zulke goede kansen op de arbeidsmarkt als de jongeren. Jan Frederiks, audit inspector bij de bank: ,,Ik blijf, daar heb ik heel goed over nagedacht. Ik ben nu 48 en werk hier al bijna 32 jaar, dus ik had meer dan 150 000 euro mee kunnen krijgen. Door hard werken heb ik een redelijke positie kunnen verwerven, maar ik kan niet veel papiertjes laten zien.'' Frederiks voelt zich niet zomaar een werknemer. ,,Je krijgt toch een soort relatie met het bedrijf. Het is een deel van je leven geworden, ik besteed hier meer tijd dan met mijn gezin. Ik ben ervan overtuigd dat de bedrijfsleiding de relatie ook zo ziet.''

De echte goudvinken heeft ABN Amro proberen te binden door ze onmisbaar te noemen. Een verkeerde aanpak, meent Tigchelaar. ,,Je moet eerst kijken welke functies je nodig hebt en dan langzaam naar je doelstelling toe werken. Niet meteen personen gaan aanwijzen.'' Bovendien is het de vraag of de opzet van de bank wel slaagt. Volgens Gorter komt het nu al voor dat de onmisbaren toch vertrekken. ,,Andere banken zeggen: als je echt zo goed bent, geven wij je die premie wel.'' En dan gaan de loyalen van Groenink.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden