Lopende band op oceaan lijkt stil te vallen

Miljoenen jaren lang spoelden twee 'rivieren' op zee de wateren schoon en voerden ze warmte en voedingsstoffen af. Eén van deze rivieren lijkt deze eeuw bijna stilgevallen, met alle gevolgen vandien voor mens en klimaat. Maar niemand weet welke gevolgen.

ONDER REDACTIE VAN JOEP ENGELS

Eén van die twee rivieren kennen wij hier als de warme golfstroom. Als die stroom bij IJsland aankomt, koelt het water af en duikt het de diepte in. Over de bodem van de Atlantische Oceaan stroomt het water naar het zuiden. Een deel komt bij Antarctica aan het oppervlak, de rest stroomt door om pas in de Indische en Grote Oceaan boven te komen. Het werkt als een grote lopende band waarmee de aarde zijn grondstoffen distribueert en afval opruimt.

Intussen zinkt ook het oppervlaktewater rond de Zuidpool naar de bodem waar het zich mengt met de Atlantische stroming. Deze tweede rivier leek altijd even groot als de andere, maar zijn bijdrage is de afgelopen decennia tot een derde gezakt.

Tenminste, dat beweert de Amerikaanse geoloog en klimaatonderzoeker Wallace Broecker vandaag in Science. Broecker mat niet de waterstromen maar bestudeerde bepaalde merkstoffen in het water. Fosfaat bijvoorbeeld, dat in hoge concentraties bij Antarctica naar de bodem gaat, maar in veel geringere hoeveelheden bij IJsland. Uit metingen elders in de oceanen leidt Wallace af dat de twee rivieren de afgelopen 800 jaar evenveel water aanvoerden. Uit koolstof-14 metingen concludeert hij dat die aanvoer altijd zo'n 15 miljoen kubieke meter per seconde is geweest. Maar zoveel water gaat er nu niet meer bij Antarctica naar beneden. Volgens Broecker levert die bron nu nog maar 4 miljoen kuub per seconde.

Wat is er aan de hand? Broecker weet het niet, maar hij ziet wel een parallel met een korte koudeperiode, 11 000 jaar geleden. Toen ging zinkput bij IJsland dicht: de aanvoer van warm water stokte, het werd hier kouder maar warmer in het zuiden.

Collega's noemen de theorie interessant, maar eigenlijk geloven ze er niet veel van. Broecker zelf maakt zich daar niet druk om. ,,Ik verwacht niet van mensen dat ze mij op mijn woord geloven'', zegt hij in Science. ,,Waar het om gaat is, dat de theorie aandacht krijgt. Want als ik gelijk heb, zijn de gevolgen enorm.''

En dat is nog zwak uitgedrukt. Want dat zou betekenen dat de wisselwerking tussen oceanen en klimaat nog een stuk ingewikkelder is dan iedereen al dacht. Milieusceptici zullen meteen roepen dat er 'dus' geen door de mens versterkt broeikaseffect bestaat; de opwarming van de afgelopen 25 jaar zullen we volgens hen dan aan die natuurlijk opgedroogde zeestroom te danken hebben.

Anderen zullen hun vinger nog hoger heffen. Wellicht is de Atlantische lopende band vastgelopen door de klimaatbemoeienissen van de mens. In dat geval staat de klimaatomslag voor de deur, omdat zo'n stokkende stroom minder broeikasgassen naar grote dieptes kan afvoeren.

De meesten van Broeckers collega's delen die zorg. ,,Het is een verontrustende speculatie'', zegt één van hen. ,,Als we willen weten wat ons de komende 100, 200 jaar te wachten staat, zullen we deze lange-termijncycli moeten begrijpen.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden