Kunstrecensie

Louis Couperus trok met 160 kilo bagage op z'n gemakje door Algerije

Marius Bauer, 'Op de uitkijk', 1918, particuliere collectie

José Buschman
'Couperus in de Oriënt'
Uitgeverij Bas Lubberhuizen
192 pagina's, 19,99 euro
****

Wie met Couperus door Algerije reist, ziet niets van het land. Een expositie in Den Haag en een begeleidend boek geven wel een mooi beeld van de schrijver.

Reizen is een moeilijk werk, schreef Louis Couperus in 1921, na een klein half jaar in Algerije. Daar trok hij rond als verslaggever voor de Haagsche Post, met zijn vrouw Elisabeth en 'slechts' 160 kilo bagage - dat was travelling light in die tijd. Ze sliepen in de beste hotels en aten uitstekend, maar dat maakte het reizen nog niet makkelijk. Algerije was toen ook al een avontuurlijke bestemming.

Zo'n reis vraagt om een mentale en fysieke topconditie, maar de schrijver was moe, hij voelde zich niet lekker, de dokter had hem rust en zon voorgeschreven. Eigenlijk was Couperus toe aan een 'rustkuur', bekent hij aan de lezers. Maar om geld te verdienen (zijn romans liepen niet goed meer) moest hij wel 'arbeiden binnen de perken van het vaderlandsche woord'.

Het resultaat werd ook in Couperus' eigen tijd al oppervlakkig gevonden, zo schrijft historica José Buschman in haar uitstekende 'Couperus in de Oriënt'. Deze verrijkte heruitgave van 'Een dandy in de Oriënt' (2009) is zojuist verschenen ter gelegenheid van een expositie in het Louis Couperus Museum in Den Haag.

Buschman laat zien hoe de vermoeide schrijver zich met oogkleppen door Noord-Afrika bewoog. Hij trakteerde zijn lezers uitsluitend op romantische scènes uit een duizend-en-één-nacht-sprookje. Naast kamelen en ezeltjes onder de 'blauwe hemelglorie', zag hij bedelaars die 'sereen' op straat liggen en 'in hun verheven mijmering' zelfs vergeten hun hand uit te strekken voor een aalmoes. De islam is met 'melancholie' omgeven en krijgt verder geen reliëf, de Algerijnen 'zijn allen prinsen des levens, zij hebben allen een adel van kalmte en zenuwlooze berusting'.

Waar zijn tijdgenoten wél oog hadden voor de hongersnood, de slechte positie van Arabische vrouwen, de vrouwenmishandeling, de prostituees en het exotische sekstoerisme avant la lettre, daar zag Couperus zelfs "de aardkleurige lompen in plooien van schoonheid vallen", zoals Buschman ironisch opmerkt.

(Tekst gaat verder onder de afbeelding)

Het paspoort van Louis Couperus.

Geestelijke luiheid

Zelf leek de schrijver zich niet erg te schamen voor zijn geestelijke luiheid. "Wij catch-en en snatch-en de indrukken", schreef hij. En ook: "Ik vertik het. Ik ben niet gekomen hier zoo veel te bestudeeren. Zelfs geen aanschouwelijke botanie. Dus dan maar snellen en ijlen langs de vreemde boomen met al de bessen en bloemen, die ik met namen zoû willen noemen, maar met namen niet te noemen weet."

Tsja. Het is machteloos geklets van een luie toerist. Maar voor de liefhebber van zijn impressionistische taal nog steeds wel mooi geklets. Wie de gebundelde reisbrieven 'Met Louis Couperus in Afrika' erbij pakt, en daar nodigt Buschmans aanstekelijke boek wel toe uit, stuit op schilderijtjes van woorden. Op de heenreis is de zee blauw en goud "en onwaarschijnlijk effen, een immens blauw meer met den eironden horizon als wijde ommelijn". De woestijn die Couperus later door het raampje van de trein ziet, kleurt rozig grauw en goudachtig grijs en mauve, terwijl de stilte om het gedaver van de trein heen golft.

Voor diezelfde liefhebber is ook de verzorgde expositie 'De Oriënt verkend' in het Couperusmuseum een aanrader. In twee sfeervolle kamers en suite in een Haags fin de siècle pand zijn het paspoort van de schrijver, aantekeningen, ansichtkaarten en reisgidsen uit zijn tijd te zien. Aan de muur hangen romantische aquarellen van Couperus' tijdgenoot en geestverwant Marius Bauer, allemaal uit privé-verzamelingen. Bauer legde zich toe op oriëntalisme: moskeeën, olifanten, kamelen, Arabieren met zwierige tulbanden. De schilder en de schrijver delen de romantische blik op een land dat in deze pasteltinten nooit heeft bestaan.

'De Oriënt verkend. Op reis met Louis Couperus en Marius Bauer' is t/m 8 oktober te zien in het Louis Couperus Museum in Den Haag. 

Voor meer informatie: www.louiscouperusmuseum.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden