'Loonstijging nu is goed idee'

Volgens hoogleraar Wiemer Salverda weten we nu niet goed waar de winsten blijven

Een taart, dat is het beeld dat de International Labour Organisation (ILO) gebruikt. Bij het aansnijden ervan gaat het fout: een steeds bescheidener stukje gaat naar werknemers, terwijl bedrijven meer en meer opschrokken. Hoog tijd voor een eerlijker verdeling tussen loon en bedrijfswinst, schrijft de ILO in haar onlangs verschenen 'Global Wage Report 2012/13'.

Is de ILO een neocommunistische organisatie die een hernieuwde strijd tussen arbeid en kapitaal propageert? Nee het is een samenwerking van werkgevers, werknemers en overheden onder vlag van de Verenigde Naties. Heeft de ILO gelijk? Moeten bedrijven hun winsten matigen en de lonen verhogen zodat de werknemer, in zijn rol als consument, de economie kan aanjagen door een nieuw bankstel te kopen? Het overwegen waard, vindt Wiemer Salverda, hoogleraar arbeidsmarkt en ongelijkheid aan de Universiteit van Amsterdam.

Tussen 1999 en 2011 steeg de productiviteit van werknemers twee keer zo hard als de gemiddelde lonen, stelt de ILO vast. Ofwel: werknemers verzetten meer werk en zijn daar maar mondjesmaat voor beloond. Het grootste deel van wat de werkgever extra verdiende, vloeide in de bedrijfskas. Een verdeling die de wereld welbeschouwd van Nederland heeft afgekeken, zegt Salverda. "Nederland is trendsetter. Het hele akkoord van Wassenaar (de in 1982 gesloten uitruil tussen werkgevers (werktijdverkorting), werknemers (loonmatiging) en overheid (lastenverlichting) - red.) was daarop gericht. En sindsdien is dat niet veranderd. De lonen zijn achtergebleven bij de productiviteit."

Of eigenlijk is er wel wat veranderd, zegt Salverda. "Toen was het zo: geld dat niet naar loon gaat, gaat naar de winst. En die winst mocht niet zomaar het land uit, die werd hier geïnvesteerd. Partijen onderhandelden, bij wijze van spreken, met een hand op de rug gebonden.

"Een van de eerste dingen die de Britse premier Margaret Thatcher in gang zette toen ze in 1979 aan de macht kwam, was de liberalisatie van het kapitaalverkeer. Ze bevrijdde een van beide partijen. Die mocht gaan shoppen met zijn geld en deed dat ook. Nederland volgde Thatchers voorbeeld razendsnel."

Nu, zegt de hoogleraar, weten we niet goed waar de winsten blijven. "Sinds het begin van deze eeuw zien we een verontrustende daling van de investeringen in ons land. Wordt het geld elders geïnvesteerd, wordt het ingezet op financiële markten? En dan? Zelfs het Internationaal Monetair Fonds, bekend om zijn liefde voor vrijhandel, pleit nu voor meer controle op kapitaalstromen."

Voor werknemers is dat ver weg, denkt Salverda. Maar dichterbij veranderde er ook van alles: "Er kwamen veel meer mensen de arbeidsmarkt op. Vrouwen, maar ook scholieren en studenten. Dus groeide de concurrentie om banen en dat brengt loondruk met zich mee. Die studenten vullen vakken of werken in de horeca, voor een laag loon en een beperkt aantal uren. Daar heeft een laagopgeleide, die van dat werk moet leven, last van."

Vervelend voor de werknemer, maar goed voor de economie misschien? Dat is de vraag, meent Salverda. "Loonmatiging kost je productiviteit, mensen voelen zich minder gestimuleerd, en werknemers worden minder geprikkeld. In personeel moet je investeren, het is je kapitaal."

Moet niet de vakbond, die onderhandelt over lonen, zorgen dat het taartpuntje van werknemers groter wordt? "Vakbonden baseren hun looneisen mede op de cijfers over productiviteitsgroei, zodat werknemers daarvan meeprofiteren. Maar de grap is, die groei schat het Centraal Planbureau meestal te laag in. Net als de prijsstijging, een ander element in de looneis. Het gaat om heel kleine percentages, maar zo blijft het cao-resultaat altijd achter."

Een loonstijging kan in deze tijd een goed idee zijn, vindt Salverda. Niet als politiek instrument, maar om de consumptie op gang te brengen. "Zeg niet: 'U krijgt een kwartje van Rutte'. Dat kan je ook zo weer worden afgenomen. Dan voelen mensen zich gepakt en leidt het tot niets. Nee, geen tijdelijke afkoop, maar een langetermijnperspectief."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden