Louter amusement

Hoe erg is het eigenlijk als een boek (of tv-programma) vooral vermaak biedt, vraagt Nick Hornby in zijn luchtige nieuwe roman

Bij 'Funny Girl' denkt iedereen natuurlijk aan de Amerikaanse film uit 1968 met Barbra Streisand als een arm meisje dat een Broadwayster wordt. Nick Hornby (1957) zal de titel niet voor niks hebben gekozen, want ook zijn boek gaat over een doodgewoon meisje dat een televisiester wordt. Maar zijn 'Funny girl' speelt zich een paar jaar eerder in de tijd af, en niet in Amerika maar in Engeland.

We treffen bloedmooie blondine Barbara Parker halverwege de jaren zestig aan op het moment dat ze tot Miss Blackpool wordt gekroond, maar ze versmaadt op het allerlaatst de tiara en vertrekt naar Londen om daar in handen te vallen van de comedyschrijvers Tony en Bill, die haar omdopen en van het komische natuurtalent een bekende tv-ster maken: Sophie Straw, van de sitcom 'Barbara (and Jim)' - in de serie krijgt Sophie haar eigen naam dus weer terug. De komedie draait om een modaal Brits stel, en houdt het midden tussen de sitcom 'I love Lucy' en iets als 'Till Death Us Do Part' (bij ons ooit in een vaderlandse versie vertoond als 'Tot de dood ons scheidt').

'Funny Girl' is Nick Hornby's ode aan die vroege jarenzestigkomedies. Om zijn boek ten volle te genieten moet je er zelf ook wel enig jarenzestiggevoel bij hebben, liefst nog Brits gekleurd, want het verhaal ontvouwt zich tegen de achtergrond van de Beatles, de Stones, Twiggy, Harold Wilson. Daarnaast dragen de zwart-witfoto's van bijvoorbeeld Mick Jagger in een fancy restaurant of een scène uit 'Till Death Us Do Part', bij tot een opmerkelijke illusie van authenticiteit.

Net zoals 'Barbara (and Jim)' zelf is Hornby's boek erover in de eerste plaats amusement, een verhaal vol grappige, flitsende dialogen. Die trouwens in het Engels beter overkomen dan in het Nederlands, heb ik de indruk. Het is zelfs zó typisch Brits allemaal dat ik me afvraag of een vertaling wel loont.

Amusant is het zeker, bijvoorbeeld als Dennis, latere echtgenoot van Barbara/Sophie, het onbekende sterretje komt aanbevelen:

"Tom Sloan gaf Dennis te verstaan dat hij voor geen goud een onbekende actrice in de rol van Cicely zou casten.

'Nou', zei Dennis, 'eigenlijk heet ze geen Cicely meer. Ze heet Barbara en ze komt uit Blackpool. Het is een heel nieuw script.'

'Wie gaan jullie in godsnaam inhuren om iemand te spelen die Barbara uit Blackpool heet?'

'Sophie Straw', zei Dennis.

'Wie is Sophie Straw?'

'De vrouw over wie je zei dat je haar voor geen goud zou casten.'

'Oké', zei Tom. 'Dus je enige argument is een cirkelredenering.'"

Ongemerkt kaart Hornby alle mogelijke clichés aan, bijvoorbeeld als hij Barbara/Sophie over acteurs laat peinzen: "Acteurs waren aantrekkelijker, over het algemeen, dan gewone mensen. Het was een van de gaven waarmee ze gezegend waren, en misschien wel de enige die telde. In veel gevallen sowieso de enige. En deze aantrekkelijke mensen brachten veel tijd samen door, en andere, minder aantrekkelijke mensen kleedden ze, maakten ze op, belichtten ze zó dat hun schoonheid werd geaccentueerd, en riepen dat ze fantastisch waren." De wereld van glamour en glitter (en BN'ers!) in een notedop.

Intussen houden niet alleen alle mogelijke verwikkelingen in de sitcom ons bezig, maar vooral ook de overwegingen van de schrijvers. Moeten Barbara en Jim een kind krijgen? Moeten ze uit elkaar? Samen in therapie? Wat wil het publiek? Oftewel, het populisme en opportunisme van de tekstschrijvers komen vol in beeld.

Daarnaast schotelt Hornby ons het dagelijks leven van de acteurs en schrijvers voor. Tony, die steeds meer verandert in een modaal burgermannetje. Bill, de homo die na één succesvolle roman van zijn hand over de homoscene (in een tijd dat homopraktijken in Engeland officieel nog verboden waren!) maatschappelijk steeds verder wegzakt. En natuurlijk mooie Barbara/Sophie, die beroemdheden als Lucille Ball en Harold Wilson ('Hij had geen idee wie we waren') een handje mag geven, alvorens ze trouwt met producer Dennis en net als hij in de vergetelheid raakt. De tijd verglijdt en roem vergaat, zoiets, maar dan ultra light.

Heel grappig en ironisch allemaal, maar wie toch nog iets meer uit het verhaal wil peuren ziet hoe achter de rug van 'Barbara (and Jim)' om de maatschappij van de jaren zestig razendsnel verandert. Aan het begin lezen we nog dat 'de laatste restjes oudbakken, licht Brits vermaak' worden opgeveegd, na vier seizoenen is ook die inhoudelijke vernieuwing alweer achterhaald. Schrijver Tony, die voor zijn gevoel 'gevochten heeft voor het recht om dingen te zeggen over de wereld waarin zij leefden', realiseert zich dat de nieuwe generatie alleen geïnteresseerd is in 'de lichtheid en jeugdigheid die deze dingen hadden bewerkstelligd, de kleding en de mode en het geld'. Weer zo'n notedop, dit keer met de teleurstelling van de jaren zestig erin.

Nick Hornby is een schrijver die de cultuur van film, cabaret, televisie of popmuziek liefdevol-kritisch in beeld brengt zonder haar af te vallen. Je ziet dat hij de betrekkelijke leegheid en het populisme ervan onderkent maar die tegelijkertijd koestert als een uitverkoren kind dat een goede opvoeding verdient. Zoiets proefde ik ook in zijn befaamde (en verfilmde) roman 'About a Boy' (vertaald als 'Een jongen'): een onverschillige man doet niets anders dan roken, tv-kijken en platen draaien, maar kan ten slotte toch niet zonder empathie en gezelschap. Ook oppervlakkigheid kan tot diepte leiden, lijkt Hornby's boodschap.

Als in het laatste hoofdstuk de hoofdrolspelers van 'Funny Girl' op zeventigjarige leeftijd terugblikken op hun voorbije carrières peinst Barbara/Sophie: "Het amusement had de wereld veroverd en ze wist niet zeker of de wereld er veel op vooruit was gegaan."

Dat zou je ook over Hornby's roman kunnen zeggen. Hij helpt de wereld niet vooruit, maar brengt op klassieke wijze verstrooiing voor nostalgici, weemoed met een vleugje cultuurkritiek. Eigenlijk niks op tegen, mits met mate opgediend.

Nick Hornby: Funny girl (Funny Girl) Vertaald door Lisa de Groot en Roos van de Wardt, Atlas Contact; 416 blz. euro 21,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden