Louis Goosen, 'Van Andreas tot Zacheus', uitg. ...

Louis Goosen, 'Van Andreas tot Zacheus', uitg. SUN, plm. 100 zwartwitillustr., 334 blz. 39,50.

JOOST DIVENDAL

Beeldende kunst voert de boventoon en de hoeveelheid voor de hand liggende en verrassende verwijzingen maakt ook dit laatste deel tot een weelde.

Er zou iets mis zijn als je niet aantreft wat je verwacht, want de ooit geziene Drie Koningen onder de wol op het kapiteel in de kathedraal van Autun wil je kunnen terugvinden in een standaardwerk, evenals de in ijle lijnen geschilderde kruisweg van Aad de Haas in het Limburgse Wahlwiller, of de mozaieken duivel op Torcello bij Venetie.

Maar ook minder vanzelfsprekende personages zijn in het alfabet opgenomen. Zo zijn Dismas & Gestas de legendarische namen van de goede en slechte moordenaar die rechts en links van Jezus aan het kruis hangen. Die namen, die pas opduiken in de vijfde eeuw, maken de figuranten op menig kruisigingstableau heel wat minder anoniem. Dat geldt ook voor Stefaton, de - later zo genoemde -man die Jezus aan het kruis een spons gedoopt in zure wijn aanbood om zijn dorst mee te lessen; en voor Thecla van Ikonium, een dame in de voetsporen van de apostel Paulus (pas eind tweede eeuw op schrift vastgelegd).

Deze vier personen zijn uiteraard nooit zo vaak uitgebeeld als Paulus, Petrus, Maria Magdalena en Tomas (de ongelovige, ja), laat staan Jezus en zijn moeder Maria. De laatste twee lemmata zijn zo uitgebreid, dat zij een onderverdeling kennen.

Het lexicon verwijst het meest naar werken van meesters uit de lage landen (Bosch, Bruegel, Rubens, Rembrandt, Durer in Duitsland) en Italie (Michelangelo, Rafael, Caravaggio). Ook hedendaagse kunstenaars staan er in, maar naar bij voorbeeld Picasso is spaarzaam verwezen, en dat gaat zeker op voor tijdgenoten (Bacon, Tapies, Lucebert) die met kruisen of nog abstracter op bijbelse thema's zinspelen. Ook Afrikaanse of Latijnsamerikaanse kunstenaars komen er niet in voor.

Wat de westerse cultuur betreft is 'Van Andreas tot Zacheus' echter in grote lijnen een voorbeeldig bronnenboek, dat ondanks het gemis van een topografisch register en een niet altijd consequente vermelding van de plaats waar een kunstwerk zich bevindt mooi mee op reis kan. Het lijkt me ten aanzien van kunstschatten in westerse kerken en musea redelijk compleet. Een kleinigheid: Veroneses 'Gastmaal in het huis van Levi' ontbreekt, het door de Inquisitie liederlijk geachte 'Laatste avondmaal' dat hij weigerde over te schilderen en dus maar een andere naam gaf.

De tekst leest prettig. Voor wie de achtergrond van de thema's kent is de literairhistorische informatie misschien te beknopt, maar wie onbekend is met Bijbel, geloof of kerk krijgt theologie en exegese adequaat mondjesmaat toebedeeld. Samensteller Louis Goosen slaat een zakelijke toon aan, gespeend van iedere boodschap. Alleen de brave Jozef moet het met 'impotente, aftandse sukkel' even ontgelden.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden