Lopen langs de Atlantikwall

Op Terschelling worden bunkers van de Atlantikwall weer toegankelijk gemaakt. Zolang het eiland nog in de sluimerstand staat, is het heerlijk rustig lopen langs dit stuk geschiedenis.

Zomer of winter, altijd torent de Brandaris als een baken van betrouwbaarheid boven de huizen van West-Terschelling uit. Het dorp aan de voet van de vuurtoren verkeert nog in voor-zomerse sluimerstand. Op een handvol stratenmakers na die de boel voor het zomerseizoen weer recht en rein maken, zijn de straten leeg. Terschelling in het voorseizoen heeft zo z'n voordelen.


In de duinen tref ik alleen een groepje geiten aan die in de struiken lopen te knagen, in het bos kruist slechts een bruine bosmuis mijn pad. En de bunkers - want daar kom ik voor - worden nog niet overlopen door badgasten. Tussen 1941 en 1943 bouwden de Duitsers er meer dan 500 op Terschelling, waaronder radarstellingen, uitkijkposten, geschutskoepels, luchtafweerkanonnen en manschappenverblijven. Ze maakten deel uit van de Atlantikwall, de verdedigingslinie die van Noorwegen tot Spanje liep.


Met Lieuwe Kaspers van de eilander Stichting Bunkerbehoud loop ik naar de rand van het dorp. Op de top van het Seinpaalduin valt eerst het fenomenale uitzicht op buureiland Vlieland op, daarna de grote betonnen plateaus in het duinzand. "Dat was een waterreservoir, daar lag de centrale keuken, daar stond luchtafweergeschut, en hier een veertig meter hoge radarantenne", wijst Kaspers tot slot op een vage cirkel in het beton. "Hij kwam hoger dan de Brandaris en bestreek meer dan 300 kilometer. Ze konden de bommenwerpers in Oost-Engeland zien opstijgen, ze wisten precies wanneer ze het afweergeschut in gereedheid moesten brengen."


Op buurduin Kaapsduin stonden in de oorlog vier luchtafweerkanonnen. Op een van de fundamenten kwam later een peilstation te staan, vanwaaruit tijdens de Koude Oorlog communistische zenders werden afgeluisterd. Het huisje staat er nog. Kaspers herinnert zich nog goed dat hij in de jaren vijftig op de Westbatterij speelde en dat hij en zijn vriendjes absoluut niet bij het peilstation mochten komen - wat ze natuurlijk wel deden. Later transformeerden de bunkers van het eiland tot favoriete hangplek van de nozems van die tijd. Er werd gedronken, rotzooi getrapt, brandjes gesticht.


Om al te erge excessen te voorkomen, werden veel bunkers afgebroken of onder het zand geschoven. Sinds 2012 maakt de stichting Bunkerbehoud met een club vrijwilligers dit deel van de eilander oorlogsgeschiedenis weer zichtbaar. Voor ik bij het pièce de résistance van deze zandschuivers kom, daal ik eerst af van de Westbatterij.


Na het duin komt bos en het duinmeertje Doodemanskisten, dat anders dan zijn naam doet vermoeden de idylle ten top is. Vlakbij twee bankjes tegen de bosrand ontwaar ik een krokodil. In een eerder leven was dit sterke staaltje houtsnijwerk van een van de boswachters van Staatsbosbeheer de dikste den van Doodemanskisten; hij legde het loodje bij de oktoberstorm van 2013.


Van de krokodil is het niet ver lopen naar de tijger. In de bossen ten oosten van West bouwden de Duitsers de Tigerstelling: 85 bunkers voor 200 manschappen. Boven de kaarten op de plottafel in de commandobunker werden de gevechten gevoerd. Naast de commandobunker zijn hier de afgelopen jaren meer dan dertig bunkers uitgegraven en zoveel mogelijk in originele staat teruggebacht. In de soldatenkantine is een boeiend informatiecentum ingericht, in de eenpersoons-gevangenisbunker staat nog 'Heil Hitler' en 'Wer lieben will muß leiden' op de bakstenen muur geschreven. Deze militair was vast te laat binnen na zijn afspraakje met een dorpsmeisje. Op de buitenmuur naast de ingang prijkt een grote witgekalkte letter 'L'. "Die staat voor leicht", legt mijn gids uit, "dunne muren, dus niet geschikt om te schuilen bij bombardementen. Waar 'ST' van stabil staat, zijn de muren twee meter dik."


Op weg naar de laatste bunkers loop ik over mulle zandpaden, in de bossen dansen de zonnestralen tussen de stammen. De lucht is egaal blauw, frêle berkenstammen lichten wit op, de dennen op de duintoppen stralen een krachtig groen uit en hier en daar hangt nog een volhardend goudgeel blaadje aan een boom. Wie zei dat februari kleurloos is?


In Formerum aan Zee ligt, meteen aan het strand, de Margotstelling. Vanaf de duinenrij werd elk vijandelijk schip door twee radars gevolgd, zware kabels liepen de zee in om motorengeruis op te vangen. Al snel na de oorlog werd een handvol van de bunkers tot zomerhuisje getransformeerd. Door kunstig gemetselde en nog opvallend gave loopgraven klim ik kriskras tussen betonnen ruïnes omhoog. Tot ik op een hek stuit, met een huisnummerbordje. Tussen het wuivende helmgras door zie ik een geel gestuukt vierkant huis met een waslijntje op het platte dak. Het zou zo op zomers Malta kunnen staan.

Bunkerroute

Staatsbosbeheer heeft een Bunkerwandelroute van West-Terschelling naar Formerum aan Zee uitgezet. vvvterschelling.nl/bunker-wandelroute of de app WadsApp Terschelling.


Alle bunkerterreinen zijn vrij toegankelijk, een aantal bunkers is tijdens rondleidingen te bezoeken. bunkersterschelling.nl


Bij het infocentrum is een korte wandelroute (1,2 km) over de Tigerstelling verkrijgbaar.


Om vanaf het eindpunt van de route, in Formerum aan Zee, terug te komen naar West kunt u een taxi nemen, een kleine 2 km naar de bushalte lopen óf gebruikmaken van het aanbod voor Trouw-lezers: i.s.m. Fietsverhuur Tijs Knop verhuurt Strandhotel Terschelling fietsen die vlakbij de boot in West ingeleverd kunnen worden (euro 5).


Info en reserveren via strandhotelterschelling.nl.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden