'Loop niet te koop met je goede daden'

Documentairemaker Cindy Kerseborn (59) werd in Paramaribo opgevoed door haar vader, die hun huis openstelde voor buurtgenoten met problemen. Ze bleven soms wel drie jaar. 'Dat is toch niet lang op een mensenleven?'

Les 1

Schaam je niet voor je geloof

"We moeten ons als Nederlanders niet schamen dat we calvinistisch zijn, we zijn christelijk tot op onze botten. Het is hypocriet om dat te ontkennen. We zeggen: 'Jij hoeft van mij niet te weten dat ik geloof'. Maar ik ruik het aan je, ik proef het. En het is niet erg. Ik hoor altijd dat menen zich willen ontworstelen aan de religie van hun jeugd, maar ik zeg je: ontworstel je alleen aan dat wat een ballast voor je is.

Wij hadden geluk, we gingen als kind in Paramaribo naar de kerk omdat we dat leuk vonden, we werden daarin vrijgelaten. Mijn zusje ging naar de Evangelische Broedergemeente, mijn broertje en ik werden katholiek, we lieten ons dopen. Later werd hij trouwens rabiaat atheïst. Ha. Mijn vader, die ons opvoedde, was vrijmetselaar, hij kwam in allerlei kerken, hij zong in koren.

Bijna alle creolen zijn gelovig. Ik ook. Ik ga nog geregeld naar een gebedshuis; een kerk, een moskee of synagoge. Waar ik me het meest thuisvoel? Waar gezongen wordt natuurlijk. Omdat zingen oplucht. Ik houd ook van, niet schrikken, de oproep tot gebed 'Allahu Akbar'. Dat is voor mij niet vreselijk. De beladenheid die het Westen eraan geeft, negeer ik. In Suriname gingen we altijd naar alle feestjes: van de hindoes, de moslims, de Javanen. Omdat je er lekker kon eten, maar je kreeg er ook iets van mee. In Nederland is het allemaal zo beladen. Rechts vindt dat je tegen de islam moet zijn. Het is een hetze."

Les 2

Trap mensen niet op hun ziel

"Als het om politici of andere hoogstaande lui gaat moet je hun gesjoemel aanpakken, en alles wat op hun functie betrekking heeft openbaren, maar verder: laat mensen in hun waarde. Mensen willen nu van alles van me weten over het privéleven van P.C. Hooftprijswinnares Astrid Roemer, over wie ik een film heb gemaakt, maar daar is het me niet om te doen. Zij heeft deuren geopend voor migrantenvrouwen, heeft het seksisme aangekaart, het uitsluiten van vrouwen in werksituaties. Ze was de eerste vrouw die de complexe geschiedenis van Suriname in romanvorm heeft verbeeld. Op een intellectuele en tegelijkertijd sensuele, poëtische manier. Ze leek vijftien jaar lang van de aardbodem verdwenen, ik vond haar en ben heel dicht bij haar gekomen. Ik benoem niet al haar pijn, maar ik laat die de kijker wel voelen."

Les 3

Stem PvdA (of NPS in Suriname)

"Wij waren bijzondere kinderen in de straat omdat onze vader ons opvoedde, en omdat wij de kinderen waren van de broeder uit het ziekenhuis. Die had aanzien. Wij woonden in een oude multiculturele buurt, met hindoestanen, creolen, Javanen, Joden, half-Joden. De grote politieke leiders kwamen ervandaan, het was een NPS-bolwerk (een soort PvdA - oud-premier Jopie Pengel en ex-president Ronald Venetiaan woonden er, en eerder ook schrijver/verzetsstrijder Anton de Kom, AS). We hadden een vrij groot perceel van mijn vaders grootmoeder, andere familieleden woonden er ook.

Het is een van de oudste familiepercelen in de wijk Frimangron, oftewel vrijemansgrond. Ruim 250 jaar geleden wees de gouverneur dit gebied aan als het stadsdeel waar vrijgekomen slaven zich konden vestigen. Als je zegt dat je uit Frimangron komt, wordt het soms stil, omdat ze je verwijten dat je voorouders uit de slaventijd verraders waren die andere slaven aan het Hollandse gezag hadden afgeleverd, zoiets als de Joodsche Raad in de Tweede Wereldoorlog. Ooit wil ik in een film laten zien dat het anders zat.

Ik ben erg teleurgesteld in Nederlandse politici. Kijk hoe ze Nederlanders met een kleur noemen: nieuwkomer, lid van een minderheid, migrant, allochtoon, er zijn zeker zes benamingen voor mij. Niet te geloven, na zo veel jaar congresseren over diversiteit. En dat mijn partij, de PvdA, heeft ingestemd met de verplichte identiteitskaart vind ik erg, want het zijn toch vooral de mensen met een kleur die de politie aanhoudt. Maar ik zal wel weer op die partij stemmen, want dat heb ik van huis uit meegekregen."

Les 4

Laat vaders de opvoeding doen

"Mijn vader was 46 toen hij ons kreeg, een stoere man die ook iets heel vrouwelijks over zich had. Hij kon emotioneel zijn en heel mooi zingen. Mijn moeder is heel anders, rationeel, haar heb ik nooit zien huilen. Allebei zijn ze drie keer getrouwd geweest. Mijn vader nam ons, drie kinderen, af bij mijn moeder en vroeg de scheiding aan. Vijf jaar heeft hij ervoor gevochten om ons te houden.

Hij was ziekenbroeder in 's Lands Hospitaal op de afdeling dermatologie en interne geneeskunde en later psychiatrie. Hij nam ons vaak mee naar het ziekenhuis. Zo keken wij toe hoe hij tropische wonden verzorgde. En tropische wonden, dat zijn wonden met wormen erin. Dat deed hij met precisie. Met een pincet. Het stonk. Hij kookte ook spuiten uit. Een oppas? Oppas bestond niet, iedereen paste op. Wij liepen daar gewoon rond. Het was een houten ziekenhuis, er was geen airco, de ramen stonden tegen elkaar open voor verkoeling.

Toen ik 15 was, vond hij dat er een vrouw in huis moest komen omdat wij als meisjes ongesteld werden, zei hij. Tante Emie, ze was lief. Eerdere vrouwen hadden we weggepest. We leerden alles van mijn vader, hij gaf ons verantwoordelijkheid, we wisten hoeveel hij verdiende, hij kreeg toen nog loon in een zakje, we wisten hoe hij de hypotheek betaalde, het gas, het water, het licht. Hij leerde ons koken.

Moeders janken altijd dat zij bij een scheiding de kinderen willen hebben, toch hebben ze niet het alleenrecht. Maar ik mag er niks over zeggen, want ik heb geen kinderen. Die beker is aan mij voorbijgegaan.

Ik was de enige in ons gezin die niet wilde trouwen. Ik heb het ooit wel gedaan - hij overleed. Maar dat terzijde."

Les 5

Kijk tegen niemand op

"Dat omhoog kijken naar anderen, daar walg ik van. Ik ben anti-autoritair, net als mijn vader. Dat geldt ook voor Astrid Roemer, in haar wereld is alles wat macht uitoefent pervers. Mijn vader zei altijd: 'Die architect en die minister zijn ook soms ziek, ik verzorg ze, die moeten ook naar het toilet. En je kunt later niets meenemen'. Inderdaad, iedereen is gelijk. De enige mens die ik op een voetstuk zet, is mijn vader. Zelfs mijn geliefden niet. We zijn equal."

Les 6

Jokken mag, liegen niet

"Mijn vader wilde zeker weten dat als we zeiden dat iemand ons iets had aangedaan, het ook echt zo was. Hij ging met ons mee naar het huis waar Duncan woonde, ik spreek hem nog weleens. Die jongen had mij een zwarte aap genoemd. Hij is ook creool, maar iets lichter van kleur dan ik. Zijn vader haalde de poep op van alle wc's in de omgeving - wij hadden als enigen een stenen huis met riool. Met het hele gezin klopten we bij hem aan. Als we gelogen hadden, zouden we in het bijzijn van Duncan een klap krijgen. Op de stoep eiste mijn vader excuses van hem. Die kwamen er.

Je mag niet liegen over de grote dingen, niet iemand verraden, maar je mag wel jokken, dat doe ik ook. In mijn werk probeer ik altijd eerlijk te zijn, en geen dubbele agenda te hebben.

Natuurlijk manipuleer ik weleens, maar niet om iemand pijn te doen. Niet om bewust te kwetsen. Ik ben een pietje precies in het monteren, ik was de afgelopen tijd bezig om mijn film over Roemer tot een tv-documentaire te maken. Die moest tot één uur worden ingekort, zodat-ie een beetje toegankelijker is voor de mensen thuis op de bank. Pfff. Zo gaat dat.

Ik wil een film maken waar je over moet nadenken, ja? Niet hap, slik, weg. Ik leg de lat hoog. Hoe zeggen ze dat in het Sranantongo? Liever boze vrienden dan dat ik eronder ga: A betre mi mati mandi dan mi boto boro."

Les 7

Help een ander, maar klop jezelf niet op de borst

"Wij waren een moederloos gezin, maar ook een soort opvanghuis voor kinderen en volwassenen die in de problemen zaten. Ze bleven niet lang, twee of drie jaar. Dat is toch niet lang op een mensenleven? Maar wij waren boos dat wij als drie kinderen op één kamer moesten. Mijn vader had wel een eigen kamer. Ik was een keer zo aan het klagen dat mijn vader de kamer in sprintte en me twee klappen gaf: 'Als er iemand in nood is, helpen wij, en je houdt je mond erover'.

Het is dat jij het me vraagt, maar ik heb zes jaar iemand opgevangen in mijn huis. Dat is geen verdienste. Iedereen roept tegenwoordig: 'Ik ga helpen!' Ik zou zeggen: help gewoon en houd je mond erover. Het is geen ontwikkelingshulp. Het kan jou overkomen. Je weet nooit wat er met je gebeurt. Je weet niet in wiens armen je doodgaat."

Les 8

Je mag verhaal halen

"Ik ben wel gediscrimineerd, ja. Heb ik er iets aan gedaan? Ja, ter plekke. Je mag zoete wraak koesteren, maar geen letsel achterlaten. Psycholoog Nico Frijda zei dat. Het ergste wat ik heb gedaan: twee harde klappen in het gezicht gegeven van een jongen die me uitschold voor 'pieterbaas'. Mijn bloed kookte. Ik was 18 en net in Nederland. Het was in een bus in Katwijk aan Zee, rond Sinterklaas. De hele bus was stil. Ik zou het nu met woorden doen.

Het erge in Nederland is dat we wegkijken, dat we niet zien wat we moeten zien. Want als je het wel ziet, moet je er ook iets aan doen. Ik zat vorig jaar in de metro naar Amsterdam-Zuidoost, in een coupé met voetbalhooligans. En het spreekkoor zette in: 'Joden aan het gas, Joden aan het gas'. Toen ze waren uitgezongen, stapte ik op hen af en gaf ze van katoen. Met woorden. De hele coupé stil. Iemand die ik kende zat ook in de coupé. Hij had mijn actie op Facebook gezet. Jammer vond ik dat. Laat het daar gebeuren. Laat het daar."

Cindy Kerseborn

Cindy Kerseborn (Paramaribo, 1956) kwam in 1974 met haar toenmalige verloofde vanuit Suriname naar Nederland. Ze deed een televisiecursus bij de Media Academie in Hilversum en was redacteur bij de NOS, de RVU, Human, Ikon en MTV Amsterdam.

Kerseborn maakte een literaire documentaire over de Surinaams-Nederlandse schrijfster Astrid Roemer 'De wereld heeft gezicht verloren', die 19 mei door de NTR in 'Het Uur van de Wolf' wordt uitgezonden op NPO2 (22.55 uur). Diezelfde dag krijgt Astrid Roemer in Den Haag de P.C. Hooftprijs voor Letterkunde 2016 uitgereikt voor haar hele oeuvre. Eerder maakte Kerseborn films over de schrijvers Edgar Cairo en Frank Martinus Arion.

Op 17 mei wordt de Roemer-documentaire vertoond in het Filmhuis in Den Haag, op 25 mei in de Centrale Bibliotheek in Almere, waar ook de expositie 'Roemers drieling' is te zien, een initiatief van Kerseborn: werken van negen beeldend kunstenaars gebaseerd op de trilogie van Roemer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden