Lopen langs de levada’s van Madeira

Er zijn veel golfbanen op Madeira, vooral populair bij Britse toeristen. (FOTO'S JETTEKE VAN WIJK) Beeld JETTEKE VAN WIJK
Er zijn veel golfbanen op Madeira, vooral populair bij Britse toeristen. (FOTO'S JETTEKE VAN WIJK)Beeld JETTEKE VAN WIJK

Moorse slaven hakten op Madeira een uitgebreid irrigatiestelsel uit de rotsen, de levada’s. Wandelend langs deze kanaaltjes doorkruis je het hele eiland.

Jetteke van Wijk

De klassieke tweedeling begint al op de luchthaven van de hoofdstad Funchal. Praktisch de helft van de reizigers naar Madeira heeft de bergschoenen in het vliegtuig reeds aangetrokken en stapt, compleet met fleecetrui, luchtig jack en kaki trekkersbroek, direct na landing met kwieke tred de terminal in. De wandelvakantie begint wat hen betreft al bij de vliegtuigtrap.

De andere helft, doorgaans zichtbaar grijzer, schuifelt daar heel wat minder energiek achteraan. Ook deze reizigers maken zich op voor enkele dagen wandelen, maar dan over de promenade, door de winkelcentra en van de restaurantjes – via een bankje in de zon – naar de hotelkamer . En omdat velen van hen afkomstig zijn uit Groot-Brittannië, wordt daar soms nog een rondje over een van de golfbanen op het Portugese eiland aan toegevoegd.

Laten we wel wezen: niemand boekt een vakantie naar Madeira vanwege het sprankelende culturele leven, de overweldigende oudheden of de bijzondere museumcollecties die iedere kunstliefhebber minstens één keer in zijn leven moet hebben aanschouwd. Dat is ook nauwelijks verwonderlijk. Het vulkanische eiland was tot de Portugese kolonisatie in de vijftiende eeuw onbewoond en kent dus geen plaatselijk equivalent van de Akropolis of het hunebed. Na de inlijving diende de strategisch langs de Afrikaanse westkust gelegen Madeira-archipel voornamelijk als bruggenhoofd voor de expansie van het Portugese koninkrijk. Vanwege de lange afstand over zee naar het Europese vasteland werden de eilanden nauwelijks geraakt door de ontwikkelingen aldaar.

Maar wat het ’eiland van de eeuwige lente’ wel biedt, is een overvloed aan natuur en een mild klimaat. In de zomer wordt het er zelden warmer dan een prettige dertig graden. In de winter zakt het kwik doorgaans niet onder de zestien. Zongarantie dus – al neemt dat absoluut niet weg dat er fikse regenbuien kunnen vallen. Zeker in de wintermaanden en in het noordelijke deel is het niet ongebruikelijk om druipende toeristen dapper langs de weg te zien doorstappen, hopend snel een café te vinden van waaruit men het weer binnen een uur kan zien omslaan. „Vier seizoenen in een dag”, glimlacht de plaatselijke bevolking dan, in een kennelijke poging het leed te verzachten.

Het is echter juist dit klimatologische verschil tussen de natte noordelijke en de zonnige zuidelijke helft waaraan Madeira de levada’s te danken heeft: het wijdvertakte netwerk van irrigatiekanalen dat het eiland zo uniek maakt. Met de aanleg van dit ingenieuze watersysteem werd in de 16de eeuw begonnen door Moorse slaven, die werden ingezet om deze geulen uit de westelijke en noordelijke bergen te hakken. Hierdoor kon het opgevangen regenwater via een complex stelsel van vertakkingen en sluizen naar het droge zuiden worden vervoerd, waar het nodig was voor onder meer de suikerrietteelt. Mede hierdoor was Madeira lange tijd een van Europa’s belangrijkste leveranciers van suiker, het zogeheten ’witte goud’.

Het levada-stelsel is tot de jaren veertig en vijftig van de vorige eeuw verder verfijnd met de aanleg van nieuwe kanalen en zelfs een waterkrachtcentrale, en is nog altijd essentieel voor de Madeiraanse landbouw. Maar misschien meer nog dan dat, zijn deze watergeulen belangrijk voor het toerisme, de kurk waarop het eiland drijft. De onderhoudspaden die langs de levada’s lopen, zijn onder wandelliefhebbers bijzonder populair, omdat ze voeren langs spectaculaire uitzichten en door afwisselende landschappen.

Levada-tochten zijn er in alle soorten en maten. Wie weinig loopervaring heeft, opteert liefst voor een korte, eenvoudige wandelroute. Wie gaat voor avontuur, kan een zwaar traject doen met lange tunnels en steile afdalingen. Sommige levada’s zijn zelfs meer dan honderd kilometer lang – al hoeft natuurlijk niet de hele route te worden gelopen. Wie echter maar een deel van een uitgestippeld traject doet, neemt het risico op de terugweg het tracé in omgekeerde richting te moeten volgen.

Laverend langs en soms door de levada’s zijn goede wandelschoenen zeker geen overbodige luxe. Het pad is vaak oneffen en soms nat en glad. Verraderlijke boomwortels en stenen maken de tred wankel, terwijl de hier en daar aanwezige trappen oud, ongelijk en brokkelig kunnen zijn. Langs de weggetjes kan een provisorische balustrade staan om een eventuele tuimeling op te vangen, maar die kan evengoed ontbreken. Naast de wandelaar gaapt dan een steile afgrond die zomaar achthonderd meter de diepte in kan gaan.

Het noordelijke deel van Madeira is nog deels bedekt met het laatste stukje van het oerbos dat 37 miljoen jaar geleden heel Europa bedekte. Dit zogeheten Laurisilvawoud of laurierbos is altijd groen en wordt gekenmerkt door een ongekend zuivere lucht en een ijle stilte. Het ’Jurassic Parc’ van Madeira voert de bezoeker dan ook als een soort tijdmachine terug naar het Europa van voor de laatste IJstijd en kent 162 bijzondere plantensoorten die alleen nog maar hier groeien. De kleinste varen ter wereld bijvoorbeeld, en de Goodvera Macrophylla-orchidee. Ook zijn er zo’n vijfhonderd diersoorten – voornamelijk spinnen, insecten en vleermuizen – die uniek zijn voor het eiland.

Wie na enkele dagen in de oertijd te hebben vertoefd weer terug wil naar het heden, kan het beste richting Funchal tijgen. Daar lonken niet alleen enkele aardige musea en een fotogenieke vis- en fruitmarkt, maar ook walvissen en dolfijnen die tijdens tochtjes over de zee in kleine, snelle bootjes kunnen worden gespot. En voor wie er na het uittrekken van de wandelschoenen nog onbeblaarde voeten heeft, bestaat altijd de gelegenheid tot barhoppen langs alle hippe tenten in de stad. Daar neemt de Poncha, een traditioneel plaatselijk drankje van witte rum, citroensap en honing, het dan weer over van de boomwortels als het gaat om het bezorgen van een wankele tred.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden