Lopen op een mengsel van ananasblad en plastic

Het is niet het meest voor de hand liggende alternatief voor dood dier. Toch kun je van ananasbladeren nepleren schoenen maken.

Het verhaal begint in de jaren 90. Toen werkte de Spaanse ontwerpster Carmen Hijosa in de Filippijnen als consultant in de leerindustrie. Ze was niet erg onder de indruk van de kwaliteit van de producten en ging op zoek naar een alternatief materiaal. Op plaatselijke bruiloften zag ze mannen in een Barong Tagalog, een dunne, geborduurde en licht doorschijnende blouse. Het verfijnde kledingstuk bleek gemaakt van ananasbladeren.

Maar Hijosa zocht iets anders. Ze vermaalde de ananasbladvezels en vermengde ze met de plasticsoort PLA. Het leverde een viltachtig en leerachtig materiaal op. Ze noemde het Piñatex - naar piña, het Spaanse woord voor ananas. Piñatex is sterk genoeg om meubels mee te bekleden en goedkoper dan leer. Het Portugese schoenenmerk NAE (No Animal Exploration) maakt er schoenen van. Laura Straver van webwinkel En& verkoopt ze. "Alle schoenen van NAE zijn diervriendelijk. Ze gebruiken natuurlijke materialen als kurk, maar ook hergebruikte petflessen voor sneakers. En nu dus ook ananasblad." Filippijnse boeren vullen hun inkomen aan met het verzamelen en de verwerking van ananasblad, claimt Piñatex. Niet alleen de tot nepleer verwerkte ananaspulp levert geld op. Een bijproduct van de productie van ananasbladpulp is biomassa, die tot kunstmest kan worden verwerkt. Omdat het een reststroom betreft, zijn er geen extra water, land, kunstmest of pesticiden nodig voor de teelt van ananasleer.

Of ananasleer duurzamer is dan dierenleer durft onderzoeker Jappe Zijlstra van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal niet te zeggen. "Er is een groot verschil in leersoorten onderling, de kwaliteit en levensduur van leerproducten. Wel worden voor het looien van dierlijk leer vaak giftige chemicaliën gebruikt. De veehouderij stoot ook flink wat CO2 uit, onder andere door het methaan in koeiescheten. Daar staat tegenover dat voor de productie van tropisch fruit vaak bestrijdingsmiddelen worden gebruikt. En bij de productie van ananas kunnen werknemers worden uitgebuit."

Sonya Mestre van NAE schoenen weet dat de ananasboeren van Piñatex pesticiden gebruiken. Ze benadrukt wel dat er geen extra pesticiden nodig zijn voor de productie. Bovendien werkt het bedrijf samen met de boerencoöperaties om in de toekomst biologisch te kunnen telen. Diezelfde coöperaties garanderen dat arbeiders een eerlijk loon krijgen en onder veilige omstandigheden werken. Binnenkort komt er bedrijfsbeleid op dit vlak, net als een levenscyclusanalyse. Mestre: "In het productieproces van Piñatex van de boerderijen tot het eindproduct worden geen chemicaliën of processen gebruikt die een negatieve impact op het milieu hebben. We richten ons op het behalen van het Cradle-to-Cradle (C2C) certificaat."

Zijlstra's collega Ingrid Aaldijk vindt Rainforest Alliance voor tropische producten een geschikt keurmerk voor de grondstof van Piñatex. "Dat stelt ambitieuze eisen op het vlak van milieu en eerlijke handel. Het is transparant en heeft een goede controle en een sanctiebeleid."

Zijlstra wijst op een heel ander punt: "De stelling dat ananasleer van een reststroom wordt gemaakt en dat er 'dus' geen pesticiden zijn gebruikt is niet de gangbare. Meestal reken je in een levenscyclusanalyse het gebruik van bestrijdingsmiddel en kunstmest toe naar alles wat er van een gewas is gemaakt."

Dat klopt, zegt Arnold Tukker, hoogleraar industriële ecologie aan de Universiteit Leiden. "Er zit een boekhoudkundig probleem in dit verhaal. Je kunt zeggen dat ananasleer wordt gemaakt van een bijproduct, maar datzelfde geldt natuurlijk voor leer. Meestal verdelen we in een levenscyclusanalyse de impact van een koe naar waarde over vlees, melk en huid. Als je dat ook doet bij de ananas, zal een deel van de milieubelasting van de ananasproductie doorschuiven naar de bladeren voor het maken van kunstleer. Of dat uiteindelijk 'beter' is, kan ik zo niet zeggen."

Tukker is wel benieuwd wat er nu met de ananasbladeren gebeurt. "Als ze nu teruggaan naar het land als bodemverbeteraar moet je iets anders verzinnen om de bodemkwaliteit op peil te houden."

Piñatex bestaat voor 80 procent uit ananasbladpulp en voor 20 procent uit de plasticsoort PLA, dat de pulp aan elkaar plakt. De makers claimen dat het materiaal recyclebaar is. Mestre: "Met de huidige technologie kunnen de ananasbladvezels niet worden gescheiden van het PLA, maar Piñatex kan wel als geheel worden hergebruikt. Uiteindelijk willen we het materiaal biologische afbreekbaar maken."

Zijlstra: "Een zakje van PLA is composteerbaar, maar een zwaarder of dikker product niet. Bij het ananasleer zou dat anders kunnen zijn omdat er ook vezels in zijn verwerkt." Tukker vindt de vraag naar recyclebaarheid niet zo relevant. "Hoeveel leer van schoenen of tassen wordt nu hergebruikt?"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden