Lot Rutte en PVV wordt beslist voor 2 maart

Er is een regeerakkoord, er is een gedoogakkoord. De CDA-fractie is in meerderheid akkoord en unaniem (inclusief de twee ’dissidenten’) van mening dat het akkoord aan het CDA-congres moet worden voorgelegd.

Stel dat dat zaterdag instemt met deelname aan deze regering, hoe lang blijft het kabinet dan zitten? Drie politicologen geven antwoord.

Lang, zegt de één. Kort, zegt de ander. Hangt ervan af, zegt de derde.

De drie politicologen zijn kenners van Geert Wilders en diens PVV. Meindert Fennema, werkzaam aan de Universiteit van Amsterdam, publiceerde een maand geleden een biografie over Wilders. Zijn collega Wouter van der Brug onderzoekt anti-immigratiepartijen in Nederland en Europa. En de Leidse politicoloog Koen Vossen onderzocht de ontwikkeling in het denken van Wilders en zijn PVV.

Wat ze alledrie zeker weten: veel hangt af van de periode tot 2 maart 2011: ’de grote black box’, zoals Fennema het noemt. „Het cruciale eerste jaar”, zegt Van der Brug.

Op 2 maart worden er verkiezingen voor de Provinciale Staten gehouden, en indirect wordt daarmee ook de Eerste Kamer verkozen. Die dag kan een breekpunt zijn, het moment waarop blijkt dat het de PVV niet is gelukt om in twaalf provincies minstens tien geloofwaardige kandidaten te vinden.

Dan valt, zegt men, het geheel als een kaartenhuis in elkaar. Van der Brug wijst in het licht van de Statenverkiezingen op het belang van een meerderheid van een coalitie in de Eerste Kamer: zonder gaat het eenvoudigweg niet.

Maar het kan ook het moment zijn waarop de PVV zich definitief weet te vestigen als salonfähige partij. Van dat laatste is politicoloog Meindert Fennema overtuigd. Hij ziet in het akkoord dat gisteren werd bereikt het begin van een fundamentele verandering in de Nederlandse maatschappij, die verder doorwerkt dan men zich op dit moment kan voorstellen.

„Als het de PVV lukt om voldoende kandidaten voor de Staten te vinden, dan zit dit kabinet de rit uit.” Fennema ziet het als het begin van een ’opruiming’ van Nederland. „Ze bezuinigen enorm op ambtenaren. Het zou mij niet verbazen als er flink wat linkse ambtenaren uit vliegen. Zo komt er ruimte voor rechts in de ambtenarij.” Weet de PVV zich inderdaad door de verkiezingen voor de Provinciale Staten te worstelen, dan kan het kabinet-Rutte de rit uitzitten.

Koen Vossen ziet dat niet gebeuren. „Je kunt erop wachten dat Wilders een verbale uitglijder gaat maken. Hij zegt nog een keer Mohammed dit of dat, en dan is het gebeurd met het kabinet. Dan gaat bijvoorbeeld de liberale internationale indringende vragen stellen aan de VVD: met wie regeren jullie nou? Dan is het gebeurd.”

„Mijn taxatie is dat CDA en VVD dat ook voor ogen hebben. Dat ze dit wel moesten doen, omdat het niet anders kon, maar dat ze dit kabinet zien als een noodzakelijke mislukking.”

Ook Van der Brug ziet grote problemen voor het komende kabinet met deze gedoogsituatie. „In Denemarken gedoogt de Dansk Folkeparti de rechtse regering. Dat is het grote voorbeeld voor Wilders, maar daar hebben de partijen een gedoogakkoord op punten, terwijl op andere punten samenwerking wordt gezocht met andere partijen. CDA en VVD hebben die mogelijkheid niet. Die hebben zich juist sterk afgezet tegen links, zodat ze afhankelijk zijn van de PVV. Zo is het alsof de PVV toch regeert, maar dan zonder ministers.”

Is de PVV vanaf nu een blijvertje? Zou kunnen, zegt het drietal, maar het is nog niet zeker. Of de PVV overleeft en wordt een ’gewone’ partij, net zo groot als nu of misschien zelfs nog iets groter. Of ook de Partij Voor de Vrijheid gaat aan onderlinge twisten ten onder. Hoe groter de partij wordt, hoe groter het risico op dat laatste is.

Fennema: „Als die partij gewoner wordt, treden er ook minder grote believers toe toe, die niet – om maar eens een gezegde uit de CPN te gebruiken – hun ziel bij de partijsecretaris willen inleveren. Die mensen die er nu zitten hebben nog het idee een Gideonsbende te zijn. Het is voor hen erop of eronder. Als het een normale partij wordt, moet de partij ook verschillende visies gaan toestaan.”

Veel hangt af van de vraag of de PVV leden gaat toelaten. Van der Brug: „Stabiele zusterpartijen van de PVV, elders in Europa, ontwikkelden wel een compleet partijapparaat. Die hebben leden en zijn vertegenwoordigd in provincies en lokale afdelingen. De PVV is een partij die zich op lokale thema’s richt, dus dan moet ze ook vertegenwoordigd zijn in provincies en gemeenten. Dat lukt nu eenmaal niet zonder kader.”

Tweet]]>

VVD-fractieleider Mark Rutte (M) gaf donderdag samen met CDA-fractieleider Maxime Verhagen (L) en PVV-leider Geert Wilders (R) een toelichting op het regeerakkoord. ( ANP)Beeld ANP
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden